इन्द्रः श्रीकृष्णस्य योगवैभवं श्रुत्वा विस्मितचित्तः सञ्जातः। तस्य संकल्पः भग्नः, स मेघान् स्वधाम प्रवर्तयन् निवर्तितवान्। यदा नभः शुद्धमभवत्, सूर्यः प्रकाशमकरोत्, प्रचण्डवातवृष्ट्यौ निवृत्ते, तदा गोवर्धनोधारकः श्रीकृष्णः गोपान् अवदत् — "निःशङ्कं बहिर्गच्छत, गोपाः, स्त्रीभिः, वित्तैः, पुत्रैः च सह। वातवृष्ट्यौ उपशमिते, नद्यः अपि उपशान्ताः।" ततः गोपाः स्वगोकुल्याः, रथान्, द्रव्याणि, स्त्रीबालवृद्धैः सह शनैः शनैः बहिर्गच्छन्। श्रीभगवान् अपि सर्वभूतसाक्षिकः, गोवर्धनं पूर्ववत् स्थानं स्थापयित्वा, लीलया तद् अकरोत्। तदा व्रजवासिनः प्रेमबन्धनात् सन्निकृष्ट्य, तं स्नेहेन आलिङ्गयन्ति स्म। गोप्यः हर्षपूर्णाः, दध्यक्षतादिभिः पूजयन्त्यः, निरन्तरं तं आशीर्वादं च ददुः। यशोदा, रोहिणी, नन्दः, रामः च — बलिनां श्रेष्ठाः — श्रीकृष्णं आलिङ्ग्य, स्नेहवशात्, हृदयपूर्वकं आशीर्वादं ददुः। दिवि देवगणाः, सिद्धाः, साध्याः, गन्धर्वाः, चारणाः च तुष्टाः सन्तः, तं स्तुवन्तः, पुष्पवृष्टिं च प्राकुरुवन्। शङ्खदुन्दुभ्यः दिवि निनदन्ति स्म, देवैः प्रेरिताः, गन्धर्वाधिपतयः तुम्बुरुप्रमुखाः गीतानि गायन्ति स्म। एवं, स्नेहबद्धैः गोपैः परिवृतः हरिः बलरामेण सह स्वगोकुलं प्रत्यागच्छत्। गोप्यः तस्य अद्भुतकृत्यानि गायन्त्यः, हर्षपूर्णाः, तं अनुव्रजन्, हृदयैः स्पृष्टाः। एवं पञ्चविंशोऽध्यायः श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे समाप्तः। श्रीभगवानुवाच — "ये बुधाः, गुणेषु असक्ताः, आत्मसंयमिनः, जाग्रतः, मां पूजयन्तु। गुणैः विमुक्तः साधुः, सतत्त्वेन रजः तमः जयति; ततः शमेन सत्त्वमपि जयति; एवं गुणातीतः आत्मा मां प्राप्नोति, व्यक्तित्वं विहाय। आत्मा अन्यात्मभ्यः, गुणोत्थकामेभ्यः मुक्तः, मयि पूर्णः भवति, न बहिः न च अन्तः संचरति। ये मम मायेश्वर्यं, अष्टैश्वर्ययुक्तं जानन्ति, ते लक्ष्मीसमृद्धिं अपि न स्पृहयन्ति; इह मम परं पदं प्राप्नुवन्ति। ये मयि भक्तिपराः, शान्तात्मानः, ते न नश्यन्ति; कालायुधं तान् न स्पृशति; यस्याहं आत्मवत्, पुत्रवत्, सखिवत्, गुरुहितवत्, प्रियतमदेवतावत् च प्रियः। अयं लोकः, परलोकः, जीवः, तत्र तत्र गच्छन्, यत् स्वकीयत्वेन मन्यते — वित्तं, पशून्, गृहान् वा — सर्वं परित्यज्य, केवलं मां विश्वव्यापिनं भक्त्या पूजयन्, अहं तान् मृत्युतरं नयामि। न अन्यत्र