कदाचित् तु तस्य भार्यायाः शोकम् अनुभवन्त्याः सः अपि तदनुशोचति, तस्या दुःखेन सह दुःखी भवति; तस्या हर्षे सञ्जाते सः अपि सानन्दः स्यात्, तस्याः सुखे भागं गृह्णाति। एवं स्वभावतः मूढः जनः, भार्यायाः गुणैः स्वयम् अपि मोहितः, अनिच्छन् अपि तस्याः आचरणम् अनुसरति, दुर्बलतया क्रीडनकवत् तस्याः व्यवहारं अनुकरणं करोति। एवमस्ति, शुकदेवः उवाच—यदा गोपाः श्रीकृष्णस्य अतिविचित्राणि कर्माणि दृष्ट्वा विस्मिताः अभवन्, तदा तस्य असामान्यशक्तेः अज्ञानिनः सन्तः, नन्दगोपम् उपगम्य, गर्गमुनिवचनानि स्मृत्वा, तं पप्रच्छुः। ते ऊचुः—अहो, अस्य बालकस्य कर्माणि सर्वथा अद्भुतानि दृश्यन्ते; ग्रामजनानां सुताः सामान्यतः अवमान्याः भवन्ति, कथं सः अस्माकं मध्ये जातः? सप्ताहस्य केवलं सप्तमे दिवसे, एकेन हस्तेन महत् गिरिं समुल्लेख्य धारयितुं कथम् अयं शक्तः? गजेन्द्रः इव कमलं यथा स्वल्पेन प्रयत्नेन उत्थापयति, तथा असौ बालः कृतवान्। बाल्ये अर्धोन्मीलितनयनः सन्, बालेनैव शक्त्या पूतनायाः स्तन्यं पिबन्, तस्याः प्राणान् अपि सहैव अपिबत्, यथा कालः सर्वेषां प्राणिनां आयुः हरति। शयानेन तस्य पादेन रथिकायाः चक्रं स्पृष्टम्, सः क्रन्दन् तस्य चक्रस्य पतनं च उत्पाटनं च कृतवान्। एकवर्षीयः जातः, तदा त्रिणावर्तदैत्यम् आकाशे गृहीत्वा नीतः, किन्तु तं महादुःखं अपि सः बालः सहजया शक्त्या विजित्य मुक्तः। एकदा जनन्या नवनीतचौर्ये बद्धः, उलूखलस्य मध्ये बद्धः सन्, द्वयोः अर्जुनयोः वृक्षयोः मध्ये गच्छन्, स्वबाहुभ्यां तौ अपातयत्। वने वत्सपालकैः परिवृतः, बकासुरस्य मुखं हस्ताभ्यां विदार्य, तं दैत्यं निहत्य, अन्यान् अपि बालान् रक्षितवान्। वत्सरूपेण प्रविष्टेन दैत्येन सह, तं हत्वा, क्रीडया कपित्थफलानि अपि पतितानि कृतानि। दhenुकासुरं तस्य च शक्तिमतः स्वजनान् अपि निहत्य, तालवनं फलैः पूर्णं कृतवान्। प्रलम्बासुरं बलात् निहत्य, गवां गोपानां च अग्निव्यालात् रक्षणं कृतवान्। कालयवनं अहिं दर्पहीनं कृत्वा, तं सरः त्याजयामास, यमुनाजलम् अम्लानं कृतवान्। व्रजवासिनां सर्वेषां तस्मिन्नेव अनपायिनी प्रीतिर्जायते; हे नन्द, कुतः अस्माकं हृदि अयं स्वाभाविकः स्नेहः तव पुत्रे जातः? सप्ताहस्य केवलं सप्तमे दिवसे, बालः गिरिं समुत्क्षिप्य धारयितुं कथं समर्थः? अतः वयं तव पुत्रे संशयं कुर्मः, हे व्रजपतिः। तदा श्रीनन्दः प्राह—हे गोपाः, मम वचनानि शृणुत, बालके विषये भवतः संशयः निवर्तयिष्यामि। अस्मिन् विषये गर्गो यदुवंश्यः मुनिः मम उक्तवान् स्मरामि। सः बालः पूर्वे श्वेतरक्तपीतरूपाणि धृतवान्; इदानीं कृष्णवर्णः अभवत्। पूर्वं अयं श्रीवसुदेवस्य पुत्रः जातः; अद्य तु भवतः पुत्रः। पण्डिताः तं वासुदेव इति कथयन्ति। अस्य पुत्रस्य अनेके नामरूपाणि सन्ति, स्वगुणकर्मानुसारं; अहं