व्रजवासिनः सर्वे प्रेम्णा बलवत् कृताञ्जलयः कृष्णम् उपगम्य तुष्टिम् अनुभूय, सान्त्वनं परिष्वङ्गं च कृत्वा तं स्नेहेन परिपूर्णाः सन्तः तुष्टुवुः। गवां स्त्रियः हर्षपूर्णाः सन्तः, दधि अक्षतं च समर्प्य, अनवरतम् आशीर्वादं तस्मै ददुः। यशोदा, रोहिणी, नन्दः, बलरामश्च—बलीयानां श्रेष्ठः—कृष्णं स्नेहेन आलिङ्ग्य, हर्षाश्रुपूर्णदृशः, तस्मै हृदयसमुत्थान् आशीर्वादान् अददुः। तदा दिवि देवगणाः, सिद्धाः, साध्याः, गन्धर्वाः, चारणाश्च, हृष्टाः सन्तः, कृष्णम् स्तुत्वा, पुष्पवृष्टिं पृथिव्यां चक्रुः। शङ्खदुन्दुभीनां निनादः दिवि देवैः प्रेरितः प्रवर्तितः। तुंबुरुप्रमुखाः गन्धर्वाधिपतयः गीतानि गायन्तः हर्षं प्रापुः। एवं स्नेहसमन्वितैः गोपैः परिवृतः स भगवान् हरिः बलरामेण सह स्वगोकुलं प्रतिजगाम। गोप्यः तु तदद्भुतकृत्यानि गायन्त्यः, हर्षेणान्विताः, हृदयैः संमीलितैः तं पृष्ठतः अन्वगच्छन्। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धस्य दशमेऽध्याये पञ्चविंशत्यधिके अध्यायः समाप्तः। ततः श्रीभगवान् उवाच—ये मयि गुणसंस्कारान् उत्सृज्य, आसक्तिरहिताः, जितेन्द्रियाः, जागरूकाः च, मां भजन्ति, ते मे प्रियाः। साधुः सत्त्वसमाश्रयः रजस्तमसी विजित्य, ततोऽपि वैराग्येण सत्त्वमपि जेतुं समर्थः, गुणातीतः सन्, मम एव सम्प्राप्य, जीवत्वं त्यजति। जीवः अन्यजीवैः, गुणोत्थकामैः च विमुक्तः, मयि परिपूर्णः सन्, न बहिर्गच्छति न चान्तर्गच्छति। ये मम मायेश्वर्यं, अष्टविधैश्वर्ययुक्तं, जानन्ति, लक्ष्म्याः अपि सौभग्यं न कामयन्ते; ते मम परमां गतिं प्राप्नुवन्ति। ये च मयि भक्ताः, शान्तात्मानः, ते नश्यन्ति न कदापि; कालस्य शस्त्रं तान् न स्पृशति। यस्याहं आत्मवत् प्रियः, पुत्रवत्, सखावत्, गुरुवत्, सुहृद्वत्, देववत् च, तेषां। इदं जगत्, परलोकः, यः जीवः तयोः मध्ये चरति, यच्चात्मनः स्वं मन्यते—धनं, पशून्, गृहं वा—सर्वं त्यक्त्वा, मां केवलं, सर्वव्यापिनं, अनन्यभक्त्या यः भजते, तं मृत्योरतिपारयामि। न अन्यत्र मयि परे भगवति, आद्यप्रकृतिपतौ, जीवस्य घोरभीतिः निवर्तते। मम भीतया वायुः वति, सूर्यः प्रकाशते, इन्द्रः वृष्टिं ददाति, अग्निः दहति, मृत्युश्च विचरति। योगिनः ज्ञानवैराग्यसमन्विताः, भक्तियोगेन, मम अभयपदं प्रविशन्ति, स्वकल्याणाय। एतदेव हि लोके परं श्रेयः—मयि दृढां भक्तिं कृत्वा, मनः स्थिरं धारयेत्। सप्त द्वाराणि उपरि निर्मितानि, द्वे पुरतः, द्वे अधः; प्रतिग्रहम् अर्थं, तेषां मध्ये एकः स्वामी वसति। पंच द्वाराणि पूर्वदिशि, एकं