सुगन्धग्रहणे नासिकायाः समुत्पन्नः प्राणः, ततो लोचनयोः दृश्यशक्तिः, तस्मात् सूर्यः, श्रोत्रयोः श्रवणशक्तिः, तस्मात् दिशः उत्पन्नाः। विराड् त्वचं विदार्य रोमाणि लाङ्गूलानि चोत्पादयत्; ततोऽङ्कुराः, तदनन्तरं जननाङ्गं सञ्जातम्। शुक्रात् आपः, ततो गुदं विवृतम्; गुदात् अपानः, अपानात् मरणं, यद् भीषणं जगतः। हस्तयोः सृष्टिः, ताभ्यां बलं, तस्मात् इन्द्रः; पादयोः सृष्टिः, ताभ्यां गमनशक्तिः, तस्मात् विष्णुः। नाड्यः विवृताः, ताभ्यः रक्तं पूरितम्; ततो नद्यः, ततो जठरं विवृतम्। ततः क्षुधा तृष्णा चोत्पन्ने, तयोः समुद्रः अधारः अभवत्। हृदयस्य विदारणात् मनः उत्पन्नम्। मनसः चन्द्रमाः, बुद्धेः वागीश्वरः, अहङ्कारात् रुद्रः, चित्तात् साक्षी सञ्जातः। एवं सम्प्राप्ताः एते देवताः तं पुरुषं नोत्थापयन्। ते स्वस्वस्थानानि पुनः प्रविश्य, क्रमशः तं बोधयितुम् इच्छन्तः प्रविशन्। अग्निः वदने वाक्-रूपेण प्रविश्यापि नोत्थापयत्; वायुः नासिकायां गन्धरूपेण प्रविश्यापि नोत्थापयत्। सूर्यः नेत्रयोः दृश्यरूपेण प्रविश्यापि नोत्थापयत्; दिशः कर्णयोः श्रवणरूपेण प्रविश्यापि नोत्थापयत्। ओषधयः त्वचि रोम्णा सह प्रविश्यापि नोत्थापयन्; आपः जननाङ्गे शुक्रेण सह प्रविश्यापि नोत्थापयन्। मृत्युर्गुदे अपानेन सह प्रविश्यापि नोत्थापयत्; इन्द्रः हस्तयोः बलेन सह प्रविश्यापि नोत्थापयत्। विष्णुः पादयोः गमनेन सह प्रविश्यापि नोत्थापयत्; नद्यः नाड्यां रक्तेन सह प्रविश्यापि नोत्थापयन्। समुद्रः जठरे क्षुधातृष्णया सह प्रविश्यापि नोत्थापयत्; चन्द्रमाः हृदि मनसा सह प्रविश्यापि नोत्थापयत्। ब्रह्मा अपि हृदि बुद्ध्या सह प्रविश्यापि नोत्थापयत्; रुद्रः अहङ्कारस्य साहाय्येन प्रविश्यापि नोत्थापयत्। यदा तु अन्तःसाक्षी क्षेत्रज्ञः चित्तेन सह हृदयं प्रविश्य, तदा एव पुरुषः सलिलात् उत्थितः। यथा शयानस्य पुरुषस्य प्राणेन्द्रियमनःबुद्धयः सन्तोऽपि तं न बोधयन्ति प्राणशक्तेः अभावात्, तथा योगयुक्तेन मनसा भक्त्यावैराग्यज्ञानैः अन्तःस्वं परात्मानं पश्येत् चिन्तयेत् च। शुक उवाच— एतेनैव काले, यदा गोवर्धनः धारयितः, व्रजजनाः च वर्षवाताद् रक्षिता अभवन्, तदा सुरभिः सह इन्द्रेण गोलोके श्रीकृष्णं द्रष्टुं समुपजातौ। इन्द्रः, अपराधस्मरणेन लज्जितः, एकान्ते सम्प्राप्त्य, किरणमण्डलवत् स्वमकुटेन श्रीकृष्णपादौ स्पृष्ट्वा प्रणम्य तस्थौ। श्रीकृष्णस्य अनन्तवीर्यं दृष्ट्वा श्रुत्वा च, त्रैलोक्यनाथानां मदमपि