तदा भगवतः वचनानुसारं, विवेकिनः प्रकृतिगुणेषु आसक्तिं परित्यज्य मां पूजयन्ति। ज्ञानी, आसक्तिविहीनाः, आत्मनिग्रहिणः, जाग्रत् च, मां पूजयितुम् अर्हन्ति। मुनिः सततम् सत्त्वगुणस्य संवर्धनं कृत्वा रजस्तमः विजित्य, ततः सत्त्वमपि वैराग्येन शान्तचित्तः जयति; एवं गुणातीतः आत्मा मम प्राप्तिं लभते, स्वव्यक्तित्वं त्यजित्वा। आत्मा, अन्यात्मभ्यः तथा गुणोत्पन्नकामनाभ्यः मुक्तः, मयि पूर्णत्वं प्राप्नोति, परमात्मनि; न बहिः गच्छति, न च अन्तः। अतः, ये मम मायाशक्तिं, अष्टविधैश्वर्ययुक्तां, वेदन्ति, ते लक्ष्मीसम्पदं अपि न स्पृहयन्ति; ते अस्मिन्संसारे मम परमं पदं प्राप्नुवन्ति। ये मयि शान्तस्वभावाः भक्ताः, ते कदापि न विनश्यन्ति; कालस्य शस्त्रं तान् न स्पृशति। येषां अहं आत्मवत्, पुत्रवत्, मित्रवत्, गुरुवत्, हितवत्, पूज्यदेवतावत् च प्रियः। अयं लोकः, परलोकः, यः आत्मा तयोः मध्ये गच्छति, तथा यत् किमपि स्वं इह मन्यते—धनं, पशवः, गृहाणि च— सर्वं परित्यज्य, मां सर्वव्यापिनं केवलं भक्त्या पूजयन्तः, तान् अहं मृत्युपारं नयामि। अन्यत्र मम, सर्वभूताधिपस्य, आद्यप्रकृतिपतिः, आत्मनः भीरुत्वं न निवर्तते। मम भीतिः कारणात् वायुः वायति, सूर्यः प्रकाशति, इन्द्रः वर्षं ददाति, अग्निः दहति, मृत्युः विचरति। योगिनः, ज्ञानवैराग्ययुक्ताः, भक्तियोगेन मम भयहीनं पदं प्रविशन्ति, स्वकल्याणाय। एतद् एव अस्मिन्संसारे जनानां परमं श्रेयः—मयि दृढभक्त्या मनः स्थिरं धारयितुम्। सप्त द्वाराणि उपरि निर्मितानि, द्वे अग्रे, द्वे अधः; सर्वाणि इन्द्रियविषयगमनाय, तेषु एकः स्वामी वसति, हे राजन्। तेषु पञ्च पूर्वे, एकः दक्षिणे, एकः उत्तरदिशि; द्वे पश्चिमे। तेषां नामानि वक्ष्यामि, हे राजन्। यथा अग्निशिखाः, द्वे पूर्वद्वारं एकत्र निर्मिते; ताभ्यां द्युमत्सखा भूमिं प्रकाशयन् याति। द्वे द्वारं नलिनी-नालिनी नाम्नी पूर्वे निर्मिते; ताभ्यां अवधूतसखा सुरभिगन्धदेशं प्रविशति। एकं द्वारं मुख्या नाम, अग्रे, तत्र बहूनि विपणि, भोज्यनौकाः च; तस्मात् नगरराजः तद्विषयं व्यापारीभिः सह, स्वाद्विज्ञैः, प्रविशति। हे राजन्, दक्षिणद्वारं पितृहू नाम्ना, तस्मात् पुरञ्जनः दक्षिणपञ्चालदेशं ज्ञानवाहकैः सह प्रविशति। उत्तरद्वारं देवहू नाम्ना, तस्मात् पुरञ्जनः उत्तरपञ्चालदेशं ज्ञानवाहकैः सह प्रविशति। पश्चिमद्वारं आसुरी नाम्ना, तस्मात् पुरञ्जनः