विराडात्मा तु चर्म विदार्य तस्मात् लोम रोमादीनि समुत्पन्नानि, ततः ओषधयः प्रादुरभवन्, अनन्तरं च जननाङ्गं समुत्पन्नम्। शुक्रात् आपः उत्पन्नाः, ततोऽनुसंवत्सरः निर्मितः, अपानवायुः तस्मात्, अपानात् च मृत्युः, यः भूतानां भयम् अभवत्। तस्य हस्तौ सृष्टौ, ताभ्यां बलं, बलात् इन्द्रः; पादौ तस्य सृष्टौ, ताभ्यां गमनं, गमनात् विष्णुः। स्यन्दन्याः स्राविण्यः तस्य स्राविताः, ताभ्यां रुधिरं पूरितम्; ततो नद्यः सम्प्रादुरभवन्, उदरं च विवृतम्। ततः क्षुधा तृष्णे च समुत्पन्ने, समुद्रः तयोः आश्रयः अभवत्; अनन्तरं हृदयम् विदारितम्, तस्मात् मनः उत्पन्नम्। मनसः चन्द्रमाः जातः, बुद्धेः ब्रह्मा, अहङ्कारात् रुद्रः, चैतन्यात् अन्तर्याम्यात्मा जातः। एवं समुत्पन्नाः देवताः तमुत्थापयितुं न शेकुः; ते स्वस्वस्थानानि पुनः प्रविश्य, पृथक् पृथक् तं बोधयितुम् अयत्नन्। अग्निः वाक्रूपेण मुखं प्रविष्टः, नोत्थितः पुरुषः; वायुः घ्राणरूपेण प्राणं प्रविष्टः, नोत्थितः सः; सूर्यः चक्षुषि दृष्टिरूपेण प्रविष्टः, नोत्थितः; दिशः श्रोत्ररूपेण कर्णे प्रविष्टाः, नोत्थितः। ओषधयः चर्मणि लोमरूपेण प्रविष्टाः, नोत्थितः; आपः शुक्ररूपेण जननाङ्गे प्रविष्टाः, नोत्थितः। मृत्युः अपानरूपेण गुदे प्रविष्टः, नोत्थितः; इन्द्रः बलरूपेण हस्तयोः प्रविष्टः, नोत्थितः। विष्णुः गमनरूपेण पादयोः प्रविष्टः, नोत्थितः; नद्यः रुधिररूपेण नाड्यः प्रविष्टाः, नोत्थितः। समुद्रः क्षुधातृष्णारूपेण उदरे प्रविष्टः, नोत्थितः; चन्द्रमाः मनसा हृदि प्रविष्टः, नोत्थितः। ब्रह्मा बुद्ध्या हृदि प्रविष्टः, नोत्थितः; रुद्रः अहङ्काररूपेण हृदि प्रविष्टः, नोत्थितः। यदा तु अन्तर्याम्यात्मा, क्षेत्रज्ञः चैतन्येन सह हृदयम् प्रविष्टः, तदा सः पुरुषः अप्सु समुत्थितः। यथा शयाने पुरुषे प्राणा इन्द्रियाणि मनो बुद्धिश्च सन्ति, किन्तु तस्य प्रबोधनं विना नोत्थापयन्ति, एवं योगयुक्तचित्तः स्वात्मानं भक्त्या वैराग्येन च ज्ञानयोगेन विविच्य चिन्तयेत्। एवं कथा समाप्तायाम्, शुकः उवाच—यदा गोवर्धनधारणेन व्रजजनाः वर्षेभ्यः रक्षिताः, तदा सुरभिः सह इन्द्रेण कृष्णं गोलोके उपगम्य उपससाद। इन्द्रः तु लज्जितः, स्वदोषं स्मृत्वा, एकान्ते कृष्णस्य चरणौ सूर्यकिरणप्रभया किरीटेन स्पृशन्, प्रणतः अभवत्। कृष्णस्य अनन्तवीर्यं दृष्ट्वा श्रुत्वा च, त्रैलोक्याधिपत्यगर्वनाशितः, सः कृताञ्जलिः प्रणम्य