विनिर्दलितम्, सः कृताञ्जलिः इन्द्रः वचः प्रवक्तुम् आरब्धवान्। इन्द्र उवाच— तव धाम शुद्धसत्त्वमयम्, शान्तम्, तपोमयं, रजस्तमसः रहितम्। गुणप्रवाहो मायेयः त्वां न बाधते, नापि तत्रासक्तिरेव। कथं तर्हि लोभादयः कारणानि, अज्ञानसमुत्थानि, भवेत् भगवन्? तथापि धर्मसंरक्षणाय, दुष्टनिग्रहार्थं, भगवन् दण्डं धारयसि। त्वं पितासि, गुरुः, जगदधीशः, दुस्तरः कालः, स्वेच्छया रूपाणि धारयन्, स्वजनहिताय, स्वार्थिनां मदनिग्रहाय कर्माणि करोति। मद्वद् ये त्वदीयाज्ञां मृषा कृत्वा, स्वं जगदीश्वरत्वं मन्यन्ते, ते त्वां समये दृष्ट्वा शीघ्रं मदं त्यक्त्वा, सत्पथं विहाय, दुष्टवद् वर्तन्ते; अपि च तव शिक्षणं पापिनामपि साधु भवति। अतः भगवन्, मम अज्ञानमदोत्थं अपराधं क्षमस्व; प्रभो, मम मनः मोहितम्, यद् एतादृशं दुष्टचिन्तनं पुनः मा भूयात्। अद्य त्वदवतारः, हे अधोक्षज, भूमेर्भारनिग्रहाय, बलिनां नृपतीनां संहाराय, भक्तजनानां कल्याणाय च, सम्प्राप्तः। नमः ते भगवन् पुरुषोत्तम, महात्मन्, नमः वासुदेव, कृष्ण, सात्वतानां प्रभो। स्वेच्छया तनुधारिणे, ज्ञानमयस्वरूपाय, सर्वव्यापिने, बीजाय, सर्वात्मने च नमः। अहं तु, मदमत्तः, कोपाविष्टश्च, व्रजं वायुभिः वर्षैश्च नाशयितुम् इच्छन्, यज्ञविघ्नकृतः, त्वया निगृहीतः। तव कृपया मदो नष्टः, व्यर्थं यत्नोऽपि विनष्टः; त्वां शरणं प्रपन्नोऽस्मि, प्रभो, गुरो, आत्मनः। शुक उवाच— इन्द्रेण एवं स्तुतः श्रीकृष्णः, सस्मितं मेघगम्भीरया वाचा उवाच। श्रीभगवानुवाच— हे मघवन्, तव यज्ञं मया भग्नम्, तव हिताय, यथा त्वं मां स्मरेः, इन्द्रस्य मदेन न प्रमाद्येः। यो हि ऐश्वर्यधनमदेनान्धः, सः दण्डधरं न पश्यति; तस्य अहं यदा कृपां कर्तुमिच्छामि, तदा तं समृद्ध्याः वियोजयामि। तस्मात् गच्छ शक्र, सर्वं शुभं भवतु; मम आज्ञा पालनिया। स्वधर्मे स्थित्वा, मदं त्यक्त्वा, यथोचितं वर्तस्व। ततः सुरभिः, विचारयन्ती, कृष्णं गोपालरूपिणं सह स्वसन्तानैः उपेत्य, प्रणम्य, वाक्यमब्रवीत्— कृष्ण, कृष्ण, महायोगिन्, विश्वात्मन्, सर्वसम्भूत, त्वया जगन्नाथेन वयं रक्ष्यामहे, अच्युत। त्वमेव नः परं दैवतं, न इन्द्रः, जगन्नाथ; गवां, विप्राणां, देवतानां, साधूनां च हिताय त्वं स्थितः। वयं ब्रह्मणा प्रेरिताः त्वां इन्द्रं अभिषिञ्चामः; त्वं विश्वात्मन्, भूमेर्भारनिग्रहाय अवतीर्णः। शुक उवाच— एवं कृत्वा, सुरभिः श्रीकृष्णं स्वक्षीरधारया अभ्यषिञ्चत्, ऐरावतः स्वर्गगङ्गाजलं आनीतवान् तेन च अभिषेकः कृतः।