श्रीभगवतः दिव्यलीलायाः कथा प्रवृत्तिः— सः भगवान् युगानुसारं शुक्लरक्तपीतश्च कृष्णवर्णश्च जातः। पूर्वं सः वसुदेवस्य सुतः आसीत्, इदानीं तु भवतः पुत्रः जातः। पण्डिताः तम् वासुदेवमिति कथयन्ति। एषः भवतः पुत्रः गुणकर्मानुसारं नानानामरूपवान् अस्ति, अहं तानि सर्वाणि जानामि, जनाः तु न जानन्ति। एषः गोकुलगोपालानां हर्षकरः भवतः सर्वान् समृद्धिं दास्यति; तेन भवतः सर्वे आपदः सुलभेन पराजित्य मोक्ष्यन्ते। पूर्वकाले, हे व्रजाध्यक्ष, धर्मिष्ठाः जनाः राजा-शून्ये देशे दस्युभिः पीड्यमानाः असन्; तदा स एव भगवान् तान् रक्षितवान्, ते च मिलित्वा दस्यून् पराजितवन्तः। ये भाग्यवन्तः जनाः तस्मिन् स्नेहम् आवहन्ति, तान् आपदः न बाधन्ते; यथा विष्णुना रक्षितान् असुराः न बाधन्ति। अतः अयं नन्दात्मजः गुणैः, श्रीया, कीर्त्या, प्रभावेन च नारायणसमः; तस्मात् अस्य कर्मसु न किञ्चिद् आश्चर्यम् अस्ति। एवं माम् उपदिश्य, गर्गः स्वगृहं प्रतिगच्छन्, अहम् अचिन्त्यकर्मणः कृष्णस्य नारायणांशत्वं मनसि न्यधाम्। नन्दस्य वचनानि गर्गस्य च गीतं श्रुत्वा, व्रजवासिनः कृष्णस्य अनन्ततेजः दृष्ट्वा श्रुत्वा च, हर्षेण नन्दं कृष्णं च पूजयामासुः, न विस्मयं जग्मुः। यदा इन्द्रः यज्ञविघ्नात् कुपितः, वर्षवृष्टिहिमवातान् प्रेषयामास, गवां गोपानां च क्लेशः अभवत्, तदा करुणास्मितं कृष्णं शरणं दृष्ट्वा, सः एकेन हस्तेन गिरिं बालक्रीडनकं यथा उद्धृत्य, गोकुलं रक्षितवान्; एवं इन्द्रः स्वबलगर्वितः गवां न तुष्टः। एवं दशमस्कन्धस्य प्रथमे भागे षड्विंशतितमोऽध्यायः श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायां समाप्तः। ये सन्तः मयि अनासक्तचित्ताः शान्ताः समदर्शिनः निरहङ्कारममताः द्वन्द्वैर्न व्याकुलाः लोभशून्याश्च, तेषां मध्ये, हे भाग्यवन्, मम कथा सदा वर्तन्ते; ताः कथाः श्रवणमात्रेण पावयन्ति, पापं नाशयन्ति। ये श्रद्धया ताः शृण्वन्ति, गायन्ति, अनुमोदन्ति, मयि भक्ताः, ते मयि भक्तिम् आप्नुवन्ति। यस्य भक्तिः सम्प्राप्ता, तस्य किं पुनः अवशिष्यते? सः हि मयि अनन्ते ब्रह्मानन्दस्वरूपे सन्तुष्टः। यथा प्रज्वलितं अग्निं समीपगः शीतभीतरजांसि नाशयति, तथा साधुसंगः। संसारसागरमग्नस्य ब्रह्मविदां शान्तानां साधूनां नौः इव उपकारिणी। अन्नं प्राणिनां प्राणः, अहं दुःखितानां शरणं, धर्मः प्रेत्य जनानां धनम्, साधवः लोके भीतानां