पूर्वदिशि नलिनी-नालिनी-संज्ञके द्वारे समुपन्यस्ते, ताभ्यां सुगन्धितं प्रदेशम् अवधूतसखः प्रविशति स्म। तत्र मुख्ये द्वारे, यः नगरस्य अग्रे स्थितः, अनेकैः विपणिभिः खाद्यनौकाभिश्च समलंकृतः, तस्मात् द्वारात् नगरपतिः तत्राधिपतिः स्वदक्षिणैः स्वाद्विद्भिः वणिजः सहितः प्रविशति। राजन्, पितृहू नाम दक्षिणद्वारेण पुरञ्जनः दक्षिणपञ्चालप्रदेशं ज्ञानवाहनैः सह प्रविशति। देवहू नाम्नि उत्तरद्वारेण च पुरञ्जनः उत्तरपञ्चालप्रदेशं तैरेव ज्ञानवाहनैः सह प्रवेशं करोति। पश्चिमद्वारेण, या आसुरीति प्रसिद्धा, तया ग्रामकाख्यप्रदेशं दर्पेण सह प्रविशति। पश्चिमद्वारान्तरे निरृति-नाम्ना द्वारेण वैशसाख्यप्रदेशं लोभेन सह प्रविशति। अन्धा-चावमीषा-संज्ञके द्वारे तु मौनिनौ कौशलिनौ च स्थितौ, तयोः स्वामी दृष्टिसम्पन्नः ताभ्यां गच्छन् कर्माणि करोति। यदा च सः विषूच्याः सहितः अन्तःपुरं प्रविशति, तदा स्वपत्नीपुत्रादिभ्यः मोहं सुखं वा हर्षं वा अनुभवति। एवं क्रियासु संलग्नः, कामेन प्रेरितः, मोहितः, अज्ञानवान्, यत् यत् स्वपत्नी इच्छति, तत् तत् अनुवर्तते। यदा सा पिबति, तदा सः मद्यं पिबन् मदोन्मत्तः भवति; यदा सा खादति, सः अपि खादति; यदा सा रमते, सः अपि तया सह रमते। यदा सा गायति, सः अपि गायति; सा यदा रोदिति, सः अपि रोदिति; सा यदा हसति, सः अपि हसति; सा यदा वदति, सः अपि तां प्रति वदति। सा यदा धावति, सः अपि धावति; सा स्थितवती, सः अपि तिष्ठति; सा शयानास्ति, सः अपि तया सह शय्यां यच्छति; सा उपविशति, सः अपि तया सह उपविशति। सा यदा शृणोति, सः अपि शृणोति; सा यदा पश्यति, सः अपि पश्यति; सा यदा घ्राणं करोति, सः अपि घ्राणं करोति; सा यदा स्पृशति, सः अपि स्पृशति। यदा सा शोचति, सः अपि तया सह शोकं अनुभवति; सा यदा हृष्यति, सः अपि तया सह हृष्यति। एवं स्वपत्नीगुणैः मोहितः, अनिच्छन्नपि मूढः तस्याः अनुवर्तते, क्रीडनकवत् दुर्बलत्वात्। शुक उवाच—एवं श्रीकृष्णस्य अतिविचित्राणि कर्माणि दृष्ट्वा, गोपाः विस्मितमनसः तस्य तत्त्वं न जानन्तः, नन्दं प्रति गार्गवचनानि स्मरन्तः समागच्छन्। ते ऊचुः—अहो, बालस्यास्य कर्माणि अद्भुतानि; ग्रामजनमध्ये यस्य सुताः तिरस्कृत्यन्ते, तत्र कथं सः जातः? सप्ताहवयस्कः एव बालः कथमेकहस्तेन गिरीन्द्रं समुन्नमयति, यथा गजपतिः पद्मं उत्क्षिप्यति? बाल्ये निमीलितलोचनः सः पूतनायाः स्तन्यं जीवनं च पपौ, यथा कालः सर्वाणि जीवितानि