हरिः ओम्। श्रीभगवतः श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धस्य प्रथमभागे पञ्चविंशाध्यायस्य कथा एवं प्रवहति। गोवर्धनधारणस्य अद्भुतवृत्तान्तः श्रीकृष्णस्य योगबलस्य प्रकाशनं च वर्ण्यते। यदा इन्द्रस्य कोपात् वज्रपातेन मृतप्राणान् प्राणिनः पतितान् दृष्ट्वा भगवान् हरिः तद्वै इन्द्रस्य क्रोधजनितं कर्म इति बुभूषितवान्। ततः स भगवान् उवाच— "यत् अस्माभिः यज्ञविघ्नः कृतः, तस्मात् इन्द्रः अस्माकं विनाशाय अद्भुतं तीव्रं शिलावर्षं प्रचण्डवायुम् च प्रेषयति।" "अत्र अहं स्वस्य योगबलस्य माध्यमेन सम्यक् प्रत्युत्तरं दास्यामि। ये मूढाः जगत्प्रभवः इति स्वं मन्यन्ते, तेषां गर्वोत्पन्नं दर्पं अहं विनाशयिष्यामि।" "देवानां सतां भगवति न विस्मयः, अपात्राणां गर्वभङ्गः तेषां शमाय उपपद्यते।" "अतः एषां गोपसमुदायस्य, ये मयि शरणं गृहीत्वा मां स्वं प्रभुं मन्यन्ते, ये च मया स्वीकृताः, तेषां रक्षणं योगबलात् अहं करिष्यामि; एषा मे प्रतिज्ञा।" एवं उक्त्वा श्रीकृष्णः एकेन हस्तेन गोवर्धनगिरिं बालः छत्रं यथा सहजं उद्धृतवान्। ततः स भगवान् गोपजनान् उवाच— "अम्बे! पितः! व्रजवासिनः! स्वैः गोभिः सह पर्वतस्य गुहां यथायोग्यं प्रविशत।" "मम हस्तात् पर्वतपतनस्य, वायोः वर्षस्य च भीरुत्वं न भवतु; रक्षणं वस्तुतः व्यवस्थितम् अस्ति।" एवं श्रीकृष्णेन आश्वासिताः व्रजवासिनः स्वधनैः, कुलैः, आश्रितैः च सह गुहायां प्रविशन् यथावकाशम्। तत्र ते भूख्षाम, तृष्णाम्, वेदनां, सुखेच्छां च परित्यज्य, सप्तदिनानि अपादमूलेन श्रीकृष्णं पर्वतधारणं पश्यन्तः स्थितवन्तः। श्रीकृष्णस्य योगबलस्य अद्भुतश्रवणात् इन्द्रः सविशेषं विस्मितः, स्तम्भितः, संकल्पभङ्गं प्राप्य, मेघान् प्रत्याहृतवान्। यदा नभः निर्मलं जातम्, सूर्यः प्रकाशितः, घोरवायुर्वर्षा च निवृत्ता, तदा गोवर्धनधारी गोपान् उवाच— "भीमं त्यजत, गोपाः! पत्न्यः, धनं, पुत्रैः सह बहिः निर्गच्छत; वायुर्वर्षा च उपशमिता, नद्यः च शान्ताः।" ततः गोपाः स्वैः गोभिः, रथैः, सामान्नैः, स्त्रीभिः, बालकैः, वृद्धैः च सह शनैः शनैः बहिरनिष्क्रान्ताः। भगवान् अपि गोवर्धनगिरिं पूर्ववत् सर्वजीवानां साक्षात् क्रीडया स्थापितवान्। व्रजवासिनः प्रेमबलात् शान्तः श्रीकृष्णं समीपं गत्वा आलिंगितवन्तः, गोप्यः स्नेहपूर्णाः हर्षेण पूजयित्वा दधि, अक्षतान् च अर्पयन्त्यः अनुवन्दनं च कृतवन्त्यः। यशोदा, रोहिणी, नन्दः, रामः च बलिनां श्रेष्ठः, श्रीकृष्णं आलिंग्य स्नेहवशात् हृदयेन आशीर्वादान् दत्तवन्तः। स्वर्गे देवाः, सिद्धाः, साध्याः, गन्धर्वाः, चारणाः च तुष्टाः सन्तः स्तुतिं कृत्वा भूमौ पुष्पवर्षं हर्षेण कृतवन्तः। दुन्दुभ्यः शङ्खाः च दिवि देवैरुत्साहिताः निनादिताः; गन्धर्वाधिपाः तु तुम्बुरुप्रमुखाः गीतं गायन्तः, राजन्। ततः, गोपस्नेहसमावृतः, राजन्, हरिः