तदा तस्य पुरुषस्य शिरासः विदारिताः, ताभ्यः रुधिरं पूर्णमभवत्। तस्मात् नद्यः समुत्पन्नाः, उदरं च विवृतमभूत्। ततः तत्र जठरस्य विवरणात् क्षुध्-तृष्णे उत्पन्ने, समुद्रः तयोः आश्रयः अभवत्। अनन्तरं हृदयस्य विदारणेन मनः समुत्पन्नम्। मनसः चन्द्रमा जायते स्म; बुद्धेः वागीशः, अहंकारात् रुद्रः, चेतनायाः चक्षुषः साक्षी उत्पन्नः। एवं समुत्पन्नाः एते देवाः तमुत्थापयितुं न शेकुः। ते स्वस्वस्थानानि पुनः प्रविश्य, क्रमशः तं बोधयितुमिच्छन्तः प्रत्येकं प्रविशन्ति स्म। अग्निः वाक्रूपेण मुखं प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। वायुः घ्राणं प्रविश्य गन्धरूपेण अपि पुरुषः नोत्थितः। सूर्यः नेत्रे प्रविश्य चक्षुषा अपि पुरुषः नोत्थितः। दिशः कर्णौ प्रविश्य श्रवणेन अपि पुरुषः नोत्थितः। ओषधयः त्वचं रोमश्च प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। आपः शिश्नं शुक्रेण प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। मृत्युः गुदं अपानेन प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। इन्द्रः हस्तौ बलरूपेण प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। विष्णुः पादौ गमनरूपेण प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। नद्यः शिराः रुधिरेण प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। समुद्रः उदरं क्षुधा तृष्णया च प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। चन्द्रमा हृदयं मनसा प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। ब्रह्मा अपि हृदयं बुद्ध्या प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। रुद्रः हृदयं अहंकारेण प्रविश्य अपि पुरुषः नोत्थितः। यदा तु अन्तःसाक्षी क्षेत्रज्ञः चेतनया सह हृदयं प्रविश्य, तदा स पुरुषः सलिलात् समुत्थितः। यथा सुप्तपुरुषस्य प्राणाः, इन्द्रियाणि, मनः, बुद्धिः च सन्ति, किन्तु जीवनशक्त्यभावे तं न प्रबोधयन्ति, एवं योगयुक्तचित्तः मनुष्यः, भक्ति-वैराग्य-ज्ञानोपेतया, आत्मानं स्वयमेव पर्यवेक्षेत्, विचारयेत् च। एवं गोवर्धनगिरिं धारयित्वा व्रजजनान् वर्षेभ्यः रक्षिते, सुरभिः सह इन्द्रेण कृष्णं गोलोके उपगच्छत्। इन्द्रः, स्वदोषात् लज्जितः, विविक्ते तं समुपेत्य, सूर्यप्रभया किरीटेन चरणौ स्पृष्टवान्। कृष्णस्य अनन्तशक्तिं दृष्ट्वा, त्रैलोक्याधिपत्यगर्वं निहत्य, सः कृताञ्जलिः वाक्यमुवाच। इन्द्रः उवाच—"तव धाम शुद्धसत्त्वमयं, शान्तं, तपोमयं, रजस्तमसः रहितम्। गुणप्रवाहोऽयं मायया कृतः त्वां न बध्नाति, न च तव किञ्चित्सङ्गः अस्ति। कथं तर्हि लोभादयः हेतवः, येऽविद्यया जायन्ते, सन्ति? तथापि