नराधिप, लोकानां परमकल्याणाय, अव्ययः अनन्तः गुणातीतः सर्वगुणात्मा भगवान् आत्मानं प्रकटयति। ये जनाः कामं, क्रोधं, भयम्, स्नेहम्, एकत्वं, मित्रत्वं च निरन्तरं हरौ निवेशयन्ति, ते तदनुभावेन तस्मिन्नेव लीयन्ते। अतः, हे राजन्, एतद्विषये त्वं विस्मयितव्यं नास्ति—योगिश्वराणां अपि स्वामी अजः कृष्णः एव मोक्षदः। ततः, वृजाङ्गनाः यदा तं समीपं समागताः, तदा सर्ववाचां श्रेष्ठः भगवान् तासां मनांसि मोहयन् मधुरया वाचा ताः सम्बोधितवान्। स भगवाँस तासां स्वागतं कृत्वा, “सुभगेषु, किं ते प्रियं करवाणि? वृजे सर्वं कुशलं अस्ति वा? आगमनस्य कारणं वदतु,” इति अवदत्। अथ भगवाँस तासां मनः परिक्षिप्य उवाच—“रात्रिः भीषणा, हिंस्रजन्तुभिः सेविता; वृजं पुनः गच्छध्वं, हे तन्वी, अत्र स्थातुं योग्यं नास्ति। मातरः, पितरः, पुत्राः, भ्रातरः, पतयः च वः अन्वेषन्ति, न च अधिगच्छन्ति; तेषां चिन्तां मा कुरुत। वनं पुष्पैः विभूषितं, चन्द्रप्रभया दीप्तं, यमुनां च, यत्र वातः कुसुमितवृक्षेषु सञ्चरति, दृष्ट्वा। अतः विलम्बं मा कुरुत—गोपग्रामं प्रत्यागच्छत, पतिं भक्त्या सेवध्वं; वत्साः बालाः च रुदन्ति—गत्वा तान् पाययत, दुह्यत च। अथवा, यद्यपि मयि गाढस्नेहेन प्रेरिताः आगता, तदपि सर्वेषां मयि आकर्षणं स्वाभाविकम्। स्त्रीणां धर्मः—पतिं भक्त्या सेवितुम्, स्वजनान् पालयितुम्, बालान् पोषयितुम् च। पतिः दोषयुक्तः, दुर्भाग्यः, वृद्धः, मन्दः, रोगी, दरिद्रः वा स्यात्, तं धर्मकामाः स्त्रियः न त्यजन्ति। सतीनां अन्यपुरुषसंगः न स्वर्गदः, केवलं निन्द्यः, अल्पफलः, दुःखदः, सर्वत्र गर्हितः। मयि श्रवणेन, दर्शनम्, ध्यानम्, गीतम् वा भक्तिः जायते—न तु संयोगेन; अतः, गृहं प्रत्यागच्छत। एवं गोविन्दस्य कटु वचनानि श्रुत्वा, गोप्यः तदाशां भग्नां दृष्ट्वा, गाढदुःखेन संतप्ताः, महतीं व्यथां प्राप्ताः। ताः मुखानि अपि पाणिभिः पवित्रयन्त्यः, शुष्कोष्ठाः श्वासैः क्षीणाः, भूमौ पदैः रेखाः कुर्यात्, स्तनौ अश्रुभिः वलयकुन्तलैः लिप्तौ, मौनं स्थिताः, कृष्णस्नेहवशात् सर्वकामान् त्यक्त्वा, अश्रुप्रक्षालितनेत्राः, गद्गदस्वराः, अल्पं वदन्त्यः। गोप्यः ऊचुः—“नाथ, क्रूरं मा वद; तव न शोभते। सर्वं परित्यज्य तव पादमुपागताः स्मः; भक्तान् पालय—मोक्षकामान् यथा न परित्यजसि। धर्मज्ञ, यत् स्त्रीणां धर्मः पतिसंसेवा, बालपोषणम्, स्वजनपालनम्, तदस्तु; तथापि, त्वं धर्मोपदेशकः, सर्वात्मा, सर्वप्रियः, अस्माकं प्रियतमः। यः बुद्धिमान्, स तव प्रेम निवेशयति; पतयः, पुत्राः, अन्ये च दुःखदाः, तस्मात्, कृपया, अस्माकं दीर्घकालीनां आशां मा छिन्धि, कमलनयन। मनः तव द्वारा हृतम्, गृहं न प्रत्यागच्छति; हस्ताः कार्येषु न प्रवर्तन्ते; पादाः तव पादात् न गच्छन्ति; कथं वृजं गच्छेम, वा किम् अन्यत् कुर्याम? प्रिय, तव अधरामृतं, हासं, दृष्टिं, गीतम्, यानि हृदयदाहं