श्रीमद्भागवतपुराणम्

यदा चित्तेन सह अन्तरात्मा क्षेत्रज्ञः हृदयमाविशत्, तदा स प्रपञ्चपुरुषः सलिलात् समुत्थितः। यथा शयाने जन्तौ प्राणाः, इन्द्रियाणि, मनः, बुद्धिः सन्ति, किन्तु तस्य प्रबोधनं तेषां शक्त्या विना न सम्भवति, एवं योगयुक्तचित्तेन आत्मानं भक्त्या वैराग्येन च ज्ञानेन च अन्तरात्मनि विविच्य ध्यायेत्। ततः शुकः उवाच—यदा गोवर्धनं धृत्वा व्रजजनान् वर्षात् रक्षितवान् भगवान् कृष्णः, तदा सुरभिः सह इन्द्रेण गोलोकं समागतौ। इन्द्रः, स्वदोषस्य लज्जया, कृष्णं एकान्ते उपगम्य, सवर्णमौलिना तस्य पादौ स्पृष्टवान्। कृष्णस्य अनन्तशक्तिं दृष्ट्वा श्रुत्वा च, त्रिलोकनाथानां गर्वं विनष्टं कृत्वा, इन्द्रः अञ्जलिं कृत्वा अब्रवीत्। इन्द्रः उवाच—तव धाम शुद्धसत्त्वमयं, शान्तं, तपोमयं, रजस्तमसः रहितं; मायया निर्मितानां गुणानां प्रवाहः त्वां न बध्नाति, न च तव आसक्तिः अस्ति। कथं तर्हि लोभादयः कारणानि, ये अविद्यायाः उत्पादः, तव सन्ति? तथापि भगवन् धर्मरक्षणाय दुष्टनिग्रहाय दण्डं धारयसि। त्वं सर्वलोकानां पिता, आचार्यः, अधिपः, दुर्धर्षकालः, दण्डधरः; स्वेच्छया रूपं धृत्वा, लोकहिताय, स्वयंभूभिमानिनां गर्वं हन्ति। मद्विदः ये तव आज्ञां अवज्ञाय, आत्मानं लोकनाथं मन्यन्ते, ते त्वां समये दृष्ट्वा शीघ्रं गर्वं त्यक्त्वा, सत्पथं परित्यज्य, अनवमानं कुर्वन्ति; दुष्टानपि तव शिक्षणं फलति। अतः भगवन्, मम अज्ञानगर्वसमुत्थं अपराधं क्षम्यताम्; प्रभो, मम मनः मोहितम्, तादृशा दुष्टविचाराः पुनः न स्युः। तव अवतारः, अधोक्षज, पृथिव्याः भारनिवारणाय, शक्तिशाली नृपैः कृतस्य, सेनानां विनाशाय, तव पादानुगामिनां हिताय च। नमो भगवते महापुरुषाय महात्मने; नमो वासुदेवाय कृष्णाय सात्वतानां पतये। नमः स्वेच्छया देहधारिणे, ज्ञानमयस्वरूपाय, सर्वव्यापिने, सर्वबीजाय, सर्वभूतात्मने। भगवन्, अहं गर्वात् तीव्रकोपेन च, यज्ञविघ्नात् प्रेरितः, व्रजं वर्षवायुभिः विनष्टुम् अयच्छम्। तव कृपया गर्वः विनष्टः, व्यर्थप्रयत्नः नष्टः; त्वं प्रभुः, गुरुश्च, आत्मा च, तव शरणं प्राप्तवान्। शुकः पुनः उवाच—एवं इन्द्रेण स्तुतः कृष्णः, प्रसन्नः, मेघगम्भीरया वाचा, स्मितं कृत्वा अब्रवीत्। भगवान् उवाच—मघवन्, तव यज्ञं मम अनुग्रहाय भङ्क्त्वा, यथा त्वं मां स्मरिष्यसि, इन्द्रस्य विभवेन न मद्यिष्यसि। यो धनबलगर्वेण अन्धः, स दण्डधरं न पश्यति; तं यदा मम कृपा स्यात्, तदा तस्य सम्पदं हरामि। अतो गच्छ शक्र, शुभं