राज्ञः मोक्षं दृष्ट्वा, साक्षात् स्रष्टा अपि विस्मितः अभवत्। सत्यलोके अजः तत्र मोक्षोपायान् तुलयन्, तूलां बद्ध्वा, विमृश्यति स्म। अन्यानि कर्माणि यानि जातानि, तानि लघूनि; एष तु ग्रन्थः महान्, गम्भीरत्वेन अतिविशिष्टः। अतः सर्वे ऋषयः परमविस्मयेन पूर्णाः अभवन्। ते भगवद्भागवतं शास्त्रं भगवत्स्वरूपमेव अमन्यन्त; यतः कलियुगे केवलं पठित्वा वा शृणोत्वा वा, साक्षात् वैकुण्ठफलम् अवाप्यते। एष ग्रन्थः सप्ताहेन श्रुतः, सर्वथा मोक्षदायकः। प्राचीनकाले करुणया सनकादयः एतद् नारदाय अवोचन्। यद्यपि नारदः तद् ब्रह्मसम्बन्धेन दिव्यर्षेः मुखात् श्रुतम्, तथापि सप्ताहश्रवणविधिं कुमाराः न्यवेदयन्। शौनकः उवाच—कथं नारदः, यो लोकेषु असङ्गः सदा सञ्चरन्, यज्ञस्थलेषु स्थितैः सह स्नेहं बन्धनं वा कर्तुं शशाक? सुतः उवाच—एषा भक्तिरससम्पन्ना कथा अहम् इह वक्ष्यामि, या गुह्यतः शुकदेवेन मम शिष्यत्वात् उक्ता। एकदा विशालायां पुरीषु चत्वारः विशुद्धाः मुनयः पुण्यसङ्गार्थम् समागताः, तत्र नारदं अपश्यन्। कुमाराः ऊचुः—भो ब्राह्मण, किम् अधःमुखः तव मुखम्? किम् मनसि क्लेशः? कुत्र शीघ्रं गच्छसि, कुतः आगतः? अद्य त्वं रिक्तचित्त इव, धनं नष्टं इव साधारणः नरः दृश्यसे; एषा दशा असङ्गिनः न युक्ता—कारणं वद। नारदः उवाच—अहं भूमिम् उत्तमाम् मन्यमानः, तां संचारितवान्; पुष्करं, प्रयागं, काशीं, गोदावरीं च दृष्टवान्। हरिक्षेत्र, कुरुक्षेत्र, श्रीरङ्ग, सेतुबन्धादीनि पुण्यक्षेत्राणि विचरन्, कुतः कुतश्चित् अगच्छम्। किन्तु क्वापि न मनसि तुष्टिं लब्धवान्; अधुना च भूमिः कलिना, अधर्ममित्रेण, पीडिता। सत्यं, तपः, शौचं, दया, दानं न विद्यन्ते; दुःखिता जनाः केवलं उदरनिर्वाहाय जीवन्ति, मिथ्यावादी च। जनाः मन्दबुद्धयः, दुर्भाग्यवन्तः, पीडिताः; सज्जनाः विरलाः, कपटपरायणाः, त्यागिनः अपि गृहस्थधर्मे रता। युवत्यः गृहे स्वामिन्यः, भ्रातृपतयः उपदेशदायिनः, कन्याः लोभात् विक्रीयन्ते, दम्पत्योः कलहः जायते। आश्रमाः म्लेच्छैः बाधिताः, पुण्यनद्यः अपि; दुष्टैः देवालयाः नष्टाः। न योगी, न सिद्धः, न पण्डितः, न सदाचारः; कलिकालमहाव्यालज्वालायाम् सर्वे साधनानि भस्मीभूतानि। ग्रामाः दस्युभिः पीड्यन्ते, द्विजातयः शिवत्रिशूलेन ताडिताः, स्त्रियः विकीर्णकेशाः कामपरायणाः। एवं कलिदोषान् दृष्ट्वा अहं भूमिम् अतीत्य विचरन्, यमुनातटे आगतम्, यत्र भगवत्क्रीडा जाताः। तत्र अद्भुतं दृष्टवान्—शृणुत, महर्षयः—युवती एकाऽस्ति, क्लमिता, दुःखिता, मनसा विषण्णा। तस्या: पार्श्वे द्वौ वृद्धौ, शयानौ, मूर्च्छितौ, श्वासमात्रेण जीवन्तौ; सा तौ सेवते, बोधयितुम् यतते, तयोः पुरतः रुदति। सा दशदिशं पालयन्त्री, स्वस्य रक्षकम् अन्विष्य, स्वस्वरूपं शतशः स्त्रियः पवन्ति, पुनः पुनः तां बोधयन्ति। तद् दृष्ट्वा, अहम् उत्सुकः समीपम् अगच्छम्; मम आगमनम् आलोक्य, सा युवती उत्थाय, विक्षुब्धा, इदं वाक्यम् अवदत्— "भो महात्मन्, क्षणं तिष्ठ, मम चित्तविक्षेपं शमय; तव दर्शनात् एव पापानि नश्यन्ति। तव वचोबहुल्येन दुःखक्षयः भविष्यति; महद्भाग्येन तव साक्षात्कारः लभ्यते।" नारदः उवाच—"काऽसि त्वम्? काविमौ द्वौ? काः एता: कमललोचना: स्त्रियः? कारणं दुःखस्य विस्तार्य वद, देवि।" सा युवती अवदत्—"मम नाम भक्तिः, एते द्वौ मम सुतौ—ज्ञानं च वैराग्यं च—कालप्रभावात् वृद्धौ। एता: गङ्गाद्यः स्मृत्वा माम् अत्रागताः, सेवायै; देवैः अपि सेव्यमानायाः मम न कल्याणम् अभूत्। शृणु, तपोधन, मम कथा—सर्वज्ञाता अपि, शृणोति चेत् सुखदायिनी। द्राविडदेशे जाताऽहम्, कर्णाटे वर्धिता, महराष्ट्रगुर्जरेषु किञ्चित् वृद्धा। तत्र कलिप्रभावात् पाखण्डिभिः बाधिता, दीना जाताऽहम्; चिरकालम् एव पुत्राभ्यां सह दुर्बला आसीत्। वृन्दावनं पुनः प्राप्त्वा, तरुणी सुमधुरा अभवम्, उत्तमस्वरूपिणी। किन्तु एतौ पुत्रौ श्रान्तौ शयानौ; इदानीं अन्यदेशं गन्तुम् इच्छामि। एतौ वृद्धौ, अहं दुःखिता; अहं यौवने, सुतौ वृद्धौ—कथमेतत्? त्रयाणां सदा एकत्र वर्तमानेषु, किमर्थं एषः विपर्यासः? साधारणतया माता वृद्धा, सुतौ तरुणौ। अतः अहम् आत्मनः दुःखं स्मरामि, विस्मयेन च मनः पूर्णम्; योगनिधे, पण्डित, किम् कारणम् अत्र, वद।" नारदः उवाच—"ज्ञानतः, निष्पापे, एतत् सर्वम् आत्मनि पश्यामि; मा शुचः, हरिः ते शुभं करिष्यति।" सूतः उवाच—तत्क्षणात् तद् वचनं ज्ञात्वा, महर्षिः वाक्यम् अब्रवीत्। नारदः उवाच—"शृणु, वत्से, सम्यगवधानपूर्वकं; योगः अयं च घोरः कलिः च, सदाचारं, योगमार्गं, तपश्च, सर्वं नाशयति।" एवं सुतः ऋषीणां मध्ये भक्तिरसपूरितां कथां प्रवर्तयामास।