एवं सः मूढः स्वपत्नीगुणैः प्रमोहितः, अनिच्छन्नपि तस्याः प्रेरणया दुर्बलत्वात् बालकः इव तां अनुकरणं करोति। ततः शुकदेवः उवाच—कृष्णस्य तादृशानि अद्भुतानि कर्माणि दृष्ट्वा, गोपाः विस्मिताः तस्य ऐश्वर्यं न ज्ञात्वा, नन्दं स्मृत्वा गर्गवचनानि उपगम्य पप्रच्छुः। ते ऊचुः—एतानि बालकस्य कर्माणि खलु आश्चर्यजनकानि; ग्रामजनानां मध्ये यस्य जन्म, तस्य पुत्रस्य साधारणत्वं कथं स्याद्? अयं बालः सप्तमे दिने एव महतीं गिरिमेकहस्तेन यथागजपतिः कमलं तुङ्गयति, तथा सुलघुना शक्त्या धृतवान्। शिशोः अर्धोन्मीलितलोचनस्य, बालभावेन, पूतनायाः स्तन्यं सह जीवितेन अपि अपिबत्, यथा कालः सर्वेषां प्राणान् ग्रसते। शयाने शिशौ रोदनकाले पादप्रहारेण शकटस्य चक्रं पतितम्, तेन अपवृत्तम्। एकवर्षे जातः बालः, तृणावर्तदैत्यम् आकाशमार्गे गृहीत्वा यदा नीतः, तदा सः तं महाक्लेशं विजित्य मुक्तः। एकदा मातरः नवनीतचौर्ये बद्ध्वा यमलार्जुनयोः मध्ये यमलार्जुनयोः मध्ये दाम्ना बद्ध्वा, सः ताभ्यां मध्ये गच्छन् बाहुभ्यां तौ वृक्षौ पतितवान्। वनान्ते बालयुक्तः वत्सपालकः, बालकैः परिवृतः, बकासुरस्य तुण्डं हस्ताभ्यां विदार्य हतवान्, यः तं हन्तुम् इच्छति स्म। वत्सरूपधारी दैत्यः गोवृन्दे प्रविश्य तं हन्तुम् अयच्छत्, तं च हत्वा क्रीडया कपीठफलानि अपातयत्। असुरं दन्तमुखं तस्य च शक्तिमन्तः सखायः हत्वा, तालवनं फलसम्पन्नं कृतवान्। प्रलम्बासुरं बलात् हत्वा, अग्निदग्धे वनान्तरे गाः गोपांश्च रक्षितवान्। अहिपतिं गर्वहीनं कृत्वा, तं सरसः निष्कास्य, कालियस्य विषरहितं यमुनाजलम् अकरोत्। व्रजवासिनः सर्वे तस्मिन् अनन्यया प्रीत्या युक्ताः; नन्द, कुतः तव पुत्रे अस्माकं स्वाभाविकं प्रेम जातम्? सप्तदिने जातः बालः कथं गिरिं धर्तुं शक्तः? अतः हे व्रजश्रेष्ठ, तव पुत्रे संदेहः अस्ति। नन्द उवाच—शृणुत गोपाः, मम वचनानि; बालके संदेहं जह्यात। गर्गो यदुवंशीयः मुनिः, मम इदं उक्तवान्—एष बालः युगेषु श्वेतरक्तपीतरूपः, इदानीं कृष्णवर्णः। पूर्वं वसुदेवस्य पुत्रः जातः, अद्य तव पुत्रः; बुधाः तं वासुदेवमिति वदन्ति। अस्य पुत्रस्य गुणकर्मानुसारतः नानानामरूपाणि सन्ति; अहं तानि जानामि, जनाः न जानन्ति। अयं गोपगोकुलानन्दनः सर्वेभ्यः सुखदः; तेन यूयं सर्वे आपदः सुलभेन तरिष्यथ। पूर्वे काले, हे व्रजश्रेष्ठ, नृपहीनदेशे दस्युभिः पीडिताः साधवः तेन