पश्चिमद्वारे असुरीति विख्यातया द्वार्या सह दर्पेण पुरञ्जनः ग्रामकाख्यं देशं प्रविशति। तथैव पश्चिमद्वारे निर्ऋतिनाम्नि द्वार्यां लोभेन सह वैशसं देशं प्रविशति। तत्रान्धावमीषाख्ये द्वारद्वये मौनिनौ चतुरौ च स्थितौ, तयोः स्वामी दृष्टिमान् ताभ्यां प्रविश्य कर्माणि करोति। अन्तःपुरं प्रविशन् विषूच्याऽनुगतः सः स्वपत्नीपुत्रैः सम्प्राप्तं मोहं सुखं वा हर्षं वा अनुभवति। एवं सः कर्मसु लीनः, कामेन प्रेरितः, मोहितः, अज्ञानवान्, स्वपत्न्या यद् इच्छ्यते तदनुवर्तते। सा यदा पिबति तदा सः मद्यं पिबति, सा यदा खादति तदा सः खादति, सा यदा रमते तदा सः तया सह रमते। सा यदा गायति तदा सः गायति, सा रुदति तदा सः रुदति, सा हास्यति तदा सः हास्यति, सा भाषते तदा सः तदनु भाषते। सा धावति तदा सः धावति, सा तिष्ठति तदा सः तिष्ठति, सा शयने शयाना तदा सः तया सह शय्यां गच्छति, सा उपविशति तदा सः तया सह उपविशति। सा शृणोति तदा सः शृणोति, सा पश्यति तदा सः पश्यति, सा घ्राणं करोति तदा सः घ्राणं करोति, सा स्पृशति तदा सः स्पृशति। सा शोचति तदा सः तया सह शोचति, सा हृष्यति तदा सः तया सह हृष्यति। एवं सः स्वपत्न्या गुणैश्च मोहितः, अनिच्छन् अपि दुर्बलत्वात् तामनुवर्तते, यथा क्रीडनकः। एतेषां चरित्राणां पश्चात् शुकः उवाच—कृष्णस्य एतानि अद्भुतकर्माणि दृष्ट्वा गोपा विस्मिताः, तस्य यथार्थशक्तिं अजानन्तः, नन्दमुपगम्य गार्गवचनं स्मृत्वा तं पप्रच्छुः। ते ऊचुः—अहो, बालस्यास्य कर्माणि सचराचरं विस्मापयन्ति; ग्रामजनानां सुताः तु सामान्यतया अवज्ञायन्ते, कथं सः अस्माकं मध्ये जातः? सप्ताहवयस्कः बालः कथमेकहस्तेन गिरिं धर्तुं शक्तवान्, यथा गजपतिः पद्मं वहति? अर्धोन्मीलितलोचनः शिशुः पूतनायाः स्तन्यं तया सह प्राणं च पपौ, यथा कालः सर्वेषां प्राणान् हरति। शयानेन तु रथचक्रं पादाघातेन पातितम्। एकवर्षवयस्कः सः तृणावर्तासुरेण गृहीतः, तथापि तं दुःखं सः विजित्य मुक्तः। मातरः दाम्ना यदा युक्तः तदा यमलार्जुनयोः मध्ये गच्छन् तयोः पतनं कारणं जातः। वने वात्सल्यान्वितः बालकैः परिवृतः बकासुरस्य वक्त्रं हस्ताभ्यां विदार्य तं निहन्ति। असुरः वत्सरूपधारी वत्सेषु प्रविश्य हन्तुं प्रयत्नं कृतवान्, कृष्णस्तु तं हत्वा कपीथफलानि अपातयत्। गवयासुरं तस्य च सखीन् हत्वा तालवनं फलैः पूरितम्। प्रलम्बासुरं बलात् हत्वा, गवां गोपानां च वनदाहात् त्राणम्। कालियं नागराजं गर्वहीनं कृत्वा सरसः निष्कास्य, यमुनाजलम् विषरहितं कृतम्। समस्तव्रजवासिनां कृष्णे प्रेम स्वाभाविकं जातम्; नन्द, अस्माकं पुत्रे किमिदं प्रेमोत्पत्तिः? सप्ताहवयस्कः बालः किमिदं कर्म कर्तुं शक्नोति? अतः व्रजेश्वर, अस्माकं मनसि सन्देहः जातः। नन्दः उवाच—शृणुत गोपाः, बालके सन्देहं त्यजत। गार्गः यदुकुलोत्पन्नः मुनिः मम इदं वदितवान्—एषः त्रिषु युगेषु श्वेतरक्तपीतवर्णान् धारयित्वा अधुना कृष्णवर्णः जातः। पूर्वं वसुदेवस्य पुत्रः, अधुना तु भवतः पुत्रः; सः वासुदेव इति विज्ञायते। अस्य पुत्रस्य गुणकर्मानुसारं नानानामरूपाणि सन्ति; अहं जानामि, जनाः न जानन्ति। एषः गोपगोकुलानन्दनः सर्वैः समृद्धिं दास्यति; तेन सर्वे आपदः सुगमेन तीर्यन्ते। पूर्वं धर्मज्ञाः राजविहीनदेशे चौरपीडिताः अस्य रक्षणेन चौरान् जेतुं शक्ताः। ये भाग्यवन्तः अस्मिन्नेव प्रेम कुर्वन्ति, तान् दुःखानि न बाधन्ते; यथा विष्णुपरित्राणान्न असुराः बाधन्ते। अतः नन्दपुत्रः नारायणसमः सर्वगुणैः, श्रीया, कीर्त्या, प्रभावेन च; तस्मात् अस्य कर्मसु न विस्मयः। इति मां प्रत्यक्षं उपदिश्य गार्गः स्वगृहं गतः; अहं कृष्णं नारायणस्य अंशमिव मन्ये, यः सुलभकर्मकृत्। एवं नन्दस्य वचः श्रुत्वा, गार्गस्य च गीतं, व्रजवासिनः कृष्णस्य अपरिमिततेजः दृष्ट्वा श्रुत्वा च, हृष्टाः नन्दं कृष्णं च पूजयामासुः, विस्मयं च जहुः। इन्द्रः यदा यज्ञविघ्नेन कुपितः वर्षवातहिमान् सृष्ट्वा गोकुलं पीडितवान्, तदा कृष्णः करुणया स्मयमानः, एकहस्तेन गिरिं बालक्रीडनकवत् उत्क्षिप्य, गोकुलं रक्षितवान्; एवं इन्द्रः गौरवशून्यः अभवत्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धस्य षड्विंशोऽध्यायः समाप्तः। ये सन्तः मयि अनासक्ताः, शान्ताः, समदर्शिनः, निरहङ्कारममाः, द्वन्द्वैः न व्यथ्यन्ते, लोभशून्याश्च, तेषां मध्ये, हे भाग्यवन्, मम कथाः सदा प्रवर्तन्ते; ताः पावन्यः, पापं नाशयन्ति। यः श्रद्धया शृणोति, गायति, अनुमोदते वा, भक्तिमान्, सः मयि भक्तिं प्राप्नोति।