भवतु; मम आज्ञां पालय, स्वधर्मे स्थितः, गर्वरहितः, यथायोग्यं प्रवर्तस्व। ततः सुरभिः, चिन्तयन्ती, कृष्णं गोपालरूपं सह स्वसन्तानैः उपगम्य, प्रणम्य, अब्रवीत्। सुरभिः उवाच—कृष्ण, कृष्ण, महायोगिन्, विश्वात्मन्, सर्वाद्य, त्वया, लोकनाथेन, अस्माकं रक्षणं कृतम्, अच्युत। त्वं अस्माकं परमदेवः, न इन्द्रः; गोब्राह्मणदेवसतां हिताय त्वम् अस्ति। वयं ब्रह्मणा प्रेरिताः, त्वां इन्द्रत्वेन अभिषिञ्चामः; त्वं विश्वात्मा, पृथिव्याः भारनिवारणाय अवतरितः। शुकः उवाच—एवं कृष्णं आमन्त्र्य, सुरभिः स्वदुग्धेन स्नापयामास, ऐरावतः स्वर्गीयगङ्गाजलेन च। इन्द्रः, देवर्षिभिः सह, देवमातृभिः प्रेरितः, दशार्हवंशसम्भूतं अभिषिञ्चन्, गोविन्दमिति सम्बोधयन्। तत्र तु तुम्बुरुः, नारदः, गन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणाः आगताः, हरिस्मृतिपावकं गीतवन्तः, देवाङ्गनाः हर्षनृत्यं कृतवन्त्यः। देवगणाधिपाः तं स्तुत्वा, अद्भुतपुष्पवृष्टिं कृतवन्तः; त्रिलोक्यः परमं हर्षं प्राप्ताः, गवः तदा दुग्धधारां विसृष्टवन्त्यः। नदीवृन्दानि वृक्षाः च मधु प्रवाहितवन्तः; धान्यौषधयः अकृ्षिताः अभिवृद्धाः, पर्वताः रत्नानि उद्भूतवन्तः। कुरुनन्दन, कृष्णाभिषेककाले सर्वभूतानि, दुष्टप्रकृतयः अपि, वैररहितानि अभवन्। एवं गोविन्दं, गोपगोपतीं, अभिषिञ्च्य, इन्द्रः तेन अनुमतः, देवैः सह स्वर्गं प्रत्यगच्छत्। ततः पूजायाः विधिं शुकः कथयति—दुर्गां, विनायकं, व्यासं, विश्वक्सेनं, आचार्याः, देवाः च, स्वस्वदिशि, अभिषेकादिभिः पूजयेत्। चन्दनकर्पूरकुङ्कुमागुरुशीतलजलैः, मन्त्रैः, प्रतिदिनं स्नानं कुर्यात्, यथाशक्ति। स्वर्णघर्मस्तोत्रेण, महापुरुषविद्यया, पौरुषसूक्तेन, सामगानैः, यज्ञं कुर्यात्। वस्त्रयज्ञोपवीताभरणपर्णमाल्यगन्धैः भक्त्या, यथायोग्यं, मां अलङ्कुर्यात्। पाद्यं, आचमनीयं, गन्धं, पुष्पं, अक्षतं, धूपं, दीपं, नैवेद्यं श्रद्धया समर्पयेत्। गुडपायसान्नघृतपूर्णपक्वान्नमधुराणि, दधि, सूपं, अन्यानि च, यथासम्भवम्, निवेदयेत्। तैलाभ्यङ्गदर्पणदन्तधावनस्नानभोजनपानगीतनृत्यादिकं प्रतिदिनं, पर्वणि च, आचर्यात्। विधिवत्, संस्कृतवेद्यां, काष्ठानां वेष्टनं, वेदीं, अग्निं प्रज्वालयेत्, सर्वं संस्तरेत्, हस्तेन निर्देशयेत्। कुशान् विस्तार्य, क्षेत्रं प्रक्षालय, नियतं नैवेद्यं स्थापयेत्, जलैः शुद्धीकरणं कृत्वा, अग्निं उपगम्य, मां हविषा यजेत्। एवं भागवतस्य उक्तानि श्लोकान् आधारं कृत्वा, कथा एकीभूता।