यदा गोपीभ्यः कृष्णस्य वेणूनिनादं श्रुत्वा, तदीयं प्रेमविवर्धनं गीतं हृदयं हरन्तं च, ताः व्रजयोषितः कृष्णे मनांसि न्यवेशयन्। ताः परस्परमविज्ञाय, यत्र प्रियतमः स भगवान्, तत्र समागताः, तस्य कुण्डलयुगलश्रिया लसन्त्याः। काचित् दुग्धं पातुं प्रवृत्ता, कार्यमपि अपूर्णमुत्सृज्य, कृष्णदर्शनलालसा शीघ्रं तत्र जगाम। अपराः पयः पक्तुं स्थापयित्वा, स्वसन्तानान् अप्यपोष्य, त्वरितं तत्र प्रस्थिताः। काचित् भोज्यं परिषिञ्चन्ती, कार्यमुत्सृज्य, काचिद् स्तन्यपानं कुर्वन्त्यपि शिशुं त्यक्त्वा, अपराः पतिं सेवमानाः स्वमन्नं न समाप्त्य तत्र प्रस्थिताः। काचिद् लेपनं कुर्वन्त्यात्मनः, काचिद् स्नानं वा, अन्याः नेत्ररञ्जनं कुर्वन्त्यः, वस्त्राभरणविस्मृताः सन्तः, कृष्णसमीपं शीघ्रं जग्मुः। पितृभिः, भ्रातृभिः, पतिभिः, बन्धुभिश्च निरुद्धाः अपि, गोविन्देन हृतचित्ताः, ताः न निवारयितुं शक्यन्ते स्म, मोहिता इव। काचिद् गोपी स्वगृहात् निर्गन्तुं अशक्ता, अन्तः स्थित्वा, कृष्णस्मरणे निमग्ना, नेत्राणि निमील्य तं चिन्तयन्त्यः। प्रियविरहदुःखदग्धाः ताः, तदतीव क्लेशेन सर्वमङ्गलं क्षालयन्त्यः, ध्यानयोगेन तमेव अच्युतं समागच्छन्, तेनानन्देन सर्वदुःखं नश्यति स्म। यदा ताः परमानन्देन भगवता सह सन्दधुः, तदा सत्त्वादिगुणमयदेहं तत्क्षणादेव त्यक्त्वा, बन्धनं छिन्नमिव, मुक्ताः अभवन्। अथ पारिक्षिद्राजाः पप्रच्छ—"हे मुनिवर! व्रजयोषितः कृष्णं परमप्रियतमं मन्यमानाः, ब्रह्म न, कथं गुणप्रवाहनिवृत्तिः तासां जाताऽस्ति?" शुक उवाच—"एषा पूर्वमेवोक्ता, यथा दुष्टः शिशुपालोऽपि सिद्धिं गतः। यः हृषीकेशद्वेषी मोक्षं लभते, तर्हि भगवद्भक्ताः किं न प्राप्नुवन्ति? लोकानां हितार्थं स भगवान्, अक्षरः, अचिन्त्यः, गुणातीतः, गुणात्मा च, अवतीर्यते। ये हि कामं, क्रोधं, भयम्, स्नेहम्, ऐक्यम्, सौहार्दं वा हरौ निरन्तरं युञ्जते, ते तत्रैव लीयन्ते। अतः, हे राजन्, एतस्मिन्नाश्चर्ये न विस्मयोऽस्तु; अयमेव योगेश्वराधिपतिः अजः कृष्णः तद्विधां मुक्तिं ददाति।" यदा व्रजयोषितः कृष्णसमीपं समाययुः, तदा वाक्पतिरपि भगवान् मधुरया गिरा ताः मोहयन् उवाच—"स्वागतमस्तु! किमहं करवानि? सर्वं कुशलं वा व्रजे? आगमनहेतुं कथयध्वम्। एषा रात्रिः भीषणरूपा, मृगपिशाचसंकुला; भवन्त्यः शीघ्रं व्रजं प्रतियान्तु, नात्र स्थेयम्। जनकाः, मातरः, सुताः, भ्रातरः, पतयश्च भवन्तीनां अन्विष्यन्ति; तेषां चित्तं मा बाधध्वम्। पुष्पवतीं वनलतां, चन्द्रप्रभया दीप्तां, यमुनां च पश्यन्त्यः भवन्त्यः, इदानीं विलम्बं मा कुरुत; व्रजं प्रतियान्तु, पतिसेवां कुरुत, वत्साः शिशवश्च रोदन्ति, तान् पोषयध्वम्। यद्यपि मयि स्नेहातिशयेन आगता भवन्त्यः, सर्वेषां मयि आकर्षणं स्वाभाविकमेव। स्त्रीणां धर्मः पतिसेवा, बन्धुपोषणं, पुत्रपालनं च। पापपतौ, दुर्भगे, जरे, मूढे, रोगिणि, दरिद्रे वा, पतिं