शरणम्। सन्तः बाह्ये उदितसूर्यवत् दृष्टिं ददाति; देवाः, बान्धवाः, साधवः, अहम् अपि—सर्वे साधवः एव। एवं वैतसेनः, ऊर्वश्याः अनपेक्षया, अनासक्तः, स्वात्मनि रममाणः, पृथिव्यां विचचार। स्पर्शस्य सौम्यता कठोरता शीतोष्णत्वं च—एते वातस्य तन्मात्रगुणाः। गमनं सङ्ग्रहणं लब्धिः वस्तुषु प्रधानत्वं शब्देषु च, सर्वेन्द्रियाणां सारत्वं—एतानि वातस्य कर्माणि। वातस्य स्पर्शतन्मात्रात्, दैवेन च प्रेरितात्, रूपम् उत्पन्नम्; ततो ज्योतिः, ततो चक्षुः रूपग्रहणाय। द्रव्यत्वं गुणत्वं व्यक्तित्वं च—एते अग्नेः शुद्धरूपस्य धर्माः। दीपनं पाचनं तापनं दाहः शीतापहानि, शोषणं क्षुत्पिपासाजननं च—एतानि अग्नेः कर्माणि। शुद्धरूपात् अग्निना विकृतात्, दैवेन प्रेरितात्, रसः उत्पन्नः; ततो आपः, ततो जिह्वा रसनाय। कषायमधुरतिकट्वम्लादिभेदाः, भूतविकारैः एको रसः नानाविधः। सीकत्यं सन्धानं तृप्तिः जीवनं पुष्टिः हर्षणं तापशमनं प्रचुरता—एतान्यापः कर्माणि। शुद्धरसेन आपो विकृताः, दैवेन प्रेरिताः, गन्धः उत्पन्नः; ततो पृथिवी, ततो नासिका गन्धग्रहणाय। भूतसंयोगभेदात् एकः गन्धः—पार्थिवः, पूतिः, सुरभिः, मृदुः, तीक्ष्णः, आम्लः, इत्यादिभेदः। संस्थानं ब्रह्मस्थानं धारणा, सत्त्वविभागः, सर्वगुणानां उत्पत्तिः—एते पृथिव्याः धर्माः। यत् विशेषगुणः आकाशस्य विषयः, तत् श्रोत्रम्; वातस्य, स्पर्शः; अग्नेः, दृष्टिः; आपः, रसः; पृथिव्याः, गन्धः। गुणः एकस्मिन् दृश्यते, अन्यस्मिन् न; संयोजनात् पृथिव्यां एव सर्वगुणानां विभागः दृश्यते। एते सप्त—महत्तत्त्वादयः—कालयुक्ताः, कर्मगुणसहिताः, जगद्रूपे प्रविष्टाः। तेषु एवं प्रविष्टेषु संयुक्तेषु, जडं ब्रह्माण्डम् उत्पन्नम्; तस्मात् विराट्पुरुषः उत्पन्नः। एतत् ब्रह्माण्डम्, दशभिः आवरणैः—आपआदिभिः—परितः परिवृतम्, बहिः प्रकृत्या आवृतम्, एतत् विश्वरूपं श्रीहरेः। स्वर्णमण्डलात् उद्गत्य, सलिले शयानः, सः महेशः तत्र प्रविष्टः, नानाविधं व्योम वितत्य। प्रथमं तस्य मुखम् उद्घाटितम्, तस्मात् वाक् उत्पन्ना; वाचः अग्निः; ततो नासिके, तस्मात् प्राणः, तस्मात् गन्धेन्द्रियम्। गन्धेन्द्रियात् वातः; ततो नेत्रे, तस्मात् दृष्टिः, तस्मात् सूर्यः; ततो कर्णौ, तस्मात् शब्दः, तस्मात् दिशः। एवं श्रीभगवतः लीला, जगत्सृष्टेः रहस्यं, भक्तानां च महिमानं, तत्वानां च विभागं, श्रीमद्भागवतपुराणे वर्णितम्।