बलरामेण सह निजगोष्ठं प्रत्यागच्छत्; गोप्यः तु तस्य अद्भुतकर्माणि गायन्त्यः हर्षेण अनुययुः, हृदयेन संस्पृष्टाः। एवं पञ्चविंशाध्यायः श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे समाप्तः, परमवैराग्यशास्त्रे। भगवान् पुनः उवाच— "ये बुद्धिमन्तः प्रकृतिगुणेषु आसक्तिं त्यक्त्वा मां उपासते; ये पण्डिता आसक्तिहीनाः, संयताः, जाग्रताः च सन्तः मां उपासेयुः।" "साधुः सत्त्वं संवर्ध्य रजस्तमः जयति; ततः स्थितः सत्त्वं अपि वैराग्येन शान्तचित्तः जयति; एवं गुणातीतः आत्मा मां प्राप्नोति, व्यक्तित्वं परित्यज्य।" "आत्मा अन्यात्मभ्यः, गुणजैः कामैः च मुक्तः, मयि परमात्मनि सम्पूर्णः भवति; न बहिः न अन्तः गच्छति।" "ये मम मायाशक्तिं, अष्टैश्वर्ययुक्तं, जगदधिपतित्वं जानन्ति, ते लक्ष्म्याः सौभाग्यं अपि न स्पृशन्ति; ते इह मम परमं पदं प्राप्नुवन्ति।" "ये मम भक्ताः, शान्तस्वभावाः, ते न नश्यन्ति; कालस्य शस्त्रं तान् न स्पृशति। येषां अहं आत्मवत्, पुत्रवत्, मित्रवत्, गुरुवत्, हितवत्, प्रियदेवतावत् च प्रियः।" "अयं लोकः, परलोकः, यः आत्मा तत्र गच्छति, यत् इह स्वं मन्यते— धनं, गोः, गृहः च—" "सर्वं अन्यं परित्यज्य, केवलं मां सर्वव्यापिनं भक्त्या उपास्य, अहं तान् मृत्युपारं प्रापयामि।" "मयि एव, सर्वभूताधिपे, आदिप्रकृतिपतौ, आत्मनः गाढभीः शम्यति, अन्यत्र न।" "मम भीषायाः वायुः वाति, सूर्यः प्रकाशते, इन्द्रः वर्षं प्रेषयति, अग्निः दहति, मृत्युः चरति।" "योगिनः ज्ञानवैराग्ययुक्ताः भक्तियोगेन मम निर्भयपादं प्रविशन्ति, तेषां कल्याणाय।" "एतद् एव अस्मिन् लोके परमं हितं— भक्त्या मनः मयि स्थिरं स्थापयेत्।" "ऊर्ध्वे सप्तद्वाराणि, अग्रे द्वे, अधः द्वे; प्रत्येकं विषयगमनाय, तेषु अन्तः विशिष्टः अधिपः वर्तते, राजन्।" "पञ्च पूर्वद्वाराणि, एकं दक्षिणे, एकं उत्तरद्वारम्; पश्चिमे द्वे। तेषां नामानि वक्ष्यामि, राजन्।" "यथा ज्वलिका, द्वे पूर्वद्वाराणि सह कृतानि; ताभ्यां द्युमत्सखा भूमिं प्रकाशयति।" "पूर्वे द्वे द्वाराणि नलिनी-नालिनी नाम्नी कृतानि; ताभ्यां अवधूतसखा सुगन्धितं देशं प्रविशति।" "मुख्याद्वारं अग्रे स्थितम्, तत्र विपणयः, भोज्यनावः च; तस्मात् नगरराजः स्वाद्विज्ञैः वणिजः सह प्रदेशं प्रविशति।" "दक्षिणद्वारं पितृहू नाम, तस्मात् पुरञ्जनः दक्षिणपञ्चालदेशं ज्ञानवाहैः सह प्रविशति।" "उत्तरद्वारं देवहू नाम, तस्मात् पुरञ्जनः उत्तरपञ्चालदेशं ज्ञानवाहैः सह प्रविशति।" "पश्चिमद्वारं आसुरी नाम, तस्मात् पुरञ्जनः ग्रामकप्रदेशं अहंकारेण सह प्रविशति।" "पश्चिमद्वारं निरृति नाम, तस्मात् पुरञ्जनः वैशसप्रदेशं लोभेन सह प्रविशति।" एवं श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे प्रथमभागे पञ्चविंशाध्यायस्य कथा सम्पूर्णा।