धर्मकामाः स्त्रियः न परित्यजन्ति। अन्यत्र संगमः स्त्रीणां न स्वर्गदः, केवलं निन्द्यः, दुःखदः, भीतिदः, सर्वत्र गर्हितः। मयि श्रवणदर्शनस्मरणकीर्तनैः भक्तिरुत्पद्यते, न तु समीपस्थत्वेन; अतः स्वगृहं प्रतियान्तु।" एवं गोविन्दस्य कठोरवचनानि श्रुत्वा, गोप्यः भग्नाशाः, गाढदुःखेन संतप्ताः, गाढव्याकुलाः अभवन्। ताः स्वमुखानि मार्जयन्त्यः, शुष्कोष्ठ्यः, दीर्घनिःश्वासैः शिथिलाः, भूमौ पादैः रेखाः कुर्वन्त्यः, स्तनयुगं रुदिरकज्जलाश्रुभिः लिप्तम्, मौनं स्थापयन्त्यः, कृष्णस्मरणे निमग्नाः, तस्यैव कृते सर्वकामान् त्यक्तवन्त्यः, अश्रुपूरितलोचनाः, कण्ठगद्गदया गिरा किंचित् उचुः। गोप्यः ऊचुः—"मा एवं कठोरं वद, भगवन्! न ते शोभनम्। सर्वं त्यक्त्वा तव पादम् आगता वयम्; भक्तवत्सल त्वं नः मा परित्यज, यथा मुक्तिकामानां पुरुषः परमात्मा न परित्यजति। धर्मज्ञ त्वं, पतिसेवा, पुत्रपोषणं, बन्धुसंरक्षणं स्त्रीणां धर्म इति उक्तवान्; तथापि त्वं एव धर्मविदां गुरुः, सर्वात्मा, सर्वप्रियः असि। बुद्धिमन्तः त्वयि एव प्रेम स्थापयन्ति, न पतिषु पुत्रेषु वा दुःखहेतुषु; अतः, प्रभो, कृपां कुरु, नः दीर्घकालसंचितां आशां मा छिन्धीः, पद्मलोचन। तव पादाभ्यां वियुक्तं मनो न गच्छति गृहं, न च हस्तौ कर्मसु प्रवर्तेते, न च पादौ तव पादात् चलन्ति; कथं व्रजं गच्छेम, किं वा अन्यत् कुर्यामः? प्रिय, तव अधरमधुना, हासं, कटाक्षं, गीतं च, यदस्माकं हृदयं शमयति, अस्मान् सिञ्च; अन्यथा विरहाग्निना दग्धाः, ध्यानमग्नाः, तव पादं गमिष्यामः। पद्मलोचन, तव पादसंपर्कात्, या लक्ष्मी अपि मुहूर्तमुपलब्धवती, तदा अन्यस्मै न स्थातुं शक्नुमः, त्वयि एव मोहिता वयम्। लक्ष्मी अपि तव पादरजः कामयमाना, तव वक्षसि स्थित्वा, सेवितुं नात्यजत्; तव कटाक्षार्थं अन्येऽपि देवाः प्रयत्नं कुर्वन्ति; एवं वयमपि तव पादरजः शरणं गताः। अतः, दीनार्तिनाशन, गृहं त्यक्त्वा तव पादसेवां वाञ्छयन्त्यः, वदनस्मितकटाक्षलालसा, तव दास्यं देहि। तव वदनं, कपोलयोः कुण्डलशोभितं, अधरमधु, स्मितकटाक्षं, अभयदं भुजयुग्मं, लक्ष्म्याः एकमन्दिरं वक्षः च दृष्ट्वा, केवलं तव दासीभावमेव इच्छामः। त्रिषु लोकेषु या स्त्री तव मधुरवाणीं, लीलां च शृणोति, सा कथं न मुह्येत? तव सौन्दर्यं, यत् गावः, खगाः, वृक्षाः, मृगाः अपि सन्तुष्टाः पश्यन्ति, तद् दृष्ट्वा कः न मुह्येत? नूनं त्वं व्रजे भीतिनाशनाय, प्राचीनदेवतावतारवत्, आगतः; दीनबन्धो, तव कमलहस्तं अस्माकं तप्तस्तनमस्तके स्थापय।" एवं तासां दुःखपूर्णवचनानि श्रुत्वा, योगेश्वरः भगवान् स्वात्मारामः अपि, सौम्यस्मितः, गोपीजनानन्दनः अभवत्। ताः गोप्यः, यस्य कटाक्षे वदनानि प्रसन्नानि, तस्य चन्दनगौरस्मितस्य, कुसुममाल्यधारिणः, स्त्रीशतैः परिवृतस्य, तस्य चन्द्रम इव तारा मध्ये शोभमानः, वनं विचरन्, गायमानः, गीतैः च गीयमानः, तद्वनं शोभयामास।