यद्यपि गोप्यः पत्युभिः, पितृभिः, भ्रातृभिः, बन्धुभिः च निगृह्यन्ति स्म, तासां हृदयानि गोविन्देन हरितानि, मोहिता अपि, ताः न रोद्धुं शक्यन्ति स्म। केचन गोप्यः गृहात् निर्गन्तुं न अशक्नुवन्, ताः स्वगृहे एव स्थित्वा, कृष्णस्य चिन्तनायाम् तन्मयाः, निमीलिताक्ष्यः तम् एव ध्यानं कृतवन्त्यः। प्रियस्य वियोगदुःखेन तीव्रतरं क्लेशं अनुभूय, तासां दुःखम् अत्यन्तं, सर्वमशुभं अपोहयन्, ध्यानस्य माध्यमेन अव्ययेन भगवता सह सायुज्यं प्राप्तवन्त्यः, तेन आनन्देन सर्वदुःखं नष्टम्। परमात्मना सह मिलित्वा—even प्रेमभावेन अपि—ताः प्रकृतिगुणैः निर्मितं शरीरं तत्क्षणम् त्यक्त्वा, तासां बन्धनं विनष्टम्। तदा राजा परीक्षित् शुकमुनिं अपृच्छत्—हे मुने, व्रजयोषितः कृष्णं परमप्रियं इति जानन्ति, ब्रह्म न; गुणेषु स्थिता चेतः तासां, कथं गुणप्रवाहस्य निरोधः सम्भवति? शुकः उवाच—एतत् पूर्वमेव तुभ्यं उक्तम्, यथा दुष्टः शिशुपालः अपि सिद्धिम् प्राप्तवान्; यदि हृषीकेशद्वेषी मुक्तिं प्राप्तवान्, तर्हि भगवति तत्त्वनिष्ठाः किम् अपि अधिकं? लोकानां परमकल्याणाय, अनश्वरः, अनन्तः, गुणातीतः, गुणात्मा च, परमेश्वरः स्वयम् अवतरति। ये जनाः निरन्तरं कामं, क्रोधं, भयम्, स्नेहं, ऐक्यम्, सख्यम् वा हरौ नियच्छन्ति, ते तस्मिन् एव लीनाः भवन्ति। अतः, हे राजन्, एतस्माद् विस्मयः न कर्तव्यः, योगेश्वरः अजः कृष्णः एव एतादृशीं मुक्तिं ददाति। तदा व्रजस्त्रियः कृष्णं समीपं आगच्छन्, स भगवान्, वाक्प्रवरः, तासां मनांसि मोहयन्, रम्यैः वाक्यैः ताः सम्बोधितवान्। स उवाच—स्वागतं, भाग्यशालिन्यः! अहं किम् कर्तुं शक्नोमि यद् वः प्रीतये? सर्वं कुशलं व्रजे अस्ति वा? आगमनस्य कारणं कथयत। अयं रात्रिः भीषणा, क्रूरजन्तुभिः सेविता; व्रजं प्रतिनिवर्तध्वम्, सुकुमार्यः, अत्र स्थातुं उचितं न। मातरः, पितरः, पुत्राः, भ्रातरः, पतयः च वः अन्वेषणं कुर्वन्ति, वः न अधिगच्छन्ति; बन्धूनाम् चिन्तां मा कुरुत। वनं पुष्पैः शोभितम्, चन्द्रेण दीप्तम्, यमुना च, तस्य वातः नवकुसुमैः क्रीडति—एतत् दृष्टम्। अतः विलम्बं मा कुरुत, गोकुलं प्रतिगच्छत, पतिं भक्त्या सेवध्वम्; वत्साः, बालाः च रुदन्ति—तान् पाययत, दुह्यत च। अथवा, मम प्रति स्नेहात्, युष्माभिः आगमनम्—एषा स्वाभाविका, सर्वे जनाः मम आकर्षणम् अनुभवन्ति। स्त्रीणां परमधर्मः, पत्युः भक्त्या सेवा, बन्धूनां पालनम्, बालानां पोषणम्। यदि पतिः दुष्टः, दारिद्रः, वृद्धः, मूढः, रोगी वा, तं स्त्रीभिः धर्मकामाभिः न परित्याज्यम्। पतिबाह्येन सह संगः साध्वीभिः न स्वर्गं, केवलं निन्दां, दुःखम्, भीषां, सर्वत्र दोषं च जनयति। मम श्रवणेन, दर्शनम्, ध्यानम्, गीतम् वा, भक्तिः जायते—not तु सन्निध्येन; अतः गृहं प्रतिगच्छत। एवं गोविन्दस्य कठोरवचनं श्रुत्वा, गोप्यः, तासां आशाः भग्नाः, गहनदुःखेन अभिभूताः, महतीं चिन्ताम् प्राप्ताः। ताः मुखानि प्रक्षालयन्त्यः, शुष्काधराः, श्वासैः विशीर्णाः, भूमौ पादैः रेखाः