मयि भीतये वातः प्रवाति, सूर्यः प्रकाशते, इन्द्रः वर्षं सिञ्चति, अग्निः दहति, मृत्युः सञ्चरति च। योगिनः ज्ञानवैराग्यसमन्विताः भक्तियोगेन मदीयानि अभयपदानी प्रविशन्ति, स्वार्थसिद्धये। एतदेव हि लोके परं श्रेयः—मयि दृढां भक्तिं कृत्वा मनः स्थिरं स्थापयेत्। अस्यां पुरीमध्ये सप्त द्वाराणि ऊर्ध्वे निर्मितानि, द्वे पुरतः, द्वे अधस्तात्; प्रत्येकं विषयगमनाय कल्पितम्। तेषु कश्चन अधिपः वसति, हे राजन्। तेषां पञ्च पूर्वद्वाराणि, एकं दक्षिणे, एकं उत्तरदिकि, द्वे पश्चिमद्वाराणि च। तेषां नामानि वक्ष्यामि, शृणु नृप। पूर्वद्वये, ज्वलद्भृङ्गवत्, सह निर्मिते द्वारे, ताभ्यां द्युमत्सखा देशं प्रकाशयन् गच्छति। अन्ये द्वे नलिनी-नालिनी नाम्नी पूर्वद्वारे, ताभ्यां अवधूतसखा सुरभिगन्धप्रदेशं प्रविशति। पुरतः मुख्याख्यं द्वारं, तत्र बहूनि आपणानि भोज्यनौकाः च; तेन द्वारेण पुरीश्वरः रसनाज्ञैः वणिज्भिः सह विषयक्षेत्रं प्रविशति। दक्षिणद्वारे पितृहू नाम्नि, पुरञ्जनः दक्षिणपञ्चालदेशं ज्ञानवाहनैः सह प्रविशति। उत्तरद्वारे देवहू नाम्नि, स एवोत्तरपञ्चालं ज्ञानवाहनैः सह गच्छति। पश्चिमद्वारे आसुरीनाम्नि, ग्रामकाख्यं देशं दर्पेण सह प्रविशति। पश्चिमद्वारे निरृतिनाम्नि, वैशसप्रदेशं लोभेन सह प्रविशति। अन्धावमीषाख्ये द्वे द्वारे मौनिनौ कौशलिनौ च; तयोः स्वामी यः दृष्टिसम्पन्नः, ताभ्यां गच्छन् कर्माणि करोति। यदा सः विशूच्याः सह अन्तरगृहं प्रविशति, तदा स्वपत्नीपुत्रजनितमोहसुखानन्दान् अनुभवति। एवं सः कर्मसु प्रवृत्तः, कामेन प्रेरितः, मोहितः, अज्ञानवान्, यत् यत् स्वपत्नी इच्छति, तत् तत् अनुवर्तते। कदाचित् सा पिबन्ती, तदा सः मद्यं पिबति, मत्तः भवति; सा खादति, सः खादति; सा रमते, सः अपि तया सह रमते। कदाचित् सा गायति, सः गायति; सा रोदिति, सः रोदिति; सा हसति, सः हसति; सा भाषते, सः अपि प्रत्युत्तरं भाषते। कदाचित् सा धावति, सः धावति; सा तिष्ठति, सः तिष्ठति; सा शय्यायाम्, सः अपि तया सह शय्यायां; कदाचित् उपविशति, सः अपि उपविशति। सा शृणोति, सः शृणोति; सा पश्यति, सः पश्यति; सा घ्राणं करोति, सः अपि घ्राणं करोति; सा स्पृशति, सः अपि स्पृशति। यदा पत्नी शोचति, सः अपि तया सह शोचति; सा हृष्यति, सः अपि तया सह हृष्यति। एवं स्वपत्नीगुणैः प्रमोहितः, अनिच्छन् अपि, अज्ञः, दुर्बलत्वात्, तस्याः अनुकर्ता इव क्रीडनकं भवति। एवं कथायाम्, शुक उवाच—कृष्णस्य अद्भुतकर्माणि दृष्ट्वा, गोपाः विस्मिताः, तस्य वास्तविकशक्तिं न जानन्तः, नन्दम् उपगम्य गर्गवचनानि स्मृत्वा ऊचुः। ते ऊचुः—एतानि बालस्य कर्माणि अद्भुतानि; ग्रामजनानां मध्ये जातः, तस्य पुत्राणां सामान्यं निन्द्यत्वं दृश्यते, कथं सः एवं जातः? सप्ताहदिनमात्रे बालकेन, एकहस्तेन, महद्गिरिं यथा गजेन्द्रः पद्मं धारयेत्, तथा सुलभतया धृतम्। बाल्ये निमीलितलोचनः, पूतनायाः स्तन्यं जीवनं च अपिबत्, यथा कालः सर्वेषां प्राणान् हरति। शयानेन तेन, रथचक्रं पादेन आहतं, रुदता च तेन चक्रं पतितम्। एकवर्षे बालके, तृणावर्तदैत्यान्तः आकाशे नीतः, ग्रीवां गृहीत्वा, तं महाक्लेशं सः विजित्य स्थितः। एकदा मातर्या नवनीतचौर्ये दाम्नि बद्धः, यमलार्जुनयोः मध्ये गच्छन्, बाहुभ्यां तौ वृक्षौ पतितौ। वनमध्यगः, वत्सपालकैः परिवृतः, बकासुरस्य मुखं हस्ताभ्यां विदार्य, तं हत्वा गोपान् रक्षितवान्। वत्सरूपधारी दैत्यः गवां मध्ये प्रविष्टः, तं हत्वा, क्रीडया कपित्थफलानि अपातयत्। दधिवात्स्य, बलवान् दैत्यान् च हत्वा, तालवनं फलसम्पन्नं चकार। प्रलम्बासुरं बलात् हत्वा, वनदाहे गाः गोपांश्च रक्षितवान्। कालियदर्पं शमयित्वा, तं सरसः निष्कास्य, यमुनाजलं विषरहितं चकार। व्रजवासिनां सर्वेषां तस्मिन् अनपायिनी प्रीतिरेव; नन्द, कुतः अस्य बालस्य प्रति एषा स्वाभाविकी प्रीतिर्नः जाताऽस्ति? सप्तदिनमात्रे बालके, गिरिधारणं कथं शक्यम्? अतः हे व्रजनाथ, अस्माकं सन्देहः तव पुत्रेऽस्ति। नन्द उवाच—मम वचनानि शृणुत, गोपाः, बालके सन्देहं मुञ्चत। अस्य बालस्य विषये, यदुकुलस्य गर्गः मम उक्तवान्। सः त्रिषु युगेषु श्वेतरक्तपीतरूपधारी जातः; अधुना कृष्णवर्णः अभवत्। पूर्वं सः वसुदेवस्य पुत्रः आसीत्; अधुना तव पुत्रः। बुधाः तं वासुदेव इति कथयन्ति। तव पुत्रस्य गुणकर्मानुसारं बहूनि नामरूपाणि सन्ति; अहं तानि जानामि, जनाः न जानन्ति। एषः गोपगोकुलानन्दनः, सर्वेषां कल्याणं करिष्यति; तेन सर्वे विघ्नाः सुलभतया तव निवारिताः स्युः।