मयि, सर्वभूताधिपतौ, प्रकृतेः अधीशे, आत्मनां भीः निवर्त्यते। मद्भयात् वायुः वति, सूर्यः तपति, इन्द्रः वर्षति, अग्निः दहति, मृत्युश्च विचरति। योगिनः ज्ञानवैराग्यसमन्विताः भक्तियोगेन मम अभयपादपद्मं प्राप्य सुखिनः भवन्ति। एष एव अत्र लोकस्य परमः श्रेयः — मयि द्रढाभक्त्या चित्तं नित्यं स्थापयेत्। सप्त द्वाराणि ऊर्ध्वे, द्वे पुरतः, द्वे अधस्तात्; तेषु प्रत्येकं विषयगमनाय, तत्र एकः स्वामी वसति। पञ्च द्वाराणि पूर्वे, एकं दक्षिणे, एकं उत्तरतः, द्वे पश्चिमे। तेषां नामानि वक्ष्ये। पूर्वद्वारे द्वे, जुगपद् निर्मिते, जुगुप्सकः ताभ्यां भूमिं प्रकाशयन् याति। द्वे द्वारे नलिनी-नालिनी नाम्नी, ताभ्यां अवधूतसखः सुरभिगन्धिन्यां प्रविशति। अग्रे मुख्या नाम द्वारं, तत्र बहवः आपणाः, भोज्यनौकाः च; तस्मात् नगरपतिः व्यापारीभिः सह प्रविशति। दक्षिणद्वारे पितृहू नाम्नि, पुरञ्जनः दक्षिणपाञ्चालदेशं प्राज्ञैः सह प्रविशति। उत्तरद्वारे देवहू नाम्नि, स उत्तरपाञ्चालदेशं प्राज्ञैः सह प्रविशति। पश्चिमद्वारे आसुरी नाम्नि, ग्रामकं देशं दम्भेन सह प्रविशति। पश्चिमद्वारे निरृति नाम्नि, वैशसं देशं लोभेन सह प्रविशति। अन्धावमीषे नाम्नी द्वारे मूकौ, कौशलिनौ; तयोः स्वामी दृष्टिसम्पन्नः ताभ्यां प्रविश्य कर्माणि करोति। अन्तरगृहे प्रविश्य, विषूच्याः सहितः, स्वपत्नीपुत्रोत्थं मोहसुखं वा आनन्दं वा अनुभवति। एवं कर्मसु प्रवृत्तः, कामवशः, मोहितः, अज्ञः, यत् यत् पत्न्याः इच्छति, तत् तत् अनुकरोति। सा यदि पिबति, स अपि मद्यं पिबति; सा खादति, स अपि खादति; सा रमते, स अपि तया सह रमते। सा गायति, स अपि गायति; सा रोदिति, स अपि रोदिति; सा हसति, स अपि हसति; सा भाषते, स अपि प्रत्युत्तरं भाषते। सा धावति, स अपि धावति; सा तिष्ठति, स तिष्ठति; सा शय्यायाम् शेते, स अपि तया सह शेते; सा उपविशति, स अपि उपविशति। सा शृणोति, स अपि शृणोति; सा पश्यति, स अपि पश्यति; सा घ्राणं करोति, स अपि करोति; सा स्पृशति, स अपि स्पृशति। पत्नी शोकं अनुभवति चेत्, स अपि शोकं अनुभवति; सा हृष्टा चेत्, स अपि हृष्टः। एवं स्वपत्नीगुणैः मोहितः, यद्यपि न इच्छति, अज्ञः दुर्बलत्वात् तस्य अनुकरणं करोति, क्रीडनकवत्। शुक उवाच — एवं श्रीकृष्णस्य अद्भुतकृत्यानि दृष्ट्वा, गोपाः विस्मिताः, तस्य परं सामर्थ्यं न जानन्तः, गर्गवचनं स्मृत्वा नन्दं समुपेत्य तं पप्रच्छुः।