गोप्यः काञ्चिद् गृहान् त्यक्तुम् असमर्थाः सन्तः, स्वगृहे एव स्थित्वा, मनसा श्रीकृष्णं स्मरन्त्यः, तं निमीलिताक्ष्यः ध्यानयन् तस्य चिन्तनमग्नाः अभवन्। तासां प्रियवियोगजनितदुःखं सहनातीतं, तद्व्यथया सर्वमशुभं क्षालितम्; ध्यानयोगेन ताः अच्युतं परमात्मानं संयोगं प्राप्ताः, तस्माद् आनन्देन सर्वदुःखं विनष्टम्। ताः परमात्मना सह, प्रियभावेन अपि, मिलित्वा, गुणमयमिदं शरीरं तत्कालं परित्यक्तवन्त्यः, तेषां बन्धः साक्षात् नष्टः। ततः राज्ञा परीक्षितेन पृष्टम्— "हे भगवन्! व्रजस्त्रियः कृष्णं परमप्रियं इति जानन्त्यः, ब्रह्मणं न; गुणेषु स्थिता मनः, तासां गुणप्रवाहनिवृत्तिः कथं सम्भवति?" शुकः प्रत्युवाच— "एतत् पूर्वं तवोक्तम्— यथा दुष्टः शिशुपालोऽपि सिद्धिं प्राप्तवान्; यदि हृषीकेशद्वेषी मुक्तिम् प्राप्तः, तर्हि तस्यैव पार्षदाः, भगवद्भक्ताः, किं नु अधिकं?" लोकहिताय, हे राजन्, भगवान् अक्षरः, अप्रमेयः, निर्गुणः, गुणात्मा च, स्वयं अवतरति। ये कामं, क्रोधं, भयम्, स्नेहं, ऐक्यम्, मित्रत्वं वा हरौ नित्यं योजयन्ति, त एव तस्मिन् लीनाः भवन्ति। अतः एतद् अद्भुतं न, योगेश्वरः अजः कृष्णः एव एतादृशीं मुक्तिम् ददाति। व्रजस्त्रियः तं समीपं आगच्छन्त्यः दृष्ट्वा, श्रीकृष्णः, वाचां श्रेष्ठः, तासां मनांसि मोहयन् मधुरैः वाक्यैः सम्बोधितवान्। भगवान् उवाच— "स्वागतं, भाग्यशालिन्यः! किं तेभ्यः करवान्? व्रजे सर्वं कुशलम्? आगमनस्य हेतुम् वदध्वम्। अयं रात्रिः भीषणा, हिंस्रजन्तुभिः युक्ता; व्रजं प्रतिगच्छन्तु, सुशोभिताः! अत्र स्थातुं न उचितम्। मातरः, पितरः, पुत्राः, भ्रातरः, पतयः च, तां दृष्ट्वा न शक्नुवन्ति; तेषां चिन्ता मा कुरुत। वनं पुष्पैः भूषितम्, चन्द्रप्रभया दीप्तम्, यमुनां च, तस्य वातः कुसुमितवृक्षेषु वायुः विलसति, दृष्ट्वा। अतः विलम्बं मा कुरुत, गोपालनगरं प्रतिगच्छत, पतिं सेवध्वम्; वत्साः, बालाः च रुदन्ति—तान् पालय, दुह्य च। अथवा, मयि स्नेहात्, आगतम्; सर्वेषां मयि आकर्षणं स्वाभाविकम्। स्त्रीणां धर्मः—पतिं सेवितुम्, बान्धवान् पालयितुम्, बालान् पोषयितुम्। पतिः दुर्जनः, दारिद्र्ययुक्तः, वृद्धः, मूढः, रोगी वा, स्त्रीभिः धर्मकामाभिः न त्याज्यः। पतिबिन्दुना अन्येन संगः स्त्रीणां स्वर्गं न ददाति, केवलं अपमानं, अल्पं फलम्, भयम्, सर्वत्र निन्द्यः। श्रवणं, दर्शनं, ध्यानं, गीतं च मयि भक्तिं जनयति—न तु समीपवर्तित्वेन; अतः गृहं प्रतिगच्छत।" एवं गोविन्दस्य कठोरवचनं श्रुत्वा, गोप्यः, तेषां आशा भग्ना, गाढदुःखेन आकुला, महतीं चिन्तां प्राप्ताः। ताः मुखानि मृगयन्त्यः, तुषारदोषैः शुष्कोष्ठ्यः, पादैः भूमिं रेखयन्त्यः, स्तनौ रुद्राक्षकान्तारुणैः अश्रुभिः लिप्तौ, मौनं स्थिताः, दुःखभारैः कष्टं, कृष्णे