एकदा भगवतः पूजनसमये, यः कश्चन भक्तः स्नेहेन पायसं गुडेन सह, घृतं, तिलतण्डुलान्, अपूपान्, मधुराणि च, दधि, सुप्रसादम्, शाकं च यथाशक्ति समर्पयेत्। प्रतिदिनं च उत्सवेषु च, तैलाभ्यङ्गः, मालिशः, दर्पणदर्शनम्, दन्तधावनम्, स्नानम्, भोजनं, पेयं, गीतनृत्यादिकं चावश्यं कर्तव्यम्। विधिपूर्वकं तु, यज्ञकुण्डे उपवीताद्युपेतस्य वेदिकायाः सम्यगुपस्थिते अग्निं प्रज्वालयेत्, हस्तेन यथानिर्दिष्टं सर्वं सञ्चिनुयात्। कुशान् वितन्य, क्षेत्रं प्रक्षालयेत्, हविर्द्रव्याणि स्थापयित्वा, तानि जलैः शुद्धीकुर्यात्, अग्निं समुपेत्य, तानि मां प्रति समर्पयेत्। तत्र मां सुवर्णपिण्डसमप्रभं, शङ्खचक्रगदापद्मधारिणं, चतुर्भुजं, शान्तं, पद्मकेसरवर्णवस्त्रयुतं, चिन्तयेत्। किरीटकङ्कणकटकमेखलाभूषितं, श्रीवत्सलाञ्छितवक्षसम्, कौस्तुभमणिसुमनोहरं, वनमालाविभूषितं मां ध्यायेत्। एवं ध्यात्वा, पूजां कृत्वा, काष्ठानि घृतेन सिक्तानि समर्पयेत्; पितृदेवताभ्यां घृतभागान् निवेद्य, घृतदिग्धं हविर्द्रव्यम् अर्पयेत्। पूजां समाप्य, प्रणिपत्य, पार्षदाय दानानि दद्यात्; मूलमन्त्रम् उच्चार्य, ब्रह्म चिन्तयेत्, नारायणस्य तत्त्वं स्मरन्। आचम्य, अवशिष्टं जलं च दत्वा, तत् विष्वक्सेनाय समर्पयेत्; ततो गन्धपानीयं पूगादिसुगन्धं ताम्बूलं च यथायोग्यं समर्पयेत्। गीतैः, स्तुतिभिः, नृत्येन, स्वीयकृत्यप्रदर्शनेन, मम चरित्राणि कथयन्, शृण्वन्, किञ्चित्कालं तत्रैव लीयते। स्तुतिपुराणैः, सामान्यवाक्यैः, उच्चैः नीचैश्च श्लोकैः मां स्तुत्वा, 'कृपां कुरु भगवन्' इति प्रार्थयेत्, प्रणिपत्य। शिरसा पादयोः स्थित्वा, बाहू क्रौञ्चयित्वा, 'रक्ष मां भगवन्! मृत्युसागरभीतस्त्वां शरणं प्राप्तः' इति याचेत्। एवं मया दत्तमवशिष्टं श्रद्धया शिरसि निधाय, यद्युपसंहरणं कर्तव्यम्, तदर्घ्यं दीपाय निवर्तयेत्, पुनः परदीपाय च। यत्र यत्र श्रद्धा पूजादिषु स्यात्, तत्र तत्र मां पूजयेत्—अहं सर्वेषु भूतेषु, आत्मनि च, विश्वात्मरूपेण स्थितः। एवं कर्मयोगाभ्यां, वैदिकतन्त्राभ्यां च, मां यः पूजयति, तस्यैव यथाकामं सिद्धिं ददामि। मम प्रतिमां स्थापयित्वा, दृढमन्दिरं निर्मायेत्; तत्र पूजोत्सवार्थं पुष्पवाटिकाः रमणीयाः निर्मायेत्। नित्यं च महोत्सवेषु, पूजार्थं च, क्षेत्राणि, आपणान्, नगरग्रामांश्च समर्पयेत्, मम धाम प्राप्नोति। प्रतिष्ठया त्रैलोक्याधिपत्यं सप्रासादं लभते; पूजया च ब्रह्मलोकं, त्रिविधया मम साम्यं प्राप्नोति। अनन्यभक्त्या योगेन च मां एव प्राप्नोति; एवं मां