मैत्रेयः उवाच—एवं कपिलेन भगवान् प्रजापतिः सम्यक् उपदिष्टः सन्तुष्टः तम् प्रदक्षिणम् कृत्वा वनं जगाम। तत्र स मुनिः मौनव्रतं समाश्रित्य केवलं आत्मन्येव प्रतिष्ठितः, अनासक्तः पृथिव्याम् विचरन् अग्निं गृहं वा नाधत्त। तदा स ब्रह्मणि मनः समाहितवान्, यः साक्षात् प्रकृत्याः परः, अव्यक्तव्यक्तयोः अपि अतीतः, गुणात्मकः सन् अपि निर्गुणः, एकनिष्ठया भक्त्या साक्षात्कृत्य। अहंकारममत्वद्वन्द्वातीतः, समदर्शी, स्वात्मन्येव स्थितदृष्टिः, अन्तःशान्तः, स्थिरचित्तः, शान्तसिन्धुवत् तरङ्गरहितः अभवत्। स वासुदेवे सर्वज्ञे अन्तर्यामिणि परभक्त्या आत्मानं साक्षात्कृत्य बन्धनात् विमुक्तः अभवत्। सर्वभूतेषु तं भगवन्तं आत्मरूपेण ददर्श, सर्वाणि च भूतानि भगवति स्वात्मनि अपि अपश्यत्। रागद्वेषरहितः, समचित्तः, भगवद्भक्तियुक्तः, स भगवतः भक्तिमयम् पदम् प्राप। तदा स भगवान् किरीट-कङ्कण-हार-नूपुर-काञ्चनादिभिः शोभितः, शङ्खचक्रगदापद्ममालारत्नैः विभूषितः, परमतेजसा विराजमानः दृष्टः। कौस्तुभमणिना शुभग्रीवः, सिंहस्कन्धः, नित्यकीर्त्या दीप्तः, स्फटिकसदृशशरीरः सन्दृश्यते। तस्य उदरं त्रिभिः रेखाभिः अंकितम्, श्वासप्रश्वासवायुभिः चलन्, तन्नाभिचक्रे विश्वस्य आवर्तः इव दृश्यते। पीतवस्त्रं सुवर्णमेखलया श्यामकट्यां बध्यमानम्, तस्य उरू जानु जङ्घाः सुशोभनाः। तस्य पादौ शरत्पद्मदलसन्निभौ, नखमणयः प्रकाशमानाः, अन्तरतमोहराः; हे भगवन्, स्वपादौ दर्शय, येन अज्ञानतमः पारयितुम् इच्छन्ति साधवः। एष रूपं ये आत्मशुद्धये स्मरन्ति, तद्भक्त्या स्वधर्मनिष्ठानां निर्भयता लभ्यते। त्वं भक्त्या सुलभः, देहिनां दुर्लभः; आत्मराज्यं अपि तव अनन्यभक्तिसम्पद्याः परं न मन्यते। यं भक्त्या आराध्य दुष्प्राप्यं पुण्यैः अपि दुर्लभम्, तस्य पादयोः बहिः किम् इच्छेत् कश्चन। यत्र मृत्युः, जीवन्तां अन्तकः, तत्र अपि उदासीनान् न स्पृशति, यदा सः जगत् उन्मथ्य भ्रुकुट्या भयङ्करेण बलात् हन्ति। स्वर्गमोक्षौ अपि न तुलनीयौ, भगवत्सङ्गस्य अर्धक्षणेन अपि; अन्यदानफलानि तु किं पुनः। तस्मात्, हे पापवर्जिन्, साधूनां संगः स्यात्, ये सर्वभूतेषु दयालवः, यद्भगवद्गुणस्नानेन अन्तरबाह्यपावनाः; एष एव तव अनुग्रहः। यस्य मनः न विषयैः व्याकुलं, न अज्ञानान्धकूपे पतति, भक्तियोगप्रसादेन शुद्धचित्तः, स एव तव पथः पश्यति। यत्र इदं विश्वं प्रतीयते, येन च प्रकाश्यते, तत् परं ब्रह्म, परमज्योतिः, व्योमवद् व्यापकं। यः स्वमायया अनेकविधं