प्रियः, गोप्यः भगवानं कृष्णं स्नेहपूर्णैः वचनेषु अभ्यर्थयन्ति। तस्य अधरामृतस्य, हास्यस्य, कटाक्षस्य, मधुरगीतस्य च स्पर्शेन हृदयाग्निं शमयितुं याचन्ति। यदि तस्य सान्निध्यं न लभ्येत, तदा विरहाग्निना दग्धाः तस्य पादकमलं ध्यानमग्नाः, मित्रं, देहं त्यक्त्वा तत्र गमिष्यामः इति वदन्ति। पुनः, गोप्यः तम् पद्मनयनं कृष्णं संबोधयन्ति—यदा तस्य पादतलस्य स्पर्शः प्राप्तः, यः लक्ष्म्याः अपि क्षणमात्रं लभ्यते, तदा अन्यस्य कस्यापि पुरः स्थातुं न शक्नुमः, तव आकर्षणेन मोहिताः इति। लक्ष्मी अपि तव पादरजः कामयते, यद्यपि तव वक्षसि स्थानं प्राप्तवती, तव दास्यं सेवायाः अभिलाषा तस्याः अपि। तव कटाक्षार्थं अन्ये देवाः अपि यतन्ते। एवं वयं अपि तव पादरजः शरणं गताः। ततः, गोप्यः पुनः याचन्ति—हे दुःखनाशन, कृपां कुरु। गृहं परित्यज्य तव पादसेवानिमित्तं आगताः। पुरुषश्रेठ, तव हास्यकटाक्षस्य सौन्दर्यस्य तीव्रतया हृदयम् दह्यते; तव दासीभ्यः सेवां दातुम् इच्छामः। तव मुखं, केशपाशैः भूषितं, कपोलयोः कुण्डलैः शोभितं, अधरामृतं, हास्यकटाक्षं, अभयदं भुजयुग्मं, लक्ष्म्या एकमात्रनिवासं वक्षः च दृष्ट्वा, केवलं तव दास्यं इच्छामः। त्रैलोक्ये कस्याः स्त्रियाः तव मधुरवाणीं, दिव्यकृत्यं श्रुत्वा तव सौन्दर्यं दृष्ट्वा, यः गवां, पक्षिणां, वृक्षाणां, मृगाणां च मनः हर्षयति, आकर्षणं न भवति? स्पष्टं, त्वं व्रजे भयदुःखनिवारणाय प्रकटितः, यथा आदिपुरुषः देवतानां रक्षकः। दुःखितानां मित्र, तव पद्महस्तं तव दासीभ्यः दग्धवक्षः शिरसि स्थापय। शुकः उवाच—तासां दुःखपूर्णं वचनं श्रुत्वा योगेश्वरः भगवान्, आत्मारामः सन् अपि, सस्मितं करुणया गोप्यः आनंदितवान्। तासु गोपिषु सन्दर्शितस्मितेन प्रसन्नमुखीषु, अच्युतः शुक्लमल्लिकाद्वयं इव स्मितेन शोभमानः, तासां मध्ये चन्द्रः इव तारा मध्ये बभूव। शतशः नायिकाः गायन्ती च गीयमाना च, वैजयन्तीमालया भूषितः, वनं शोभयन् विहारमकरोत्। गोप्यः सह नदीतीरे शीतलरजःशिलायाम् प्रविश्य, सौरभयुक्तसुमधुरवायुनि, कृष्णः तासु सह रममाणः। तस्य भुजयुग्मं प्रसारितम्, आलिङ्गनानि, क्रीडास्पर्धा, मुक्तकाञ्चनानि, नखस्पर्शः, हास्यकटाक्षस्मितानि च, तेन कामदेवः प्रमुदितः, व्रजसुन्दरीषु हर्षः उत्पादितः। एवं, महात्मनः कृष्णस्य अनुग्रहं प्राप्ताः, ताः गोप्यः स्वं भाग्यं पृथिव्यां श्रेष्ठं मन्यन्ते। तासां अहंकारं दृष्ट्वा, केशवः तत्र क्षणात् अन्तर्धानम् अकरोत्, तासां शान्त्यर्थं, अनुग्रहाय च। एवं तु दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकोनत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य परमहंसशास्त्रे। तं पुरुषं परमं कृष्णं नमामि, यः मधुकरीव वेदानां सारं ग्राह्य, तद्भृत्यानां ज्ञानवैराग्यरसं दत्वा संसारभयं निवारयति। हरिः सर्वदेहिनां आत्मा, प्रकृतिपतिरेव; तस्य पादाः शरणं, यतः लोकानां अभयम्। स एव प्रियतमात्मा, यस्मात् किंचित् अपि भयम् न जायते; यः एतद् जानाति, स एव ज्ञानी, ज्ञानी गुरुः—हरिरेव। नारदः उवाच—नृपश्रेष्ठ, तव प्रश्नः