स्नेहात् सर्वकामान् परित्यज्य, अश्रुपूर्णनेत्राः, कण्ठे गद्गदं, किञ्चित् उवाचुः। गोप्यः ऊचुः— "हे नाथ! एवं क्रूरं न वद; तव न शोभते। सर्वं परित्यज्य तव पादमुपागताः; भक्तान् पालय—मुक्तिकामान् न परित्यजति यथा परमात्मा। धर्मज्ञ त्वं, स्त्रीधर्मः—पतिं, पुत्रं, बान्धवान् सेवितुम्, इति उक्तम्; तथास्तु। किन्तु, धर्माचार्ये त्वयि, त्वमेव सर्वात्मा, प्रियतमः, मित्रम्। ये ज्ञानी, तव प्रेम योजयन्ति; पतिः, पुत्रः, अन्ये दुःखदः, तेषां किम्? अतः, कृपया, आशां मा छिन्दीः, हे कमललोचन। मनः तव द्वारा हृतम्, गृहं न गच्छति, हस्तः कर्म न कुर्यात्, पादः तव पादात् न गच्छति; कथं व्रजं गच्छेम, वा अन्यत् किं कुर्याम? हे प्रिय! तव अधरामृतं, हासं, कटाक्षं, गीतं च, ददातु, यत् हृदयाग्निं शमयति; अन्यथा, वियोगाग्निना, ध्यानं तव पादं गच्छामः, शरीरं त्यक्त्वा। हे कमलनयन! तव पादस्पर्शात्, यत् लक्ष्म्याः अपि क्षणं दुर्लभम्, तस्मात् अन्यं न सहनु; तव मोहात्। लक्ष्मीः अपि तव पादरजः कामयते, उरस्य स्थानं प्राप्त्वा, सेवितुं इच्छति; तव कटाक्षार्थं देवाः प्रयत्नं कुर्वन्ति; तस्मात् वयं अपि तव पादरजः शरणं गतम्। अतः, कृपया, दुःखनाशिन्, गृहं त्यक्त्वा तव पादसेवायै आगताः; पुरुषरत्न, तव हासकटाक्षसौन्दर्यं हृदयं दहति—दास्यं ददातु। तव वदनं, केशपाशेन भूषितम्, कुण्डलैः कर्णौ शोभितम्, अधरामृतम्, हासकटाक्षम्, भुजौ अभयप्रदौ, उरः लक्ष्म्याः निवासः, दृष्ट्वा, तव दास्यं एव इच्छामः। त्रिलोक्यां स्त्री, तव मधुरवाक्यैः, दिव्यकर्मभिः, मोहिता न भवेत्? तव सौन्दर्यं, यत् गाः, पक्षिणः, वृक्षाः, मृगाः च अपि आनन्देन पश्यन्ति, तं दृष्ट्वा, कः न प्रमीयेत्? स्पष्टम्, तव अवतारः व्रजे भयदुःखनाशाय, यथा आदिपुरुषः, सुररक्षकः; दुःखितानां मित्र, तव कमलहस्तं, तव दासीषु, स्तनशिरसि स्थापय।" एवं तासां दुःखपूर्णवचनं श्रुत्वा, योगिनां नाथः, आत्मारामः अपि, गोप्यः सन्तोषयन्, सस्मितं कृतवान्। तासां प्रसन्नमुखीभिः परिवृतः, अच्युतः, शुक्लमल्लिकद्वयसमस्मितः, तारा इव चन्द्रः, शोभायाम् अवभासितः। तत्र, शतगोप्यः गायन्त्यः, गाय्यमानः, वैजयन्तीमालया भूषितः, वनं शोभयन् विहरत्। गोप्यः सह नद्याः तटं प्रविश्य, शीतलरेणुयुक्ते, कमलसुगन्धवायुनि, क्रीडितवान्। भुजप्रसारणैः, आलिङ्गनैः, क्रीडायुद्धैः, मुक्तकेशैः, नखस्पर्शैः, हासकटाक्षैः, स्मितैः, कृष्णः कामदेवं उद्बोधयन्, व्रजसुन्दरीः सन्तोषयन्। एवं, श्रीकृष्णस्य कृपया, ताः गर्विता, सर्वेभ्यः भाग्यशालिन्यः इति मन्यमानाः। तासां गर्वं दृष्ट्वा, केशवः तत्रैव, तासां प्रसादाय, अदृश्यः अभवत्। एवं नवविंशत्यधिकैकविंशतितमोऽध्यायः, दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंसप्रियम्, समाप्तः।