विश्वं सृजति, धारयति, पुनः लयम् आनयति, स एव आत्मन्यवस्थितः, भेददृष्टिः तु चित्तचपलतया; तं त्वां स्वयम्भूम् विद्मः। श्रद्धया योगिनः विविधैः क्रियाभिः त्वां एव सम्पद्यन्ते, त्वं सर्वभूतेषु इन्द्रियेषु च मनसि च दृश्यसे; वेदतन्त्रविदः त्वां एव जानन्ति। त्वं आदिपुरुषः, तव शक्तिः सुप्तवद्, तया रजःसत्त्वतमः विभागः, तव एव महत् अहंकारः, आकाशवाय्यग्न्यापः पृथिव्यः, देवाः, ऋषयः, प्रजाः चोत्पन्नाः। त्वं सृष्ट्वा स्वशक्त्या चतुर्विधे देहे आत्मांशेन प्रविष्टः, तत्र स्थितः, ज्ञानी तं पुरुषं वेद, यः अन्तर्यामित्वेन इन्द्रियरसान् मध्विव उपभुङ्क्ते। त्वं कालरथः, सर्वलोकान् अनिवर्त्यबलः आकर्षसि; तत्त्वानि मेघपटलवत्, त्वं वातवत् अतीव दुर्निवार्यः। ये जनाः कर्मवासनया प्रमत्ताः, विषयेषु लोभेन लीनाः, तान् त्वं सर्प इव मूषकं त्वरया गृह्णासि, हे मृत्युः। कः पण्डितः त्वदीयान् पादपद्मान् परित्यजेत्, यत्र श्रीः विनयः च स्थितौ; भयात् चतुर्दश मनवः अपि त्वां नमन्ति, पदच्छ्युत्यभयात्। तस्मात्, हे ब्रह्मन्, परात्मन्, त्वं विदुषाम् आश्रयः; रुद्रस्य भीषणात् जगत् भीतं सति, त्वमेव निर्भयाश्रयः। एतत्, हे राजपुत्राः, शुचयः सन्तः स्वधर्मान् आचरन्तः, भगवति समर्प्य चिन्तनानि, पठन्तु; सर्वं शुभं स्यात्। तम् आत्मानम्, सर्वभूतस्थं, आत्मनि स्थितम्, हरिं नित्यं स्तुवन्तः, ध्यायन्तः च पूजयन्तु। योगोपदेशं प्राप्य, ऋषिव्रतान् पाल्य, एकचित्ताः, श्रद्धया एतत् आचरत। पुरा भगवान् सृष्टिकामः, भृगुपुत्रादीन् सृजितुम् इच्छन्, अस्मभ्यं इदं शास्त्रं शशंस। वयम् अपि प्रजापतयः, स्वयम् सर्गे प्रेरिताः नाभवाम, एतेन तमो निहत्य, विविधाः प्रजाः सृजितुम् इच्छामः। यः नित्यं एतत् पठति, श्रद्धया, स वासुदेवभक्तः शीघ्रं परमं श्रेयः प्राप्नोति। अत्र परं ज्ञानं सर्वेषां श्रेयः, ज्ञाननावया दुःखसागरे सहजं तितरति। यः श्रद्धया मया गीतं भगवतः स्तवं पठति, स हरिं, यं कष्टेन पूजयन्ति, पूजयति। यत् मया गीतं श्रेयस्करं स्तवम्, तत् यः पठति, स यद् इच्छति तत् शीघ्रं प्राप्नोति। यः प्रातःकाले समाहितः, कृताञ्जलिः, श्रद्धया शृणोति वा पठति वा, स कर्मबन्धनात् विमुक्तः भवति। हे नरदेवपुत्राः, एषः गीतिः, एषः पुरुषोत्तमस्य परमात्मनः स्तवः मया गीतः; समाहितचित्ताः तपसा इव पठन्तु, आचरन्तु, अन्ते च इच्छितं फलम् अवाप्स्यथ। एवं, इन्द्रः कोपात् व्रजवासिनां रक्षायै, गोवर्धनधारणाय, गदाप्रवर्षणं वर्षं चकार...