पुरातने काले, हे व्रजाध्यक्ष, धर्मिष्ठाः जनाः राजनिहीनायां भूमौ दस्युभिः पीडिताः सन्तः तेन संरक्षिताः, एकत्र मिलित्वा दस्यून् पराजितवन्तः। ये भाग्यवन्तः जनाः तस्य प्रति स्नेहम् अवाप्य, तैर् दुःखैः न अभिभूताः; यथा विष्णोः आश्रयम् उपगतान् असुराः न अभिभवन्ति। अतः नन्दस्य पुत्रः नारायणस्य गुणैः, ऐश्वर्येण, कीर्त्या, प्रभावेन च तुल्यः; तस्य कर्मणि आश्चर्यं नास्ति। एवं साक्षात् उपदिश्य, गर्गः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। अहं कृष्णं, यः सहजं कर्म करोति, नारायणस्य अंशं मन्ये। नन्दस्य वचनं गर्गस्य गीतं च श्रुत्वा, व्रजवासिनः कृष्णस्य अपरिमितं तेजः दृष्ट्वा श्रुत्वा च, हर्षपूर्णाः नन्दं कृष्णं च पूजयामासुः, विस्मयात् मुक्ताः। यदा इन्द्रः, यज्ञविघ्नेन कुपितः, वर्षं, शिलां, वातं च प्रेषितवान्, तदा गोपालाः गोः सह दुःखिताः अभवन्। तदा कृष्णं, एकमाश्रयम्, करुणया स्मितं दृष्ट्वा, बालकः क्रीडनकं यथा, एकेन हस्तेन गिरिं उद्धृत्य, गोसमाजं रक्षितवान्। इन्द्रः, स्वबलस्य मदेन, गोः प्रति न तुष्टः। एवं दशमस्कन्धस्य प्रथमभागे षड्विंशतितमोऽध्यायः श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायाम् समाप्तः। ये साधवः, विरक्ताः, मयि लीनाः, शान्ताः, समदर्शिनः, अममाः, अनहंकाराः, द्वन्द्वैः न विक्षिप्ताः, लोभात् मुक्ताः सन्ति। तेषु, हे भाग्यवत्, मम कथाः उत्तमेषु सदा प्रादुरभवन्ति; ताः श्रवणं कर्तृभ्यः पावनीः, पापं हन्ति। ये जनाः श्रद्धया श्रुण्वन्ति, गायन्ति, अनुमोदयन्ति, मयि भक्ताः, विश्वासी च सन्ति, ते मम भक्तिं प्राप्नुवन्ति। यः साधुः भक्तिं प्राप्तवान्, तस्य किं अन्यत् साध्यं? स हि मयि, अनन्ते, ब्रह्मस्वरूपे, आनन्दे, सुखं अनुभवति। यथा ज्वलन्तं अग्निं समीपं गच्छन् शीतं, भयम्, तमः च नाशयति, तथा साधुसंगः। ये जनाः भयङ्करे संसारसागरे निमज्जन्ति उत्थायन्ति च, ब्रह्मविदः शान्ताः साधवः तेषां दृढनाव इव जलस्थेषु। अन्नं जीविनां जीवनम्; अहं दुःखितानां शरणम्; धर्मः मृत्युः पश्चात् जनानां धनम्; साधवः इह भयितानां आश्रयः। साधवः बाह्ये सूर्यस्य उदयवत् दृष्टिं ददाति; देवाः, बान्धवाः, साधवः, अहं च साधवः एव। एवं वैतसेनः, उर्वश्याः अनपेक्षः, लोकान् विरक्तः, आत्मनि रममाणः, भूमौ विचरन् अकिञ्चनः अभवत्। स्पर्शस्य गुणाः—मृदुता, कठोरता, शीतता, उष्णता—एते वायोः सूक्ष्मगुणाः। गमनम्, संग्रहम्, प्राप्तिः, वस्तुषु नेतृत्वम्, शब्देषु च, सर्वेन्द्रियाणां सारः—एते वायोः