शमयन्ति, तैः अस्मान् शीतलय; अन्यथा, विरहाग्निना दग्धाः, ध्यानतः तव पादं गमिष्यामः, मित्र, देहं परित्यज्य। कमलनयन, यदा तव पादतलम् स्पृष्टम्, यत् लक्ष्म्याः अपि क्षणमपि दुर्लभम्, तदा अन्यस्य समक्षं स्थितुं न शक्नुमः, तव मोहिताः। लक्ष्मी अपि तव पादधूलिं कामयते; तव उरः स्थलं प्राप्तवती, सेवितवती, तथापि तद्वाञ्छा नास्ति; तव कटाक्षार्थं अन्ये देवाः अपि यत्नं कुर्वन्ति; एवं वयं अपि तव पादधूलिं शरणं गत्वाः। अतः, कृपया, दुःखनाशक, अस्मान् अनुगृह्य, गृहं त्यक्त्वा तव पादसेवायै आगता; पुरुषरत्न, तव हासदृष्ट्याः तृष्णया दग्धहृदया, दासीसेवां दत्तुम् इच्छामः। यदा तव मुखं, केशपाशैः परिवेष्टितम्, कर्णाभरणैः शोभितम्, अधरामृतं, हासदृष्टिः, भुजौ अभयप्रदौ, उरः लक्ष्म्याः एकमधिष्ठानम्, पश्यामः, तदा केवलं तव सेवायै इच्छामः। त्रैलोक्ये का स्त्री तव मधुरवाचैः, दिव्यकृत्यैः मोहिताः न स्यात्? तव सौन्दर्यं, यत् गवः, पक्षिणः, वृक्षाः, मृगाः च अपि आनन्देन पश्यन्ति, तद् दृष्ट्वा कः न आकर्ष्यते? स्पष्टं, त्वं वृजे दुःखभयनाशाय प्रकटितः, यथा आदिपुरुषः देवसंरक्षकः; दुःखार्तमित्र, तव कमलहस्तं तव दासीषु दग्धस्तनशीर्षेषु स्थापय। एवं तासां दुःखयुक्तं वचः श्रुत्वा, योगिनां स्वामी, आत्मारामः अपि, स्नेहस्मितं कृत्वा गोपीषु रमते। तासां प्रसन्नमुखीषु, सस्मितद्विजसुमाल्यधारी अच्युतः, तासां मध्ये, यथा चन्द्रः तारासु, शोभायमानः। शतसाहस्रस्त्रीणां मध्ये, गायन्, गीतः च, वैजयन्तीमाल्यधारी, वनं शोभयन् विचरति। गोपीभिः सह, शीतलसिकततटे, सुरभिलतासुगन्धवायोः सान्निध्ये, रमते। विस्तीर्णभुजैः, आलिङ्गनैः, क्रीडायुद्धैः, मुक्तकेशैः, नखस्पर्शैः, हासदृष्टिस्मितैः, कृष्णः कामदेवं प्रमुदितः, वृजाङ्गनाः आनन्दयति। एवं, महात्मनः कृष्णस्य अनुग्रहं प्राप्ताः, ताः गर्विता, स्वं सर्वसौभाग्यं मन्यन्ते। तासां गर्वं दृष्ट्वा, केशवः तत्रैव अदृश्यः अभवत्, तासां शमाय, अनुग्रहाय च। एवं, दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकोनत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः—श्रीमद्भागवतमहापुराणे परमहंसपरमशास्त्रे। सर्वश्रेष्ठं पुरुषं कृष्णं नमामि, यः मधुपः इव वेदानां सारं ग्राह्य, ज्ञानविज्ञानामृतं सेवकान् दत्त्वा संसारभयं नाशयति। हरिः सर्वभूतात्मा, प्रकृतिस्वामी; तस्य पादौ शरणम्—लोकस्य रक्षायै। स एव परात्मा, यस्मात् किंचित् भयम् न जायते; यः एतद् जानाति, स एव बुद्धिमान्, स एव गुरुः—हरिः। नारदः उवाच—“नरश्रेष्ठ, तव प्रश्नः एवम् उत्तरितः; इदानीं रहस्यं, निश्चितं विषयं, मम वचनं शृणु। यथा—लघु प्राणी, मधुरगीतैः षट्पदेषु आसक्तः, तेषां शब्दलुब्धः, शान्तानां मध्ये आश्रयं याचन्, पूर्वं तृप्तिम् न प्राप्य, श्वानानां भयम् न चिन्तयन्, पश्चाद् व्याघ्रबाणेन विद्धः मृगः अनुसरति।