कदाचित् सा स्त्री यदा मद्यं पिबति, तदा सः अपि मद्यं पिबति, मदोन्मत्तः सन्; सा यदा खादति, तदा सः अपि खादति; सा यदा रमते, तदा सः अपि तया सह रमते। कदाचित् सा यदा गायति, तदा सः अपि गायति; सा यदा रोदिति, तदा सः अपि रोदिति; कदाचित् सा यदा हसति, तदा सः अपि हास्यं करोति; सा यदा भाषते, तदा सः अपि प्रत्युत्तरं भाषते। कदाचित् सा यदा धावति, तदा सः अपि धावति; सा यदा तिष्ठति, तदा सः अपि तिष्ठति; सा यदा शय्यायाम् उपविश्य विश्राम्यति, तदा सः अपि तया सह शय्यायाम् उपविश्य विश्राम्यति; कदाचित् तया सह उपविशति। कदाचित् सा यदा शृणोति, तदा सः अपि शृणोति; सा यदा पश्यति, तदा सः अपि पश्यति; कदाचित् सा यदा घ्राणं करोति, तदा सः अपि घ्राणं करोति; सा यदा स्पृशति, तदा सः अपि स्पृशति। कदाचित् यदा तस्य भार्या शोचति, तदा सः अपि तया सह शोचति, दुःखं अनुभवन्ति; सा यदा हृष्यति, तदा सः अपि तया सह हृष्यति, तस्याः सुखे भागभागी भवति। एवं, स्वस्य भार्यया सर्वगुणैः मोहितः, अनिच्छन् अपि मूढः जनः तस्याः अनुकरणं करोति, दुर्बलत्वात् क्रीडनकवत्। एवं शुकः उवाच—कृष्णस्य एतानि अद्भुतानि कर्माणि दृष्ट्वा, गोपाः विस्मिताः, तस्य तत्त्वं न जानन्तः, नन्दं समीपं गत्वा, गर्गमुनिवचनानि स्मृत्वा, ऊचुः। ते ऊचुः—एतानि बालस्य कर्माणि वास्तवमेव अद्भुतानि; किमर्थं सः ग्रामजनानां मध्ये जातः, येषां संततयः सामान्यतया अवमान्याः? कथं अयं बालः सप्ताहदिनः सन्, महतीं गिरिं एका हस्तेन सहजं धृत्वा तस्थौ, यथा गजेन्द्रः कमलं उत्थापयति? अयं बालः, बाल्ये अर्धोन्मीलितलोचनः, पूतनायाः स्तन्यं पिबन्, तस्याः प्राणान् अपि अपिबत्, यथा कालः सर्वेषां प्राणान् हरति। शय्यायाम् अधः स्थितः, अयं बालः पादाभ्यां शकटं ताडितवान्, चक्रं भूमौ पतितम्, सः रुदन् तदपि कृतवान्। एकदा, वर्षैकः जातः बालः, त्रिणावर्तासुरेण गृहीतः, गगनमार्गे नीतः, किन्तु सः तं महाप्रतापं विजित्य तस्मात् आपदं निवारितवान्। एकदा, मातरः नवनीतचौर्ये बद्ध्वा, यमलार्जुनयोः मध्ये उलंघ्य, बाहुभ्यां तौ वृक्षौ अपातयत्। अरण्ये वत्सपालकः, गोपालकैः परिवृतः, बकासुरस्य मुखं हस्ताभ्यां विदार्य, तं हन्तुमिच्छन्तं निवारितवान्। कपटवत्सरूपधारीणं दैत्यं वत्सेषु प्रविष्टं हत्वा, क्रीडया कपित्थफलानि अपातयत्। गर्दभासुरं तस्य च सहचरान् हत्वा, तालवनं फलैः पूर्णं सुरक्षितवान्। प्रलम्बासुरं बलवंतं हत्वा, वने अग्न्युत्पाते गवां गोपानां च रक्षां कृतवान्। अहिं महाविषधरं, गर्वशून्यं कृत्वा, सरसः निष्कास्य, यमुनाजलानि विषरहितानि कृतवान्। व्रजवासिनां सर्वेषां अयं बालः अपरिहार्यं स्नेहं जनयति; नन्द, कथं अस्माकं हृदि तव पुत्रे एवमजातः स्नेहः उत्पन्नः? सप्तदिनस्य बालस्य गिरिधारणं कथं संभवति? अतः व्रजाधिप, अस्माकं