सुराणां तु ये साधवः, तेषां भगवतः कार्येषु किञ्चिदपि विस्मयः नास्ति; ये तु तदर्हाः न सन्ति, तेषां तु गर्वभङ्गेनैव शमः सम्पद्यते। एवं विचार्य श्रीकृष्णः स्वयमेव स्वशरणं गतं, स्वामीति मत्वा ममत्वेन च स्वीकृतं गोपग्रामं योगबलात् रक्षिष्यामीति दृढप्रतिज्ञां कृतवान्। एवं निश्चित्य भगवान् कृष्णः, एकेनैव हस्तेन, बालकः इव छत्रं धारयन्, गोवर्धनगिरिं सुलघुतया उत्थापयामास। ततः स भगवान् गोपगणान् सम्बोध्य उवाच—“अम्ब! पितः! व्रजवासिनः! यथायोग्यं गवां सह गिरिगुहायां प्रविशध्वम्।” “मम हस्तात् गिरिपतनस्य, वातवर्षयोः वा, किञ्चिदपि भीः न कर्तव्या; रक्षणं हि यथावत् व्यवस्थितम् अस्ति।” एवं श्रीकृष्णवाक्यैः सान्त्वितचित्ताः व्रजजनाः, स्वधनधान्यपशुपरिवारसहिताः, यथासम्भवम् अन्तराले प्रविशन्ति। तत्र तैः क्षुधातृष्णादुःखसुखाभिलाषाः परित्यज्य, सप्तदिनानि, अपादप्रसारणेन, श्रीकृष्णस्य गिरिधारणं निरीक्षन्ति स्म। श्रीकृष्णस्य योगैश्वर्यश्रुत्या, इन्द्रः विस्मितः, संक्लेशितचित्तः, स्वमेघान् प्रतिनिवर्तयामास। यदा व्योम्नि निर्मलं सूर्यः प्रकाशते स्म, घोरवातवर्षे च निवृत्ते, तदा गोवर्धनधारकः गोपान् प्रति उवाच—“गोपाः! स्त्रीबालधनैः सह निर्भयतया बहिः निर्गच्छत; वातवर्षे निवृत्ते, नद्यः च शान्ताः।” ततः गोपाः, स्वस्वगवां, रथानां, वस्तूनां, स्त्रीबालवृद्धैः सह शनैः शनैः निर्गच्छन्ति। भगवानपि सर्वजनसाक्षात्, पूर्ववत्, क्रीडया गिरिं स्थापयामास। तदा व्रजवासिनः प्रेम्णा सन्निकृष्ट्य, कृष्णं परिष्वज्य, स्त्रीजनाश्च हर्षपूर्णाः स्नेहात् पूजयन्ति, दधिक्षीराक्षतान् समर्पयन्ति, सततम् आशीर्वादं ददति च। यशोदा, रोहिणी, नन्दः, रामश्च—बलिनां श्रेष्ठाः—कृष्णं परिष्वज्य, स्नेहविह्वलाः, हृदयसम्भूतं आशीर्वादं प्रयच्छन्ति। दिवि देवगणाः, सिद्धसाध्यगन्धर्वचारणाः, तुष्टाः सन्तः, स्तुतिभिः स्तुवन्ति, पुष्पवृष्टिं च पृथिव्यां क्रीडया वृष्टवन्तः। शङ्खदुन्दुभयोऽपि दिवि देवैः प्रेरिताः निनदन्ति; गन्धर्वपतयः तु तुम्बुरुप्रमुखाः गीतानि गायन्ति। एवं स्नेहपरितः श्रीहरिः बलरामेण सह स्वव्रजं प्रत्यागच्छत्; गोप्यः तु तस्य अद्भुतकृत्यानि गायन्त्यः, हर्षविह्वलचित्ताः, अनुगच्छन्ति स्म। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धस्य दशमस्यार्धे पञ्चविंशोऽध्यायः समाप्तः। ततः भगवान् उपदिशति—“ये विवेकवन्तः, गुणेषु अनासक्ताः, दान्ताः, जाग्रतः, ते मां पूजयन्तु। मुनिः सत्त्वोपचयेन रजस्तमसी जयति; ततो विरागशमाभ्यां सत्त्वमपि जयित्वा, गुणातीतः आत्मा मां प्राप्नोति, व्यक्तित्वं च जहाति। आत्मा चान्यात्मनः, गुणोत्थकामानां च विमुक्तः, मयि पूर्णत्वं प्राप्य, न बहिर्नापि अन्तर् गच्छति। ये मम मायेश्वर्यं, अष्टैश्वर्ययुक्तं, जानन्ति, लक्ष्मीपदस्यापि स्पृहां न कुर्वन्ति; ते हि मम परमं पदं लभन्ते। ये च मयि अनन्यभक्ताः, शान्तात्मनः, ते नश्यन्ति न कदापि; कालस्य शस्त्रं तान् न स्पृशति। येषां अहम् आत्मवत् प्रियः, पुत्रवत्, सखिवत्, गुरुवत्, हितवत्, देववत् च। इदं जगत्, परलोकः, तयोर्मध्ये चरमात्मा, यच्च स्वं मन्यते—धनं, गावः, गृहं च—सर्वं मम त्यक्त्वा, मां केवलं सर्वगतं भक्त्या पूजयन्, अहं तान् मृत्युतरं नयामि। न हि मय्यन्यत्र, सर्वभूताधिपे, प्रकृतिप्रभुः, आत्मनः तीव्रभीः निवर्तते। मम भीत्या वातः वति, सूर्यः प्रकाशते, इन्द्रः वर्षति, अग्निः दहति, मृत्युः विचरति। योगिनः ज्ञानवैराग्ययुक्ताः, भक्तियोगेन, मम निर्भयपादम् आविशन्ति। अयं लोके परः श्रेयः—मयि दृढां भक्तिं कृत्वा, मनः निरन्तरं स्थापयेत्। सप्त द्वाराणि ऊर्ध्वम्, द्वे पुरतः, द्वे अधः, प्रत्येकं विषयरचनाय; तत्रैकः स्वामी वसति, हे राजन्। तेषां पञ्च पूर्वे, एकः दक्षिणे, एकः उत्तरद्वारे, द्वौ पश्चिमे; तेषां नामानि वक्ष्यामि। पूर्वद्वये जुगपद् ज्वलनप्रकाशे, ताभ्यां द्युमत्सखा भूमिं प्रकाशयन् याति। पूर्वद्वये नलिनी-नालिनी नाम्नी, ताभ्यां अवधूतसखा सुरभिगन्धप्रदेशं प्रविशति। पुरतः मुख्याद्वारं, विपणिभोज्यनौकासंयुक्तं, तेन राजाऽन्तः प्रविशति, स्वाद्विज्ञैः व्यापारीभिः सह। दक्षिणद्वारे पितृहू नाम्नि, पुरञ्जनः दक्षिणपञ्चालं ज्ञानवाहनैः सह प्रविशति। उत्तरद्वारे देवहू नाम्नि, स एव उत्तरपञ्चालं ज्ञानवाहनैः सह प्रविशति। पश्चिमद्वारे आसुरीनाम्नि, ग्रामकप्रदेशं मदेन सह प्रविशति। पश्चिमद्वारे निरृतिनाम्नि, वैशसप्रदेशं लोभेन सह प्रविशति। अन्धावमिषे द्वारे तु मौनिनौ, दक्षिणौ; ताभ्यां दृष्टिमान् स्वामी गच्छति, कर्माणि च करोति। अन्तराले प्रविश्य, विषूच्याः सह, स्वपत्नीपुत्रोत्थं मोहसुखानन्दान् अनुभवति। एवं कर्मनिष्ठः, कामप्रेरितः, मोहितः, अजः, स्वपत्नीवाञ्छितमेव अनुवर्तते।