दक्षिणे, एकं उत्तरदिशि, द्वे पश्चिमे, तेषां नामानि वर्णयिष्यामि। पूर्वदिशि द्वे द्वारपक्ष्मणि ज्वलन्ति, ताभ्यां द्युमत्सखा प्रविश्य, भूमिं प्रकाशयति। पूर्वद्वारयोः नलिनी-नालिनी नाम्नी, ताभ्यां अवधूतसखा सुरभिगन्धप्रदेशं प्रविशति। अग्रे मुख्यं द्वारं, तत्र बहूनि विपणीनि, भोज्यनौकाः च; तस्मात् नगरपतिः, रसज्ञैः वणिजः सह, प्रविशति। दक्षिणद्वारे पितृहू नाम्नि, पुरञ्जनः दक्षिणपञ्चालदेशं प्राप्य, ज्ञानवाहकैः सह गच्छति। उत्तरद्वारे देवहू नाम्नि, स उत्तरपञ्चालदेशं प्राप्य, ज्ञानवाहकैः सह प्रविशति। पश्चिमद्वारे आसुरी नाम्नि, ग्रामकप्रदेशं, अहंकारेण सह प्रविशति। पश्चिमद्वारे निरृति नाम्नि, वैशसप्रदेशं, लोभेन सह प्रविशति। द्वे द्वारे—अन्धा, अवमीषा—मौनिन्यः, कौशलिन्यश्च; तयोः स्वामी, दृष्टियुक्तः, ताभ्याम् आगत्य कर्म करोति। अन्तःपुरं प्रविश्य, विषूच्याः सह, पत्निपुत्रादिजन्यं मोहं, सुखं, हर्षं च अनुभूयति। एवं कर्मसु प्रवृत्तः, कामेन प्रेरितः, मोहितः, अज्ञानवान्, स्वपत्नीया यद् इच्छ्यते तदनुसरति। सा यदा पिबति, स पिबति; सा यदा खादति, स खादति; सा यदा रमते, सापि तया सह रमते। सा यदा गायति, स गायति; सा यदा रोदिति, स रोदिति; सा यदा हसति, स हसति; सा यदा वदति, सापि प्रतिवदति। सा यदा धावति, स धावति; सा यदा तिष्ठति, स तिष्ठति; सा यदा शय्यां गच्छति, सापि तया सह शय्यां गच्छति; सा यदा उपविशति, सापि तया सह उपविशति। सा यदा शृणोति, स शृणोति; सा यदा पश्यति, स पश्यति; सा यदा जिघ्रति, स जिघ्रति; सा यदा स्पृशति, सापि स्पृशति। सा यदा शोचति, सापि शोचति; सा यदा हृष्यति, सापि हृष्यति। एवं स्वपत्नीगुणैः मोह्यमानः, इच्छानपि न सन्, मूढः नरः, बालवत्, दुर्बलतया, तामनुवर्तते। एवं शुकः उवाच—कृष्णस्यैतानि अद्भुतकृत्यानि दृष्ट्वा, गोपाः विस्मिताः, तस्य तत्त्वं न जानन्तः, नन्दम् उपगम्य, गर्गवचनं स्मृत्वा, इदम् ऊचुः। ते ऊचुः—एतानि बालकृत्यानि खलु अद्भुतानि; कथं ग्रामजनानां मध्ये, येषां अपत्यं निन्द्यं, अयं जातः? कथं सप्ताहमात्रः अयं शिशुः, महतीं गिरिं एकेन हस्तेन धृत्वा, गजेन्द्र इव कमलं, समुत्तोलयामास? अयं बालः, अर्धोन्मीलितलोचनः, पूतनायाः स्तन्यं पपौ, तस्या जीवितं च अपिबत्, यथा कालः सर्वेषां प्राणिनां प्राणान् ग्रसति। शयानस्य अपि, चरणाभ्यां रथचक्रं प्रहृत्य, रुदतो रथचक्रं अपातयत्। एवं श्रीमद्भागवतस्य कथायां, कृष्णस्य अद्भुतलीला, भक्तानां प्रेम, जीवस्य बन्धनमुक्तिप्रकारः च, सुस्पष्टं प्रतिपादितम्।