तव पुत्रे संशयः अस्ति। ततः श्रीनन्दः गोपान् प्रति उवाच—मम वचनानि शृणुत, गोपाः, बालस्य विषये यः संशयः अस्ति, सः निवर्त्यताम्। अस्य बालस्य विषये गर्गः यदुकुलश्रीः मम उक्तवान्। सः त्रिषु युगेषु श्वेतरक्तपीतकृष्णवर्णान् धारयति; इदानीं तु कृष्णवर्णः जातः। पूर्वं अयं महात्मा वसुदेवस्य पुत्रः अभवत्; अधुना तव पुत्रः अस्ति। बुद्धिमन्तः तं वासुदेव इति आहुः। अस्य पुत्रस्य अनेकानि नामानि रूपाणि च सन्ति, तस्य गुणकर्मानुसारम्; अहं तानि जानामि, जनाः तु न जानन्ति। अयं गोकुलस्य गोपानां च नन्दनः, भवतः सर्वान् श्रेयसि स्थापयिष्यति; तेन सर्वाः आपदः सहजं तरिष्यथ। पुरा, व्रजेश, धर्मात्मानः राजविहीनदेशे दस्युभिः पीड्यमानाः, तेन एव रक्षिताः, दस्यून् च जितवन्तः, ऐक्येन। ये भाग्यवन्तः जनाः अस्मिन् स्नेहं कुर्वन्ति, ते दुःखैः न बाध्यन्ते; यथा विष्णुरक्षितानां दैत्यैः बाधा न स्यात्। अतः अयं नन्दपुत्रः नारायणसमः गुणैः, ऐश्वर्ये, कीर्त्या, प्रभावे च; तस्मात् तस्य कर्मसु विस्मयः नास्ति। एवं गर्गेण प्रत्यक्षं उपदिष्टः सन्, गर्गस्य स्वगृहं गतस्य, अहं कृष्णं निष्कलंककर्मणं नारायणांशं मन्ये। एवं नन्दस्य वचनानि गर्गस्य च गीतं शृण्वन्तः, व्रजवासिनः, कृष्णस्य अनन्तवीर्यं दृष्ट्वा च शृण्वन्तः, हर्षपूर्णाः नन्दकृष्णौ समादृत्य, विस्मयं विहाय, पूजां कृतवन्तः। तस्मिन् काले, इन्द्रः, यज्ञविघ्नेन कोपितः, वर्षवृष्टिहिमवातान् सृष्ट्वा, गोपगवां च क्लेशं दृष्ट्वा, तेषां शरण्यं कृष्णं हसितं दयालुं दृष्ट्वा, सः एका हस्तेन गिरिं मूलात् उत्थाप्य, बालकः क्रीडनकवत्, गोपसमाजं रक्षितवान्; एवं इन्द्रः, स्वबलगर्वयुक्तः, गवां तुष्टिं न प्राप। इत्येवम् एकविंशतितमोऽध्यायः समाप्तः, दशमस्कन्धस्य प्रथमे भागे, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहनसां शास्त्रे। ये सन्तः, अनासक्ताः, मयि एकचित्ताः, शान्ताः, समदर्शिनः, निरहंकाराः, निस्स्वार्थाः, द्वन्द्वैः न चलन्ति, लोभशून्याः; तेषां मध्ये, हे भाग्यवन्, मम कथाः सदा प्रवर्तन्ते; ताः पुण्याः, ताः श्रोतॄन् पावयन्ति, पापं नाशयन्ति। ये ताः श्रद्धया शृण्वन्ति, गायन्ति, अनुमोदन्ति, मयि भक्तिमन्तः, श्रद्धावन्तः, ते मयि भक्तिं प्राप्नुवन्ति। भक्तिं प्राप्य सन्तस्य, किं अन्यत् अवशिष्यते, यदा सः मयि अनन्ते ब्रह्मानन्दस्वरूपे रमते? यथा अग्निं समीपं गतः शीतं, भयम्, अन्धकारं च नाशयति, तथा सन्तसमागमे। ये जनाः संसारसागरे निमग्नाः, तेषां ब्रह्मविदः शान्ताः सन्तः दृढनौका इव भवन्ति। अन्नं जीविनां प्राणः; अहं क्लिष्टानां शरणम्; धर्मः मरणोत्तरं धनम्; सन्तः अस्मिन्लोके भीतानां शरणम्। सन्तः दृष्टिं ददाति, यथा उदितसूर्यः; देवाः, बान्धवाः, सन्तः, अहं च—सर्वे सन्त एव।