ग्रसति। शय्यायाम् अधः शयानः सः रथिकां पदाभ्याम् आहत्य पतितां कृतवान्। एकवर्षवयस्कः सन् तृणावर्तासुरेण गृहीतः आकाशमार्गे नीतः, तं दुःखं अपि सः निर्जित्य मुक्तः। मातरः नवनीतचौर्ये दाम्नि बद्धः, मध्ये यमलार्जुनयोः गत्वा तौ वृक्षौ बाहुभ्यां पातितवान्। वने वत्सपालकैः परिवृतः, बकासुरस्य मुखं हस्ताभ्यां विदार्य तं हत्वा, वत्सान् रक्षितवान्। वत्सरूपेण प्रविष्टं दानवम् अपि तेन हत्वा, कपीथफलानि क्रीडया पतितानि। गर्दभासुरं तस्य च सहायांश्च हत्वा, तालवनं फलसम्पन्नं कृतवान्। प्रलम्बासुरं बलवत्तरं हत्वा, गवां गोपानां च वनदाहात् मोचनं कृतवान्। कालियं नागराजं गर्वहीनं कृत्वा, यमुनाजलम् अमृतोपमं कृतवान्। व्रजवासिनां सर्वेषां तस्मिन्नेव अनपायिनी प्रीतिर्भवति; नन्द, कथं सुतस्य तव प्रतिजातप्रेम? सप्ताहवयस्कः एव बालः कथमेतादृशं कर्म करोति? अतः व्रजेश, तव सुतं प्रति नः संशयोऽस्ति। नन्द उवाच—मम वचः शृणुत, गोपाः, बालके सन्देहं मा कुरुत। अस्मिन्बाले गार्गः यदुवंश्य ऋषिः यत् उक्तवान्, तत् शृणुत। सः त्रिषु युगेषु श्वेतरक्तपीतवर्णान् धारयामास, अधुना तु कृष्णवर्णः जातः। पूर्वं सः वसुदेवस्य पुत्रः आसीत्, अधुना तु तव पुत्रः जातः; मनीषिणः तं वासुदेवमिति विदुः। अस्य सुतस्य नामानि रूपाणि च गुणकर्मानुसारतः बहूनि; अहं जानामि, जनाः न जानन्ति। गोपगोकुलानन्दनः एषः भवतः सर्वान् श्रेयांसि दास्यति; तेन सर्वे आपदः सुलभेन जिताः स्युः। पुरा, व्रजेश, धर्मिणः राज्याभावेन दस्युभिः पीड्यमानाः, तेनैव रक्षिताः, संगतान् दस्यून् जितवन्तः। ये भाग्यवन्तः अनेन स्नेहम् उपजनयन्ति, तान् क्लेशः न बाधते; यथा विष्णुप्रपन्नान् दानवाः न बाधन्ते। अतः एषः नन्दसुतः नारायणसमः गुणैः, महिमा कीर्त्या च; तस्मात् अस्य कर्मसु न विस्मयः। एवं प्रत्यक्षं मामुपदिश्य, गार्गः स्वगृहं गतः, अहं कृष्णं नारायणांशं मन्ये, यः सुलभकर्मा। एवं नन्दवचनं गार्गगीतं च शृण्वन्तः, व्रजवासिनः कृष्णस्य अनन्तविभूतिं दृष्ट्वा श्रुत्वा च, हर्षेण नन्दं कृष्णं च पूजयामासुः, विस्मयं त्यक्त्वा। यदा चन्द्रप्रभः इन्द्रः, यज्ञविघ्नकृत्य कोपितः, वर्षवातहिमैः व्रजं पीडयामास, गवां गोपानां च क्लेशमालोक्य, तत्रैकं शरणं कृष्णं दयास्मितवदनं दृष्ट्वा, सः एकेन हस्तेन गिरिं मूलात् उत्खाट्य, बालक्रीडनकवत् उद्धृत्य, व्रजजनं रक्षितवान्; इन्द्रः तु स्वबलगर्वितः, गवां कृते न तुष्टः।