यः पूजयति, स भक्तिमार्गं लभते। देवब्राह्मणानां स्वयम् अन्यैर्वा यद्वा दत्तं, तद्व्ययार्थं यः गृह्णाति, स दशसहस्रवर्षाणि विड्भक्षः भवति। कर्तुः, तत्त्वस्य, अनुमोदकस्य च, ये कर्मभाजः, तेषां मृत्युः पश्चात् तद्दत्तफलात् श्रेष्ठं पुनः पुनः लभन्ते। शुक उवाच—एकदा एकादश्यां नन्दः उपोष्य, जनार्दनं पूजयामास; द्वादश्यां कालिन्द्याः सलिलं प्रविष्टः स्नानाय। तत्र वारुणस्य सेवकः, असुरः, तम् अपहरन्, रात्रौ सलिलं प्रविश्य, असुरसीमां लङ्घयित्वा, वरुणस्य समीपं निनाय। गोपाः तं न दृष्ट्वा, 'कृष्ण! राम!' इत्याक्रन्दन्। तेषां शब्दं श्रुत्वा, भगवान् तातं वरुणेन नीतं विज्ञाय, स्वजनानां भयहरः, तत्र जगाम। ऋषिकेशं समायान्तं दृष्ट्वा, लोकपालः महता सत्कार्य पूजयामास, तं च महोत्सवेन सन्दृश्य, प्रहृष्टो वाक्यमुवाच। श्रीवरुण उवाच—'अद्य मे तनुः प्रशान्ता, अद्य मे कृतार्थता, ये तव पादारविन्दयोः भक्ताः, ते पन्थानं समाप्नुवन्ति।' 'नमस्ते भगवन्, परात्मन्, ब्रह्मन्, यत्र मायानिर्मितसंसारकल्पना न श्रूयते।' 'अज्ञानात्, मूढतया, अविचार्य, तव पितरं अत्रानयम्; तदिदं क्षन्तुमर्हसि।' 'सर्वदृष्टे कृष्ण, त्वमेव मय्यपि प्रसादं कर्तुमर्हसि। गोविन्द, पितृप्रिय, तव पितरं प्रतिनय।' शुक उवाच—एवं सम्पूजितः कृष्णः, श्रीशः, पितरं गृहं निनाय, स्वजनानां हर्षं वितन्वन्। नन्दः तु, लोकपालस्य अद्भुतं वैभवं, कृष्णे च तेषां श्रद्धां दृष्ट्वा, विस्मितः स्वबान्धवान् उवाच। गोपाः, राजन्, उत्सुकचित्ताः, 'किं नु एष भगवान् अस्माकं स्वगत्यन्तं दर्शयिष्यति?' इति चिन्तयामासुः। भगवान् तु, स्वजनानां मनोऽनुसृत्य, तेषां कामं पूरयितुम्, करुणया तद्विचिन्त्य। लोकेऽस्मिन्, मोहकामकर्मभिः, जनाः, स्वगत्यन्तं न जानन्तः, उच्चावचमार्गेषु भ्रमन्ति। एवं चिन्तयन्, भगवान् हरिः, महाकरुणया, तमसः परं स्वं लोकं गोपान् दर्शयामास। स एव सत्यं, ज्ञानम्, अनन्तं ब्रह्म, नित्यप्रकाशः, यं मुनयः गुणक्षये समाधिना पश्यन्ति। ते ब्रह्मसरसि नीत्वा, कृष्णेन निमज्ज्य, पुनरुत्थापिताः, तं ब्रह्मलोकं अपश्यन्, यत्राक्रूरः कदाचित् गतवान्। नन्दादयः, तं देशं दृष्ट्वा, परमसुखेन पूर्णाः, विस्मयेन च, तत्र कृष्णं स्तुतिभिः स्तूयमानं अपश्यन्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां प्रथमस्कन्धस्य अष्टाविंशोऽध्यायः समाप्तः। ज्ञानं, विवेकः, शास्त्रं, तपः, प्रत्यक्षं, परम्परा, अनुमानं च—एतेषां आद्यन्तयोः यदस्ति, कालकारणं च, तत् मध्ये अपि केवलं सत्त्यमस्ति।