एतत् ब्रह्माण्डं दशभिः परिघैः—आपः आदयः—क्रमशः परिवृतं, बहिः प्रधानेन आवृतं, तत्रैव विश्वानां विस्तारः विद्यमानः, यः श्रीहरेः स्वरूपं भवति। तस्मिन्नण्डे सुवर्णमये कोशे समुत्थाय, महान् देवः सलिलेषु शयानः प्रविश्य, तदन्तरं नानाविधं विहत्य अन्तरिक्षं सृष्टवान्। प्रथमं तस्य मुखं विवृतम्, तस्मात् वाक् उत्पन्ना, वाचः पश्चात् अग्निः, ततो नासिके, यत्र प्राणः उत्पन्नः, तस्मात् घ्राणेन्द्रियम्। घ्राणात् वायुः, ततो नेत्रे, तस्मात् चक्षुः, ततः सूर्यः, ततो कर्णे, तस्मात् श्रोत्रम्, ततः दिशः। विराड् त्वचं विवृत्य, तस्मात् केश-लोमादयः, पश्चात् ओषधयः, ततो जननेन्द्रियम् अभवत्। शुक्रात् आपः, ततो गुदः, गुदात् अपानः, अपानात् मृत्युः, यः लोकस्य भयम्। पाणयः अभवन्, तस्मात् बलम्, ततः इन्द्रः, पादौ अभवताम्, ताभ्यां गमनम्, ततः विष्णुः। स्यन्दन्याः विवृताः, तस्मात् रक्तं पूरितम्, ततः नद्यः, उदरं विवृतम्। ततो जिह्वा-पिपासा, तयोः आधारः समुद्रः। पश्चात् हृदयं विदारितम्, तस्मात् मनः उत्पन्नम्। मनसः चन्द्रः, बुद्धेः वाक्पतिः, अहङ्कारात् रुद्रः, चैतन्यात् अन्तरात्मा जातः। एते देवाः उत्पन्नाः सन्तः, तं पुरुषं उद्धर्तुं न शेकुः। ते स्वस्वस्थानानि पुनः प्रविश्य, क्रमशः तं बोधयितुम् प्रयत्नं अकुर्वन्। अग्निः वाक्रूपेण मुखं प्रविश्य, स पुरुषः नोत्थितः। वायुः घ्राणरूपेण नासिके, स नोत्थितः। सूर्यः चक्षुषि दृष्टिरूपेण, दिशः कर्णयोर् श्रवणरूपेण, तथापि नोत्थितः। ओषधयः त्वचि लोमरूपेण, आपः शुक्रेण, मृत्युः गुदे अपानेन, इन्द्रः पाणिषु बलेन, विष्णुः पादयोः गमनेन, नद्यः स्यन्दन्यां रक्तेन, समुद्रः उदरे जिह्वा-पिपासया, चन्द्रः हृदि मनसा, ब्रह्मा हृदि बुद्ध्या, रुद्रः हृदि अहंकारेण, नोत्थितः पुरुषः। यदा तु अन्तर्यामी क्षेत्रज्ञः चैतन्येन हृदयं प्रविश्य, तदा स पुरुषः सलिलात् समुत्थितः। यथा सुप्ते पुरुषे प्राणाः, इन्द्रियाणि, मनः, बुद्धिः सन्ति, किन्तु तस्य प्रबोधनं विना नोत्थापयन्ति, एवं योगयुक्तचित्तः स्वात्मानं भक्त्या वैराग्येन च ज्ञानयोगेन विविच्य चिन्तयेत्। एवं शुकदेवः कथयति—यदा गोवर्धनधारणेन व्रजजनाः महावर्षात् रक्षिता अभवन्, तदा सुरभिः सह इन्द्रेण कृष्णं गोलोके उपससृपतुः। तत्र इन्द्रः, स्वदोषात् लज्जितः, एकान्ते श्रीकृष्णस्य पादौ सवित्स्नकिरणमौलिना स्पृष्टवान्। श्रीकृष्णस्य अनन्तशक्तिं दृष्ट्वा, त्रैलोक्येश्वरमदं निहत्य, सः कृताञ्जलिः वाक्यं प्राह। इन्द्रः उवाच—तव धाम शुद्धसत्त्वमयं, शान्तं, तपोमयं, रजस्तमोरहितम्। गुणानां प्रवाहः, मायेयः, त्वां न बाधते, न च ते किञ्चित् सङ्गः। कथं तर्हि लोभादिकाः हेतवः, यः अज्ञानात् जायन्ते, सन्ति? तथापि, भगवन्, धर्मरक्षणाय, दुष्टनिग्रहाय, त्वं दण्डं धारयसि। त्वं पितासि, गुरुः, जगदधीश्वरः, दुस्तरः कालः, स्वेच्छया दण्डधरः। सर्वहिताय, स्वेच्छया अवतीर्य, ये स्वं जगदीश्वरं मन्यन्ते, तेषां मदं हरसि। यथा अहम्, तवाज्ञां विमृष्य, स्वात्मानं जगदीश्वरं मन्यमानः, त्वां समये दृष्ट्वा, शीघ्रं मदं जहामि, धर्ममार्गं परित्यज्य, अविनयेन आचरामि; दुष्टेष्वपि तव शिक्षायाः प्रभावः दृश्यते। अतः, भगवन्, मम अपराधं, यः अज्ञानमदप्रेरितः, क्षन्तुमर्हसि। प्रभो, मम मनः मोहितम्, भवत्येतादृशो दोषः पुनर् न जायेत। अयं तवावतारः, अधोक्षज, पृथिव्याः भारनाशाय, बलवतां नृपतीनां संहाराय, सेनानां विनाशाय, तव पादानुगानां हिताय च। नमः ते, भगवन्, पुरुषोत्तम, महात्मन्; नमः वासुदेवाय, कृष्णाय, सात्वतानां पतये। नमः इच्छाशरीराय, विज्ञानमयस्वरूपाय, सर्वव्यापिने, बीजबीजाय, सर्वात्मने। भगवन्, अहमेव, गर्वात्, उग्रकोपेन, अज्ञानात्, व्रजं विध्वंसयितुम्, यज्ञविघ्नात्, वातवृष्टिभिः प्रयासं अकरवम्। तव प्रसादात्, अहं गर्वात् विमुक्तः, व्यर्थप्रयत्नो नष्टः, त्वां शरणं गतः, प्रभो, गुरो, आत्मनः। एवं शुकः उवाच—एवं सुतरां प्रशस्तः कृष्णः, मघवा, भगवान् सस्मितं मेघगम्भीरया गिरा प्रत्युवाच। श्रीभगवान् उवाच—मघवन्, तव यज्ञं मया भगवता तव हिताय भग्नम्, यथा त्वं मां स्मरिष्यसि, न च इन्द्रमहेन मोहितः भविष्यसि। यो जनः धनबलमदेन अन्धः, स दण्डधरं न पश्यति; तस्मै दयां दर्शयितुं, यदा यदा इच्छामि, तदा तस्य समृद्धिं हरामि। गच्छ, शक्र, सर्वं शुभं ते अस्तु। मम शिक्षां पालय, स्वधर्मे स्थित्वा, मदरहितः, यथायोग्यं आचर। ततः सुरभिः, चिन्तयन्ती, कृष्णं गोपालरूपिणं, स्वैः वत्सैः सह उपगम्य, प्रणम्य, इदं वचनं उवाच—कृष्ण, कृष्ण, महायोगिन्, विश्वात्मन्, सर्वस्य आद्य, त्वया, लोकनाथेन, वयं रक्ष्यामहे, अच्युत।