उत्तरितः; इदानीं रहस्यं स्पष्टं शृणु। एकः लघु जीवः, मृदुलानां मध्ये शरणं याचन्, षट्पदगानां मधुरध्वन्याः आसक्तः, तस्य सङ्गे लोभितः, अग्रे तृणमृगः, शत्रुका सदा तृप्तः न, तं अनुसरति; पश्चात् मृगः, व्याघ्रबाणेन आहतः, तं अनुवर्तते। अर्थः—मृदुलस्वभावानां स्त्रीणां मध्ये आश्रमः पुष्पस्य गन्धवत् अल्पः। कामजन्यं सुखं अन्विष्य, मनः संयोगे स्थिरं भवति। षट्पदगानां गीतवत्, स्त्रीणां मधुरभाषा श्रवणं मोहयति। अग्रे, वृकसमूहवत्, कालः आयुः दिनरात्र्याः रूपेण नाशयति, गृहस्थजीवनस्य सुखे अनवधानम्। अनवस्थितः मृत्युश्च, शरः तेन पात्यते। राजन्, एतस्य जीवस्य हृदयम् आहतम् पश्य। तस्मात्, मृगस्य आचारं पश्य, चित्तं हृदि यथारथी रश्मिं धारयेत्, तथा निगृह्य। स्त्रीसङ्गं षट्पदगानं च त्यज्य, हंसस्य शरणं यथाक्रमेण गच्छ, तुष्टः भूत्वा, शनैः शनैः निवर्तस्व। राजा उवाच—हे ब्राह्मण, भगवतः वचनं श्रुत्वा चिन्तितं; किं गुरवः एतत् न कथयन्ति, यदि जानन्ति? मम महती शंका तव वाक्यैः निवृत्ता; यत्र इन्द्रियाणि न गच्छन्ति, तत्र ऋषयः अपि मोहिताः। येन कर्मणा इह जनः देहं त्यक्त्वा, तत्र अन्येन देहे तस्य फलम् उपभुङ्क्ते। वेदवित्सु एषा विवादः श्रूयते—कर्माणि गूढानि, न प्रकटानि। नारदः उवाच—येन कर्मणा यः यत् करोति, तेन एव तस्य फलम् अनवरतं सूक्ष्मशरीरेण मनसा च परत्र भुङ्क्ते। यथा पुरुषः सुप्तं श्वासन्तं देहं त्यजति, तथा तस्य कर्मफलम् स देहे वा अन्ये वा भुङ्क्ते। यत् 'अहं एषः' इति मनसा गृहीतं, तस्य कर्मफलम् तेन पुनर्जन्म भवति। यथा मनः इन्द्रियक्रियाभ्यां अनुमान्यते, तथा पूर्वदेहकर्माणि मनःगतचेष्टया ज्ञायन्ते। एतस्मिन्नेव देहे, न अनुभवम्, न दृष्टम्, न श्रुतम्; किन्तु कदाचित् तद्रूपं स्वयमेव अन्तः प्रकटते। तस्मात्, राजन्, जीवः तादृशं रूपं देहजन्यं प्राप्नोति; अप्रत्यक्षानुभवः मनसा न ग्राह्यः। मनः एव मनुष्याय पूर्वरूपाणि, भाविनि, अभाविनि च दर्शयति। शुभं भवतु। कदाचित् अदृष्टम्, अश्रुतम् अपि मनसि प्रकटते; तस्मात्, स्थले, काले, कर्मणि च अनुमानं कुर्यात्। यद् यद् मनः इन्द्रियगोचरं वस्तु, तद् तद् क्रमशः आगच्छति, गच्छति च; सर्वे जनाः एतद् अनुभवन्ति। यदा मनः केवलं सत्त्वे स्थितम्, भगवदासन्ने, तदा तमः चन्द्रछायावत् नश्यति, प्रकाशः जायते। 'अहं', 'मम' इति बुद्धिमनःइन्द्रियगुणसंस्थायाः अनादित्वं यावत्, तावत् तद् व्यवधानम् अस्ति। स्वप्न, मूर्छा, दुःखदशायाम्, श्वासविघ्नात्, 'अहं अस्मि' इति बोधः न जायते—मृत्युदाहे अपि। गर्भे, बाल्ये च, अपरिपक्वत्वात्, एकादश सूक्ष्मशरीरम् न प्रकटते, यथा अमावास्यायां चन्द्रः न दृश्यते। वस्तुनः अभावे अपि, चक्रः न विरमति; विषयचिन्तने, स्वप्नदुःखम् अनृतत्वे अपि आगच्छति। एवं, श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धस्य एकोनत्रिंशोऽध्यायस्य कथा विशुद्धा, भगवतः कृष्णस्य लीलया, नारदस्य उपदेशेन, जीवस्य कर्मफलानुभवेन च, मनः, देह, आत्मा, पुनर्जन्म, तत्त्वज्ञानं च, राज्ञः प्रश्नोत्तरैः, गोप्यः भक्त्या च, एकीकृता।