भगवन् धर्मरक्षणाय, दुष्टनिग्रहाय, दण्डधारणं करोति। त्वं सर्वलोकपिता, गुरु, अधिपः, दुस्तरः कालः, दण्डधरः। स्वेच्छया स्वरूपेण सर्वहिताय प्रवर्तसे, लोकाधिपत्यगर्वं हरसि। ये त्वदाज्ञां न मन्यन्ते, आत्मानं लोकनाथमिव मन्यन्ते, ते त्वां सम्यक् काले दृष्ट्वा शीघ्रं गर्वं त्यजन्ति, धर्ममार्गं च जहाति, अवज्ञया वर्तन्ते; अपि च दुष्टानां प्रति तव शिक्षणं सफलं भवति। "तस्मात् भगवन्, मम अज्ञानात् स्वशक्तिगर्वात् कृतं अपराधं क्षमस्व। प्रभो, मम मनः मोहितम्; पुनः एवं दुर्विचारः मयि न जायेत। भगवन्, तवावतारोऽयं भूमेर्भारनाशाय, बलिनाम् सेनाविनाशाय, पादसेविनां हिताय च। नमस्ते पुरुषोत्तम, महात्मन्, नमो वासुदेवाय, कृष्णाय, सात्वतानां पतये। स्वेच्छया तनुं धारयन्तं, ज्ञानमयस्वरूपं, सर्वव्यापिनं, सर्वबीजं, सर्वात्मानं तुभ्यं नमः। अहमेव गर्वात् क्रोधाच्च, इमं गोष्ठं वायुभिः मेघैः च नाशयितुमिच्छन्, यज्ञविघ्नात् प्रेरितः। तव प्रसादेन गर्वः नष्टः, व्यर्थप्रयत्नोऽपि विनष्टः, त्वामेव शरणं गतः अस्मि, प्रभो, गुरो, आत्मन्।" एवं शुकः उवाच—इति स्तुतः स भगवान् कृष्णः, मघवता, स्मितपूर्वं मेघगम्भीरया वाचा प्रत्युवाच। श्रीभगवानुवाच—"मघवन्, तव यज्ञं मया भग्नं, तव हिताय; यथा त्वं मां स्मरिष्यसि, न च इन्द्रगर्वेण मोहितो भविष्यसि। यो वित्तबलगर्वेण अन्धः, स दण्डधरं न पश्यति; तस्मादहं तस्य संपदं यदा इच्छामि तदा हरामि, तस्य कृपां दर्शयन्। अतः गच्छ शक्र; सर्वं शुभं ते अस्तु। मदीयं आदेशं पालनियम्। स्वकर्मणि स्थितः, गर्वरहितः, यथोचितं वर्तस्व।" ततः सुरभिः, चिन्तयन्ती, कृष्णं गोपालरूपिणं सह स्वसन्तानैः उपेत्य, प्रणम्य, उवाच—"कृष्ण, कृष्ण, महायोगिन्, विश्वात्मन्, जगदुत्पत्तिस्थितिलयकारिन्, त्वया वयं रक्षिताः, अच्युत। त्वमेव नः परं देवता, न तु इन्द्रः, जगन्नाथ; गवां, ब्राह्मणानां, देवानां, साधूनां च हिताय त्वं स्थितः। वयं ब्रह्मणा प्रेरिताः त्वां अभिषिञ्चामः, हे इन्द्र, भूमेर्भारनाशनाय त्वं अवतीर्णः, हे विश्वात्मन्।" शुकः पुनः उवाच—एवं सुरभिः कृष्णं आहूय, स्वक्षीरेण स्नापयामास, ऐरावत-प्रणीतया दिव्यगङ्गया च। इन्द्रः, देवर्षिभिः, देवमातृभिः च प्रेरितः, दशार्हवंशसम्भूतं गोविन्दं अभिषिञ्चत्। तत्र तु तुंबुरु-नारदादयः, गन्धर्व-विद्याधर-सिद्ध-चारणाश्च, हरीं यशः गायन्तः, सुरस्त्रियः हर्षनृत्यं चक्रुः। देवगणाधिपतयः स्तुतिं कृत्वा, पुष्पवृष्टिं च अद्भुतां ववर्षुः; त्रिलोकी परमानन्दं प्राप, गावश्च क्षीरधाराः स्रवयामासुः। नद्यः, वृक्षगणाश्च मधुप्रवाहैः प्रवहन्ति स्म, धान्य-ओषधयः अकृत्रिमतया समृद्धाः, पर्वताः रत्नानि च ददुः।