ग्रामकदेशं अहंकारेण सह प्रविशति। पश्चिमद्वारं निरृति नाम्ना, तस्मात् पुरञ्जनः वैशसदेशं लोभेन सह प्रविशति। द्वे नगरद्वारं अन्ध-अवमीषा नाम्नी, मौनिनौ, कौशलिनौ; तयोः स्वामी दृष्टियुक्तः, ताभ्यां गच्छति, कर्म कुर्यात्। यदा सः अन्तरगृहं विषूच्याः सह प्रविशति, तदा तस्य पत्नीपुत्रोत्पन्नाः मोहः, सुखं, हर्षः च अनुभवति। एवं कर्मसु निमग्नः, कामेन प्रेरितः, मोहितः, अज्ञः च, यत् यत् राणी इच्छति, तत् अनुसरति। कदाचित् सा पिबति, सः मद्यं पिबति; सा खादति, सः खादति; सा रमते, सः तया रमते। कदाचित् सा गायति, सः गायति; सा रोदिति, सः रोदिति; सा हास्यति, सः हास्यति; सा वदति, सः प्रत्युत्तरं वदति। कदाचित् सा धावति, सः धावति; सा तिष्ठति, सः तिष्ठति; सा शय्यति, सः तया शय्यति; कदाचित् सा उपविशति, सः तया उपविशति। कदाचित् सा शृणोति, सः शृणोति; सा पश्यति, सः पश्यति; सा घ्राणयति, सः घ्राणयति; सा स्पृशति, सः स्पृशति। कदाचित् सा शोचति, सः तया सह शोचति; सा हर्षयति, सः तया सह हर्षयति। एवं सा स्वगुणैः तं मोहयन्ती, अज्ञः, अनिच्छन्नपि, तामनुचरति, दुर्बलत्वात्, क्रीडासङ्गः इव। शुकः उवाच—एवं कृष्णस्य अद्भुतानि कर्माणि दृष्ट्वा, गोपाः विस्मिताः, तस्य शक्तिं न जानन्तः, नन्दं स्मृत्वा गर्गस्य वचनं अभ्यधुः। ते तं ऊचुः—एतानि बालस्य कर्माणि आश्चर्यपूर्णानि; कथं सः ग्रामजनमध्ये जातः, येषां सन्ततिः निन्द्याः इति। कथं एषः शिशुः, सप्तदिनः, एकेन हस्तेन गिरिं धृत्वा तिष्ठति, यथा गजपतिः कमलं उत्थापयति। बाल्ये अंशदृष्ट्या, पूतनायाः स्तन्यं पिबन्, तस्याः जीवनं अपि पीतवान्, यथा कालः सर्वेषां जीवितं हरति। शयानः, तस्य पादेन शकटं आघात्य, रथचक्रं पतितम्, उलटितम्; सः क्रीडन् अरोदित्, तद् च अपातयत्। एकवर्षः बालः, तृणावर्तदैत्यान् गृहीत्वा आकाशे नीतः, किन्तु तं महाक्लेशं जयित्वा मुक्तः। एकदा, मातरः मक्षिकायां दधिचौर्ये बद्धः, यमलार्जुनयोः मध्ये गतः, ताभ्यां वृक्षयोः पतनं कृतवान्। वनमध्ये, गोपालैः परिवृतः, बकासुरस्य मुखं हस्ताभ्यां विदारितवान्, यद्यपि बकः तं हन्तुं इच्छति। दैत्यान्, वत्सरूपधारी, गोवृषेषु प्रविश्य हन्तुं यत्नवान्, तं हत्वा, क्रीडया कपित्थफलानि अपातयत्। गधासुरं, तस्य शक्तिसम्पन्नान् च, हत्वा, तालवनं सुरक्षितं कृतवान्, फलैः पूरितम्। स्वबलात्, प्रलम्बासुरं हत्वा, गोः गोपालान् च वनाग्नितः रक्षितवान्।