उवाच— "तव धाम शुद्धसत्त्वमयं, शान्तं, तपोमयं, रजस्तमोरहितं च। गुणप्रवाहोऽयं मायया कृतः त्वां न बाधते, नापि तवासक्तिर्भवति। कुतः तर्हि लोभादयः कारणानि, यानि अज्ञानात् जायन्ते? तथापि भगवन् धर्मरक्षणाय दुष्टनिग्रहाय च दण्डधारणं करोषि। त्वं पितासि, गुरुर्देवोऽसि, जगदधिपः, दुस्तरः कालः, स्वेच्छया दण्डं धारयन्। सर्वहिताय स्वेच्छया रूपाणि धारयन्, स्वार्थमददर्पं हन्ति। यः यथा अहम्, तवाज्ञां लङ्घयन्, आत्मानं जगदधिपं मन्यते, स त्वां समये दृष्ट्वा शीघ्रं मदं जहाति, धर्ममार्गं त्यजति, अवमानं चाचरति; तव शिक्षया दुष्टानामपि हितं स्यात्। अतः भगवन्, मम अज्ञानदर्पसमुत्थं दुष्कृतं क्षमस्व; प्रभो, मम मनो मोहात् भ्रान्तम्, तादृशा विचाराः पुनः मा स्यु:। तवावतारोऽयं भूमिभारहरणाय, बलिनां सेनाविनाशाय, तव पादसेवकानां च हिताय। नमोऽस्तु ते, पुरुषोत्तम, महात्मन्, नमो वासुदेवाय, कृष्णाय, सात्वतानां पतये। नमो यः इच्छया देहम् धारयति, विज्ञानमयस्वरूपाय, सर्वव्यापिने, बीजाय, सर्वात्मने। अहम् एव, मदगर्वात् कोपात् च, व्रजं वातैः वर्षेभ्यः नाशयितुम् अयासिषम्, यदा यज्ञो मददर्पात् विघटितः। तव प्रसादात् मदो नष्टः, व्यर्थप्रयत्नः नाशितः, त्वां शरणं प्रपन्नोऽस्मि, प्रभो, गुरो, आत्मन्।" एवं शुकः उवाच—इन्द्रेण स्तुतः भगवान् कृष्णः, सस्मितः मेघगम्भीरया वाचा प्रत्युवाच—"मघवन्, तव यज्ञं मम प्रियार्थं खण्डितवान्, यथा मां स्मरिष्यसि, न च इन्द्रत्वमदेन मोहितः स्याः। यः धनबलमदेनान्धः, स दण्डधरं न पश्यति; तस्मै यदा करुणां दर्शयितुमिच्छामि, तदा तस्य श्रीं हरामि। अतः गच्छ शक्र, सर्वं शुभं ते अस्तु, मदीयं वचनं पालनियम्; स्वधर्मे स्थित्वा, मदं विहाय, यथोचितं वर्तस्व।" अनन्तरं सुरभिः चिन्तयन्ती, कृष्णं गोपालरूपिणं सह स्वसुताभिः उपगम्य, साष्टाङ्गं प्रणम्य, उवाच—"कृष्ण, कृष्ण, महायोगिन्, विश्वात्मन्, सर्वस्य आद्यः, त्वया वयं रक्षिताः, जगन्नाथ, अच्युत। त्वं अस्माकं परं दैवतं, न इन्द्रः, जगन्नाथ; गवां, ब्राह्मणानां, देवानां, साधूनां च हिताय त्वं स्थितः। वयं ब्रह्मणा प्रेरिताः त्वां इन्द्ररूपेण अभिषिञ्चामः; त्वं विश्वात्मन्, भूमिभारहरणाय अवतीर्णः।" एवं शुकः उवाच—ततः सुरभिः कृष्णं स्वक्षीरेण स्नापयामास, ऐरावतप्रहितैः स्वर्गगङ्गाजलैः सह। इन्द्रः अपि, देवर्षिभिः सह, देवमातृप्रेरितः, दशार्हतनयं गोविन्दमिति संबोध्य अभिषिञ्चत्।