एव रक्षिताः, दस्यून् च विजित्य संयुज्य। ये भाग्यवन्तः तस्मिन् प्रेम कुर्वन्ति, तान् क्लेशाः न बाधन्ते, यथा रक्षितेषु विष्णुना दैत्याः न प्रभवन्ति। अतः अयं नन्दपुत्रः नारायणसमः गुणैः, श्रीया, कीर्त्या, प्रभावेन; तस्य कर्मणि न विस्मयः। एवं गर्गः मां प्रत्यक्षं उपदिश्य स्वगृहं गतः; अहं कृष्णं नारायणांशं कृत्स्नकर्मणं मन्ये। एवं नन्दस्य वचनानि गर्गस्य च गीतं श्रुत्वा, व्रजवासिनः कृष्णस्य अनन्तवीर्यं दृष्ट्वा श्रुत्वा च, हर्षपूर्णाः नन्दं कृष्णं च समादृत्य, विस्मयम् अतिक्रम्य, पूजयामासुः। यदा इन्द्रः, यज्ञविघातात् कोपितः, वर्षहिमवातान् प्रेषयामास, गोपगावः च क्लेशं प्राप्नुवन्तः, कृष्णं शरणं दृष्ट्वा, तं करुणया स्मितं पश्यन्तः, सः एकहस्तेन गिरिं मूलात् उद्धृत्य, बालकः इव क्रीडनकं धृत्वा, गोपगणं रक्षितवान्; एवं इन्द्रः स्वबलगर्वात् गोविप्रसन्नः नाभूत्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धस्य षड्विंशोऽध्यायः समाप्तः। महात्मानः, अनासक्ताः, मयि एकान्तचित्ताः, शान्ताः, समदर्शिनः, ममत्वाहंकारशून्याः, द्वन्द्वातीताः, लोभवर्जिताः सन्ति। तेषां मध्ये, हे भाग्यवन्, मम कथाः सदा सन्ति, ताः पुण्याः, ताः श्रोतॄन् पावयन्ति, पापं हरन्ति। ये श्रद्धया शृण्वन्ति, गायन्ति, अनुमोदन्ति, मयि भक्ताः, ते मम भक्तिं लभन्ते। भक्तिं प्राप्य सन्तः किं परं प्रार्थयेयुः, यत्र मयि ब्रह्मानन्दस्वरूपे सन्तुष्टाः सन्ति? यथा अग्निं समीपं गच्छन् शीतभीन्द्रकार्यं नाशयति, तथा साधुसंगः। संसारसागरमग्नानां जनानां, ब्रह्मविदः शान्ताः साधवः, नौरिव स्थिरा। अन्नं प्राणिनां प्राणः; अहं शरणं क्लिष्टानां; धर्मः मृत्योरनन्तरं लोकानां धनं; साधवः संसारभीतानां शरणम्। साधवः बहिर्दिवाकरवत् चक्षुः ददाति; देवाः, बान्धवाः, साधवः, अहं च—एते सर्वे साधवः एव। एवं वैतसेनः, ऊर्वश्याः अपि अनासक्तः, लोकान् उपेक्ष्य, आत्मरमः, पृथिव्यां विचरन् तुष्टः। स्पर्शस्य सौम्यत्वं, कठिनत्वं, शीतोष्णत्वं—एतानि वातस्य सूक्ष्मगुणाः। गमनं, संग्रहः, उपादानं, वस्तुषु प्रधानत्वं, शब्देषु च—एतानि वातस्य क्रियाः। वातस्य स्पर्शगुणात्, दैवयोगेन, रूपं समुत्पन्नम्; ततः तेजः, तदा चक्षुः रूपग्रहणं कर्तुम् अर्हति। द्रव्यत्वं, गुणत्वं, व्यष्टित्वं—एतानि अग्नेः शुद्धरूपस्य कार्याणि, हे साधो। इति कथा समाप्यते।