कर्माणि। वायोः स्पर्शसूक्ष्मात्, दिव्यप्रभावात्, रूपम् उत्पन्नम्; ततः तेजः, ततो दृष्टिः रूपग्राहिका। शुद्धरूपस्य द्रव्यत्वम्, गुणत्वम्, व्यक्तित्वम्—एते अग्नेः कार्याणि, हे धर्मज्ञ। प्रकाशः, पाचनम्, उष्णता, दाहः, शीतनाशः, शोषणम्, क्षुधा तृष्णा च—एते अग्नेः कार्याणि। शुद्धरूपात्, अग्निना परिवर्तितात्, दिव्यप्रेरणात्, शुद्धरसः उत्पन्नः; ततः आपः, ततो जिह्वा रसग्राहिका। कटु, मधुर, तिक्त, तीक्ष्ण, अम्ल—एकः रसः भूतपरिवर्तनैः विविधः भेदः। सिक्तिः, स्थिरीकरणम्, तुष्टिः, जीवनसम्बन्धः, पोषणम्, हर्षः, उष्णनाशः, विपुलता—एते आपः कार्याणि। शुद्धरसात्, आपः द्वारा परिवर्तितात्, दिव्यप्रेरणात्, शुद्धगन्धः उत्पन्नः; ततः पृथिवी, ततो नासिका गन्धग्राहिका। भूतसंयोगभेदात्, एकः गन्धः भूत्वा, पार्थिवः, पूतिः, सुरभिः, सौम्यः, तीक्ष्णः, आम्लः, इत्यादिभिः भेदः। रूपसंस्थानम्, ब्रह्मस्थानम्, आधारः, तत्त्वविभागः, सर्वगुणोत्पत्तिः—एते पृथिव्याः लक्षणानि। यस्य विशेषगुणः आकाशस्य विषयः, तद् श्रवणम्; यः वायोः, तद् स्पर्शः; यः अग्नेः, तद् दृष्टिः; यः आपः, तद् रसः; यः पृथिव्याः, तद् गन्धः। गुणः एकस्मिन् दृश्यते, अन्यस्मिन् न; संयोगात् वस्तूनां पृथक् पृथक् भेदः केवलं पृथिव्यां दृश्यते। एते सप्त—महत्तत्त्वादि—कालकर्मगुणैः सहिताः, जगतः आदिप्रतीकृतौ प्रविष्टाः। तेषु, एवं सम्प्रविष्टेषु, संयुक्तेषु, जडाण्डं अभवत्; तस्मात् पुरुषः उत्पन्नः, स विराट् अभवत्। एतत् अण्डं, दशभिः आवरणैः—आपः आदि—क्रमेण परिवृतम्, बाह्ये मूलप्रकृत्या आच्छन्नम्, एतत् विश्वरूपं श्रीहरेः स्वरूपम्। हिरण्यशुक्लात् अण्डात् उत्पन्नः, जलशयः महादेवः तत्र प्रविष्टः, बहुधा आकाशं विदार्य। प्रथमं तस्य मुखं उद्घाटितम्, तस्मात् वाक् उत्पन्ना; वाचः अग्निः, ततो नासिके, तस्मात् प्राणः, ततो गन्धेन्द्रियम्। गन्धेन्द्रियात् वायुः, ततो नेत्रे, तस्मात् दृष्टिः, ततो सूर्यः; ततो कर्णे, तस्मात् श्रवणम्, ततो दिशः। विराट् त्वचं विदार्य, तस्मात् केशाः, रोमाः, इत्यादयः; ततो ओषधयः, ततः जननाङ्गम्। शुक्रात् आपः, ततो गुदम् उद्घाटितम्; गुदात् अपानः, अपानात् मृत्युः, लोकभयम्। हस्तौ उद्घाटितौ, ताभ्यां बलम्, ततो इन्द्रः; पादौ उद्घाटितौ, ताभ्यां गमनम्, ततो विष्णुः। तस्य नाड्यः उद्घाटिताः, ताभ्यां रक्तं पूरितम्; ततो नद्यः, ततो उदरम् उद्घाटितम्। इति कथा श्रीमद्भागवते निर्दिष्टा, यथाक्रमम्, दिव्यं चरित्रं, तत्त्वविचारः च, भक्तजनानां हृदयेषु आनन्दं जनयन्ति।