कृत्वा, स्तनौ अश्रुभिः रत्नरागेण मिश्रितम्, मौनं स्थिताः, दुःखभारः, प्रियं कृष्णं स्मरन्त्यः, सर्वकामान् तस्यार्थे त्यक्तवन्त्यः, अश्रुपुटैः नेत्राणि निर्मार्जन्त्यः, कण्ठः कण्ठितः, किंचित् उवाचुः। गोप्यः ऊचुः—हे नाथ! कृपया कठोरं मा वद; तव न शोभते। सर्वं त्यक्त्वा तव पादमूलम् आगता वयम्; भक्तान् पालय, मुक्तिकामान् इव, मा त्यज। धर्मज्ञः त्वं, स्त्रीधर्मः पत्युश्च सेवा, बालानां, मित्राणां च पालनम्—एतत् तव उक्तम्; तथास्तु। किन्तु, धर्मशिक्षकः त्वं, सर्वदेहिनां प्रियः, सखा, आत्मा च। ये विवेकिनः, तव प्रेमं स्थापयन्ति, न तु पत्यु, पुत्रे, अन्येषु दुःखदायिषु; अतः, अनुग्रहं कुरु, त्वयि दीर्घकालं स्थितां आशां मा छिन्धी, पद्मनयन! तव कृतं मनः न गृहं प्रतिनिवर्तते, न हस्ताः कर्म कुर्वन्ति, पादाः तव चरणात् न यान्ति; कथं व्रजं गच्छेम, किं वा अन्यत् कुर्याम? हे प्रिय! अधरामृतं, हासम्, दृष्टिं, गीतम्, यैः हृदयाग्निः शम्यते, तैः वयम् सिक्ताः भवेम; अन्यथा, वियोगाग्निना दग्धाः, ध्यानात् तव पादं सम्प्राप्य, देहं त्यजेम। पद्मनयन! तव चरणस्पर्शात्, यः क्षणमपि लक्ष्म्याः प्राप्तः, वयम् अन्यं न पश्यामः, तव मोहिताः। लक्ष्मी अपि तव चरणरजः इच्छन्ति, यद्यपि तव वक्षसि स्थित्वा, सेविका भूत्वा, तव दृष्ट्यर्थम् अन्यदेवाः अपि यतन्ते; एवं वयम् अपि तव चरणरजः शरणं गताः। अतः, अनुग्रहं कुरु, दुःखनाशन! गृहं त्यक्त्वा तव पादसेवायै आगता वयम्; पुरुषशिरोमणे! तव हासदृष्ट्याः सौन्दर्येण तृप्तिः, तव दासीसेवां दत्तुम् इच्छामः। तव मुखं, केशपाशैः भूषितम्, कर्णकुण्डलैः कपोलेषु दीप्यमानम्, अधरामृतम्, हासदृष्टिः, भुजौ अभयप्रदौ, वक्षः लक्ष्म्याः निवासः—एतत् दृष्ट्वा, केवलं तव दासीभवितुम् इच्छामः। त्रिलोक्यां या स्त्री तव मधुरवाक्यैः, दिव्यकर्मभिः, मोहिता न स्यात्? तव सौन्दर्यं, यत् गोविषयाः, पक्षिणः, वृक्षाः, मृगाः अपि आनन्देन पश्यन्ति, कः न आकर्ष्येत? स्पष्टं, व्रजे तव अवतरणं, भयदुःखनिवारणाय, देवपालकः इव; दुःखार्तमित्र! तव पद्महस्तम्, ज्वलद्वक्षसि, शिरसि च स्थापय। शुकः उवाच—तासां दुःखपूर्णं वचनं श्रुत्वा, योगेश्वरः कृष्णः, आत्मरामः अपि, स्नेहस्मितं कृत्वा, गोप्यः आनन्दितवान्। तासु समवृतः, तासां मुखानि तस्य दृष्ट्या प्रसन्नानि, अच्युतः, श्वेतमालिका इव स्मितेन दीप्तः, तासु मध्ये चन्द्रः इव तारा मध्ये बभूव। शतशः नारीणां मध्ये, गायन्, गीतः च, वैजयन्तीमालां धारयन्, वनं शोभयन् विचरन्। गोप्यः सहितः, नदीतीरे, शीतलरेणुभिः, सुरभिलतासुगन्धवायुः तं प्रमुदितवान्। बाहुप्रसारणैः, आलिङ्गनैः, क्रीडायैः, मुक्तकञ्चुकैः, नखस्पर्शैः, हासदृष्टिस्मितैः, कृष्णः कामदेवं प्रमोदितवान्, व्रजनार्यः आनन्दितवान्। एवं, महात्मना कृष्णेन अनुगृहीता, ताः अभिमानिन्यः, स्वं भाग्यं पृथिव्याम् श्रेष्ठं इति अमन्यन्त। तासां भाग्यजः अभिमानं दृष्ट्वा, केशवः तत्र तत्क्षणम् अदृश्यः अभवत्, तासां शमाय, अनुग्रहाय च।