तानि जानामि, जनाः तु न जानन्ति। एष व्रजस्य गोपालानां च प्रियो नन्दनः, सर्वान् ऐश्वर्येण योजयिष्यति; तेन सर्वे विघ्नाः सुलभेन जिताः भविष्यन्ति। पूर्वे व्रजेश, धर्मात्मानः निरपराधाः जनाः, राजशून्ये देशे चौरैः पीडिताः, तेनैव रक्षिताः, चौरान् अपि संगच्छन्तः जितवन्तः। ये भाग्यवन्तः तस्मिन् स्नेहं विकसन्ति, तान् आपदः न बाधन्ते; यथा विष्णुसंरक्षितान् असुराः न बाधन्ते। अतः अयं नन्दपुत्रः नारायणसमः गुणैः, ऐश्वर्येण, कीर्त्या, तेजसा च; तस्मात् अस्य कर्मणि न विस्मयः। एवं गर्गमुनिना प्रत्यक्षं उपदिष्टः सन्, सः स्वगृहं गतः। अहं श्रीकृष्णं नारायणस्य अंशमिव कर्मसु अक्लिष्टकर्माणं मन्ये। एवं नन्दस्य वचनानि गर्गस्य च गीतं श्रुत्वा, व्रजवासिनः श्रीकृष्णस्य अनन्तवीर्यं दृष्ट्वा श्रुत्वा च, प्रमुदिताः नन्दं श्रीकृष्णं च आदरात् पूजयामासुः, विस्मयं त्यक्त्वा। यदा इन्द्रः यज्ञविघ्नात् कोपितः, वर्षवातहिमवृष्टिभिः व्रजवासिनः गोः च क्लिश्यमानाः, श्रीकृष्णं करुणया स्मयमानं शरणं दृष्ट्वा, एकेन हस्तेन गिरिं बालक्रीडनकवत् उत्पाट्य गोपग्रामं रक्षितवान्; एवं इन्द्रः स्वशक्त्याः गर्वात् गाः न तुष्टवान्। एवमष्टविंशतितमे अध्याये दशमस्कन्धस्य प्रथमे भागे श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं संन्यासिनां शास्त्रे समाप्तिः। ये सन्तः असङ्गिनः, मयि लीनचित्ताः, शान्ताः, समदर्शिनः, ममतादम्भवर्जिताः, द्वन्द्वैः न विक्रियन्ते, लोभशून्याश्च भवन्ति। तत्र, हे भाग्यवन्, मम चरितानि सदा पुण्यश्लोकानां मध्ये उद्भवन्ति; तानि श्रुत्वा, ये श्रद्दधानाः, पावनानि, पापं नाशयन्ति। ये तानि शृण्वन्ति, गायन्ति, अनुमोदन्ति च, श्रद्धया, मयि भक्तिम् आप्नुवन्ति। भक्तिं प्राप्य सन्तस्य, किं अन्यद् अवशिष्यते? सः हि मयि अनन्ते ब्रह्मरूपे आनन्दरूपे च परमानन्दम् अनुभवति। यथा ज्वलदग्निं समाश्रित्य शीतं भयम् अन्धकारं च नश्यति, तथा साधुसंगेन अपि। ये संसारसागरस्य भयावहस्य मध्ये निमग्नाः उत्थाय पतन्ति, तेषां साधवः ब्रह्मविदः शान्ताः दृढनौका इव भवन्ति। अन्नं प्राणिनां जीवनम्; अहं क्लिष्टानां शरणम्; धर्मः मर्त्यानां मृत्युः पश्चात् धनम्; साधवः अस्मिन्लोके भीतानां शरणम्। सन्तः इव उदितसूर्यः बाह्यदृष्टिं प्रयच्छन्ति; देवाः, बान्धवाः, साधवः, अहम् अपि सर्वे साधवः एव। एवं वैतसेन, उर्वश्याः विरक्तः, असक्तः, आत्मनि रममाणः, पृथिव्यां विचरन् आसीत्। स्निग्धता, कठिनता, शीतोष्णता—एते स्पर्शस्य गुणाः, वायोः तन्मात्रा। गमनं, सङ्ग्रहणम्, उपादानम्, वस्तुषु ऐश्वर्यम्, शब्देषु च, सर्वेन्द्रियाणां सारः—एते वायोः स्वभावाः। वायोः तन्मात्रात् स्पर्शात्, दैवेन प्रभावेन, रूपं समुत्पन्नम्; ततः तेजः, ततो रूपदर्शनाय चक्षुः अभवत्।