ये सदा हृषीकेशे कामं क्रोधं भयम् अनुकम्पां संयोगं सख्यं वा संप्रयुञ्जते, ते तस्मिन्नेव लीयन्ते। अतः, हे राजन्, एषा विस्मयस्य स्थले नास्ति, यतः योगेश्वराणां स्वामिनः अजन्मनः श्रीकृष्णस्य प्रसादेनैव एषा परमगतिर्लभ्यते। एवं, व्रजस्त्रीणां समीपं संप्राप्तान् दृष्ट्वा भगवान् सर्वशास्त्रवित् ताः मोहयन् मधुरैः वाक्यैः सन्ददर्श। स भगवान् उवाच—"स्वागतम्, भाग्यवत्यः! किं करवानि युष्माकं प्रीतये? कुशलं वा व्रजे? आगमनस्य हेतुम् आख्यात।" "एषा रात्रिः भीषणरूपा, हिंस्रजन्तुभिः सेविता; अतः, सुभगाङ्ग्यः, व्रजं प्रतिगच्छत, अत्र स्थातुं न युक्तम्। युष्माकं मातरः, पितरः, पुत्राः, भ्रातरः, पतयश्च युष्मान् अन्विष्यन्ति; मा स्वजनान् संतापयत। पुष्पवतीं वनराजिं, चन्द्रप्रभया दीप्तां, यमुनां च मनोज्ञवातां दृष्ट्वा, विलम्बं मा कुरुत—गोपग्रामं प्रतिगच्छत; पतिं सेवध्वम्, वत्साः शिशवश्च रुदन्ति—गच्छत, पालयत, दुह्यत च।" "वा, यदि मयि गाढस्नेहेन प्रेरिताः आगताः, तदपि स्वाभाविकमेव—सर्वे हि मयि आकर्ष्यन्ते। स्त्रीणां परमधर्मः पतिसेवा, स्वजनरक्षणं, पुत्रपोषणं च। पतिः दुर्जनः, दुर्भाग्यवान्, वृद्धः, जडः, रोगी, दरिद्रो वा स्यात्, धर्मकामाभिः स्त्रीभिः न परित्याज्यः। पतिसंयोगात् अन्येन पुरुषेण संगमो न स्वर्गदः, केवलं अपकीर्तिं, दुःखं, भीतिं, सर्वत्र निन्दां च जनयति।" "मयि श्रवणेन, दर्शनम्, ध्यानम्, गीत्या वा भक्तिः जायते—न तु केवलं सन्निध्येन; अतः गृहं प्रतिगच्छत।" एवं गोविन्दस्य कठोरवाक्यानि श्रुत्वा, ताः गोप्यः भग्नाशाः, विषण्णचित्ताः, तीव्रशोकसमन्विताः अभवन्। ताः स्वमुखानि मृदुना हस्तेन मृदित्वा, शुष्कोष्ठ्यः श्वासैः शिथिलाः, भूमौ पदैः रेखाः कृत्वा, अश्रुपूर्णदृग्भिः, रागलंकृतस्तनाभिः, मौनवतीः, कृष्णे तृप्तमनसोऽपि, तं प्रति स्नेहपूर्णा, किंचित्संबद्धवाक्यं वदन् तस्थुः। गोप्य ऊचुः—"मा कृथाः अस्माकं प्रति कठोरवाक्यम्, भगवन्! न तव युक्तं; सर्वं परित्यज्य तव पादमूलं प्राप्ताः स्मः। भक्तवत्सल, मा परित्यज—मुक्तिकामानामिव परमात्मा न कदापि परित्यजति।" "त्वं धर्मज्ञः; पतिसेवा, स्नेहबन्धुसेवा, पुत्रपोषणं च स्त्रीणां धर्म इति त्वया उक्तम्। तथास्तु। तथापि, धर्मविदां गुरो, त्वमेव प्रियतमोऽसि, सर्वभूतात्मा, सखा च।" "ये बुधाः, ते त्वयि नित्यप्रेमाणं स्थापयन्ति; पतिपुत्रादयः दुःखहेतवः, किं तैः? अतः, अनाथनाथ, अस्माकं दीर्घकालसंश्रितां प्रीतिं मा छिन्धि, कमलनयन।" "अस्माकं मनांसि त्वया हृतानि, गृहं न प्रतिनयन्ति; हस्ताः कर्म न कुर्वन्ति; पादाः तव पादेभ्यः न चलन्ति; कथं व्रजं गच्छेम, किं वा कुर्मः?" "प्रिय, त्वदधरसुधया, हास्यैः, कटाक्षैः, मधुरगीतैः अस्मदन्तरस्थदाहं शमय—अन्यथा, विरहाग्निना दग्धाः, ध्यानतः तव पादम् एव यास्यामः, शरीरं त्यक्त्वा।" "कमलनयन, यदा तव पादतलस्पर्शनं प्राप्तवत्यः स्मः, तदा लक्ष्मीः अपि क्षणमात्रं तद्भाग्यं लब्धवती; तव मोहात् अन्यत्र स्थितुं न