पूर्वदिशि द्वौ द्वारौ जुगुप्सितौ दीप्यन्ति दीपकवत्, ताभ्यां द्युमत्सखा भूमिं प्रकाशयन् प्रविशति। तत्रैव पूर्वदिशि नलिनी-नालिनी नाम्नौ द्वारौ निर्मितौ, ताभ्यां अवधूतसखा सुरभिसंपन्नं प्रदेशं प्रविशति। अग्रे मुख्याया नाम द्वारं स्थितम्, यत्र बहवः विपणयः खाद्यनौकाः च दृश्यन्ते; तस्मात् नगराधिपः स्वादज्ञैः व्यापारीभिः सह राज्यं प्रविशति। राजन्, दक्षिणदिशि पितृहू नाम द्वारं अस्ति, तस्मात् पुरञ्जनः दक्षिणपञ्चालदेशं ज्ञानवाहिभिः सह प्रविशति। उत्तरदिशि देवहू नाम द्वारं, तस्मात् पुरञ्जनः उत्तरपञ्चालदेशं ज्ञानवाहिभिः सह प्रविशति। पश्चिमदिशि आसुरी नाम द्वारं, तस्मात् पुरञ्जनः ग्रामकप्रदेशं अहंकारेण सह प्रविशति। पश्चिमदिशि निरृति नाम द्वारं, तस्मात् पुरञ्जनः वैशसप्रदेशं लोभेन सह प्रविशति। नगरस्य द्वौ द्वारौ—अन्धा अवमीषा च—मौनिनौ कौशलिनौ च, तयोः स्वामी दृष्टिमान् ताभ्यां प्रविश्य कर्माणि कुर्यात्। अन्तःपुरे विषूच्याः सह प्रविशन्, सः मोहं सुखं वा हर्षं वा पत्निपुत्रोत्थं अनुभवति। एवं कर्मसु मग्नः, कामेन प्रेरितः, मोहितः अज्ञानवान्, यद् यद् राणी इच्छति तद् तद् सः अनुगच्छति। कदाचित् सा पिबति तदा सः मद्यं पिबति, मत्तः; या खादति तदा सः खादति; या रमते तदा सः तया सह रमते। कदाचित् या गायति तदा सः गायति; या रोदिति तदा सः रोदिति; या हासति तदा सः हासति; या भाषते तदा सः तस्याः अनुवदति। कदाचित् या धावति तदा सः धावति; या तिष्ठति तदा सः तिष्ठति; या शय्यायाम् शयते तदा सः तया सह शयते; कदाचित् तया सह उपविशति। कदाचित् या शृणोति तदा सः शृणोति; या पश्यति तदा सः पश्यति; या घ्राणयति तदा सः घ्राणयति; या स्पृशति तदा सः स्पृशति। कदाचित् या शोकमुपगच्छति तदा सः तया सह शोकमुपगच्छति; या हर्षमुपगच्छति तदा सः तया सह हर्षमुपगच्छति। एवं पत्न्या गुणैः च मोहितः, इच्छानपि मूढः, दुर्बलः, तस्याः अनुकरणं करोति, क्रीडनकवत्। शुक उवाच—कृष्णस्य अद्भुतानि कर्माणि दृष्ट्वा, गोपाः तस्य शक्तिम् अज्ञाय, गर्गस्य वचनानि स्मृत्वा, नन्दं समीपमागत्य तं ऊचुः। गोपाः ऊचुः—बालस्य एतानि कर्माणि अद्भुतानि; किम् सः ग्रामजनमध्ये जातः, यत्र अपत्यं तिरस्कृतम्? सप्तदिनस्य बालः किम् महागिरिं एकेन हस्तेन, गजपतिरिव कमलं, सहजं उत्थापयेत्? बाल्ये अल्पदृष्ट्या, पूतनायाः स्तन्यं पीत्वा, तस्य जीवनं अपि पिबति, यथा कालः सर्वेषां जीवनं ग्रसति। शय्यायां शिशुः रथं पादेन ताडयन्, क्रन्दन्, तस्य चक्रं पतितम्। एकवर्षीयः बालः तृणावर्तदानवेन गृहीतः, ग्रीवां गृहीत्वा आकाशे नीतः, तं महाक्लेशं अपि विजित्य स्थितः। मातरः माखनचौर्ये दाम्नि बद्धः, द्वौ अर्जुनवृक्षौ मध्ये गच्छन्, बाहुभ्यां पतितौ। वनान्तरे, वत्सपालः, बालैः परिवृतः, बकासुरस्य मुखं हस्ताभ्यां विदारितवान्, यद्यपि सः तं हन्तुम् इच्छति। कदाचित् वत्सरूपेण दानवः वत्समध्ये प्रविश्य तं हन्तुम् इच्छति, कृष्णः तं हत्वा कपीठफलानि क्रीडया पतितवान्। गाढशक्तिमान् गदासुरः तस्य सहचरैः सह हतः, तालवनं फलेन सम्पूर्णम् अभवत्। बलात् प्रलम्बासुरं हत्वा, गाः गोपांश्च वनाग्नितः मोचितवान्। अहंकारशून्यं महोरगं संयम्य, सरः यमुनायाः विषमुक्तं कृतवान्। व्रजवासिनां सर्वेषां तस्मिन् अप्रत्याह्यं स्नेहः; नन्द, अस्य पुत्रे कथं स्वाभाविकः प्रेमः उत्पन्नः? सप्तदिनस्य बालः कथं महागिरिं धारयेत्? अतः व्रजपते, तव पुत्रे सन्देहः अस्ति। श्रीनन्दः उवाच—मम वचनं शृण्वन्तु, गोपाः, बालस्य विषये सन्देहः नष्टः भवतु। गर्गः यदुवंशीयः मम इदं उक्तवान्। सः त्रिषु युगेषु श्वेतः रक्तः पीतः च वर्णं धारयति; अद्य कृष्णवर्णः। पूर्वं सः वसुदेवस्य पुत्रः आसीत्; अद्य तव पुत्रः। बुधाः तं वासुदेवम् इति आहुः। तव पुत्रस्य नामानि रूपाणि च गुणकर्मानुसारः, अहं जानामि, जनाः न जानन्ति। गोपगोकुलानन्दनः सर्वेभ्यः श्रेयः दास्यति; तेन सर्वे आपत्तिं सुलभं जयिष्यन्ति। पूर्वे व्रजपते, धर्मिष्ठाः राजहीनदेशे चौरैः पीडिताः, तेन संरक्षिताः, चौरान् संयुक्ताः जितवन्तः। ये भाग्यवन्तः तस्मिन् स्नेहं कुर्युः, तान् आपत्तिः न जयति; यथा विष्णुपरिपालितान् दैत्याः न जयन्ति। अतः, नन्दस्य पुत्रः नारायणसमः गुणैः, भाग्येन, कीर्त्या, प्रभावेन च; तस्मात् तस्य कर्मणि न विस्मयः। एवं गर्गः प्रत्यक्षं उपदिशत्, स्वगृहं गत्वा, अहं कृष्णं नारायणांशं मन्ये। नन्दस्य वचनं गर्गगीतं च शृण्वन्, व्रजवासिनः कृष्णस्य अनन्ततेजः दृष्ट्वा, श्रुत्वा च, हर्षपूर्णाः नन्दं कृष्णं च सम्मानितवन्तः, विस्मयशून्याः।