नन्दस्य अयं पुत्रः नारायणतुल्यः गुणैः, श्रीया, कीर्त्या, प्रभावेन च, तस्मात् तस्य कर्मसु न विस्मयः। गर्गेण मम प्रत्यक्षं उपदिष्टे तथा स्वगृहं प्रतिनिवृत्ते, अहं कृष्णं, यः सुलभकर्मा, नारायणस्य अंशत्वेन पश्यामि। नन्दस्य वचनानि गर्गस्य च गीतं श्रुत्वा, व्रजवासिनः कृष्णस्य अनन्तं तेजः दृष्ट्वा श्रुत्वा च, हर्षेण नन्दं कृष्णं च समादरयन्, न विस्मयमुपगम्य। यदा इन्द्रः, यज्ञविघ्नेन कुपितः, वर्षं तुषारं वातं च प्राहिणोत्, तदा गोकुलवासिनः गोभिः सह क्लेशं प्राप्नुवन्तः, कृष्णं शरणं एकं दयास्मितं दृष्ट्वा, स एकेन हस्तेन गिरिं समुल्लुन्त्य बालक्रीडनकमिवोद्धृत्य, गोपगणं रक्षितवान्; एवं शक्तिमान् इन्द्रः गोभ्यः न तुष्टः। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायां दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे षड्विंशोऽध्यायः समाप्तः। ये सन्तः मयि अनासक्तचित्ताः, शान्ताः, समदर्शिनः, निरहंकारममताः, द्वन्द्वैः अक्लिष्टाः, लोभशून्याश्च, तेषां मध्ये, हे भाग्यवन्, मम कथाः सदा उत्तमानां मध्ये जायन्ते, ताः श्रवणेन संस्मरणेन च पावयन्ति, पापं हन्ति। ये ताः श्रद्धया शृण्वन्ति, गायन्ति, अनुमोदन्ति, मयि भक्ताः, श्रद्धालवः, ते मयि भक्तिṃ प्राप्नुवन्ति। भक्तिं लब्ध्वा सन्तस्य किमपरं प्राप्यं, यदा सः मयि अनन्ते ब्रह्मरूपे आनन्दरूपे च तृप्तिं अनुभवति? यथा ज्वलनं समीपगः शीतं, भयम्, तमः च अपोहति, तथा सन्तसंगः। ये संसारसागरस्य भीषणे निमज्जन्ति उत् प्लवन्ति, तेषां ब्रह्मविदः शान्ताः सन्तः दृढनौकायाः इव। अन्नं प्राणिनां प्राणः; अहं दुःखितानां शरणं; धर्मः मरणानन्तरं जनानां धनम्; सन्तः अस्मिन्लोके भीतिनां शरणम्। सन्तः बहिर्दिनकरवत् दर्शनं ददाति; देवाः, बान्धवाः, सन्तः, अहं च, सर्वे सन्त एव। एवं वैतसेनः, उर्वश्याः अनपेक्षः, लोकान् विरक्तः, आत्मन्येव रममाणः, पृथिव्याम् विचरन्। स्पर्शस्य गुणाः, सौम्यता, कठोरता, शीतोष्णता, वायोः सूक्ष्मधर्माः। गमनम्, संग्रहः, आपादनम्, वस्तुषु प्रधानता, शब्देषु च, इन्द्रियाणां सारः—एते वायोः क्रियाधर्माः। वायोः स्पर्शसूक्ष्मात्, दिव्येन प्रभावेन, रूपम् उत्पन्नम्; ततः तेजः, चक्षुः च रूपग्रहणाय। द्रव्यत्वम्, गुणत्वम्, विशेषत्वम्—एते अग्नेः शुद्धरूपस्य कार्याणि, हे पुण्यश्लोके। प्रकाशनम्, पाचनम्, तापनम्, दाहः, शीतापनोदनम्, शोषणम्, क्षुधातृष्णाजननम्—एते अग्नेः धर्माः। शुद्धरूपात्, अग्निना विकृतात्, दिव्यप्रेरणया, शुद्धरसः उत्पन्नः; ततः आपः, जिह्वा च रसनाय। कषायः, माधुर्यः, तिक्तता, कटुता, आम्लता—एवं भूतानां विकारैः एको रसः पृथक् पृथग्भवति। स्नेहनम्, संघटनम्, तृप्तिः, जीवधारणम्, पोषणम्, हर्षजननम्, तापनिवारणम्, सम्पद्वृद्धिः—एते आपः कार्याणि। शुद्धरसात्, आपः विकृतात्, दिव्यप्रेरणया, शुद्धगन्धः उत्पन्नः; ततः पृथिवी, नासिका च गन्धग्रहणाय। भूतानां मिश्रैः गन्धः पृथिव्याम्, काष्ठगन्धः, पूतिकः, सुरभिः, मन्दः, तीक्ष्णः, आम्लः, इत्यादिः। रूपसम्भारः, ब्रह्मणः निवासः, आश्रयः, भूतानां गुणानां स्फुटता च—एते पृथिव्याः धर्माः। यस्य विशेषगुणः शब्दः, तस्य श्रोत्रम्; यः विशेषगुणः स्पर्शः, तस्य त्वक्; यः विशेषगुणः रूपम्, तस्य चक्षुः; यः विशेषगुणः रसः, तस्य जिह्वा; यः विशेषगुणः गन्धः, तस्य नासिका। गुणः एकस्मिन् दृश्यते, अन्यस्मिन् न; तस्मात् पृथिव्यां एव वस्तुनां भेदः। एते सप्त, महत्तत्त्वादयः, कालकर्मगुणैः युक्ताः, जगद्वपुषि प्रविष्टाः। तेषां सम्यग्व्याप्तानां संयोगात्, जडं ब्रह्माण्डम् अजायत; तस्मात् पुरुषः, विराडुत्थितः। एतद्ब्रह्माण्डं, क्रमशः दशभिः आवरणैः—आपः आदिभिः—परितः, बहिर्मूलप्रकृत्या चावृतम्, तत्रैतत् जगद्विस्तारं, यद् भगवतः हर्यात्मकम्। स हिरण्यकवचात् उदितः, सलिलेषु शयानः, महेश्वरः तत्र प्रविष्टः, नानाविधं व्योम विवृत्तवान्। आदौ तस्य मुखं विवृतम्, तस्मात् वाक्, वाचः तेजः, ततो नासिके, तस्मात् प्राणः, तस्मात् गन्धेन्द्रियम्। गन्धेन्द्रियात् वातः, ततो नेत्रे, तस्मात् दृष्टिः, तस्मात् सूर्यः; ततो कर्णौ, तस्मात् श्रोत्रम्, तस्मात् दिशः। विराजः चर्म विविव्य, तस्मात् लोम, केशादयः, ततो ओषधयः, ततो जननेन्द्रियम्। शुक्रात् आपः, ततो गुदम्, तस्मात् अपानः, तस्मात् मृत्युर्भयङ्करः। हस्तौ विवृत्य, ताभ्यां बलम्, तस्मात् इन्द्रः; पादौ विवृत्य, ताभ्यां गमनम्, तस्मात् विष्णुः। नाड्यः विवृत्य, ताभ्यां रक्तपूरणम्; ततो नद्यः, ततो उदरम्। ततः क्षुधातृष्णे, तयोः आधारः सागरः। अन्ते हृदयं विवृत्य, तस्मात् मनः। मनसः सोमः, बुद्धेः ब्रह्मा, अहङ्कारात् रुद्रः, चैतन्यात् अन्तर्यामी।