शक्नुमः।" "लक्ष्मीः अपि तव पादरजः कामयमाना, तव वक्षसि संस्थिता, सेवितासखी, तव कटाक्षार्थं अन्ये अपि देवाः प्रयत्नं कुर्वन्ति; एवं वयं त्वत्पादरजः शरणम्।" "अतः, अनाथनाशन, अस्मान् अनुगृहाण; गृहं परित्यज्य तव पादसेवायै आगताः स्मः। पुरुषशार्दूल, तव स्मितकटाक्षदर्शनलालसया अस्माकं हृदयं संतप्यते; दास्यं दीहि।" "तव कपोललालितकुन्तलविन्यासं, कुण्डलदीप्तिम्, अधरसुधाम्, स्मितकटाक्षं, अभयदायकबाहू, लक्ष्मीविलासवक्षः च दृष्ट्वा, केवलं तव दास्यं वाञ्छामः।" "त्रिषु लोकेषु का स्त्री तव मधुरवचनैः, लीलाभिः, रूपेण वा नाकृष्टा स्यात्? तव सौन्दर्यं, यत् पशवः, पक्षिणः, वृक्षाः, मृगाः अपि सान्द्रानन्देन पश्यन्ति, कः न चञ्चलः स्यात्?" "नूनं त्वं पुराणपुरुषः, देवकृत्यरक्षणाय, भीतानां भयहरणाय व्रजे प्रकटितः; दुःखार्तबन्धो, तव कमलहस्तं अस्माकं संतप्तवक्षसि शिरसि च स्थापय।" एवं तासां विषण्णवचनानि श्रुत्वा, योगेश्वरः भगवान् कृष्णः, आत्मारामः अपि, सस्मितं ताः गोपीः प्रहृष्टः। ताः गोप्यः तस्य कटाक्षेण मुदितवदना अभवन्; अच्युतः, श्वेतमल्लिकयुग्मसदृशस्मितः, तासां मध्ये चन्द्रमिव तारा इव विराजमानः बभूव। शतशः गोपीमुख्याभिः गीतः, गीतेन च, वैजयन्तीमाल्यधरः, स वनं शोभयन् विचचार। ततः गोपीभिः सह यमुनातीरे शीतलरजःशय्यायाम्, सौरभ्यवायुसंवीजितः, रममाणः, क्रीडयामास। विस्तीर्णबाहुभिः, आलिङ्गनैः, क्रीडास्पर्धया, मुक्तमेखलाभिः, नखस्पर्शैः, हास्यैः, कटाक्षैः, स्मितैः च, कृष्णः कामदेवं प्रवोढुम्, व्रजसुन्दरीः मोदितवान्। एवं महात्मनः श्रीकृष्णस्य कृपया, ताः गर्विता गोप्यः स्वं स्वयम् जगति भाग्यशालिनीः मेनिरे। तासां सौभाग्यजनितं गर्वं दृष्ट्वा, केशवः तत्रैव अन्तर्धानमकरोत्, ताः शमयितुं, ताः प्रति अनुग्रहम् दातुम्। इति दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकोनत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंससंहितायाम्। नमो भगवते तस्मै, कृष्णाय परमात्मने, यः मधुकरीव वेदार्थं सारं ग्राहयन्, स्वजनानां संसारभीतिं नुदति। हरिः सर्वदेहिनां आत्मा, प्रकृत्याः स्वामी; तस्य पादौ शरणं, तस्मात् एव लोकानां अभयम्। स एव प्रियतमः आत्मा, यस्मात् किंचित् अपि भयम् नास्ति; यः एतद् वेत्ति, स एव विद्वान्, स च आचार्यः—हरिः स्वयम्। नारदः उवाच—"राजन्, तव प्रश्नः एवं उत्तरितः; इदानीं मया निगूढं रहस्यं शृणु। एकः लघुजीवः, मृदुभिः सहाश्रयम् इच्छन्, षड्जिह्वानां गीतरागे आसक्तः, तद्वाणीं श्रुत्वा, पुरतः तृणानां सदृशं नित्यतृप्तान् वृकान् न पश्यन्, पृष्ठतः मृगः—शराहतः—अनुसरति।" "तत्रार्थः—मृदुभिः स्त्रीभिः सह आश्रयः पुष्पगन्धवत् अल्पः; कामसम्भूतसुखे आसक्तः, मनसा तत्रैव लीनः भवति। षड्जिह्वानां गीतवद् स्त्रीणां मधुरवाणीं श्रुत्वा, कान्तारागे स्थिरः भवति। पुरतः वृकवद् कालः आयुः क्षिप्रं हरति, गृहसुखास्वादेऽपि अदृष्टः मृत्युः शरं पातयति। राजन्, त्वं एतदात्मानं पश्य, यस्य हृदयं तेन शरेण विद्धम्।