एवं वासुदेवेन प्रेरिताः गोपाः श्रीकृष्णेन सह गवां पर्वतस्य ब्राह्मणानां च यथाविधि कर्माणि सम्पाद्य, यज्ञं च कृत्वा, व्रजं पुनर् जग्मुः। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे चतुर्विंशतितमोऽध्यायः समाप्तः। अनन्तरं भगवान् कपिलः मातरं प्रति उवाच—“मां सर्वभूतहृदयं स्वप्रकाशमात्मानं स्वयमेव आत्मनि पश्यन् दुःखभययोः पारं यास्यसि। हे मातः, ते ज्ञानं वक्ष्यामि यत्तु सर्वकर्मशमकरं, तेन त्वं भयार्णवं तरिष्यसि।” मैत्रेय उवाच—एवं कपिलेन जगतां पतेन उक्ता साऽनसूया सन्तुष्टा तम् प्रदक्षिणं कृत्वा वनं जगाम। सा मौनव्रतम् आस्थाय केवलमात्मन्यवलम्बिता, अनासक्ता भूमौ विचरन्ती अग्निहोत्रादिरहिताऽनिलयवती च। सा चित्तं ब्रह्मणि समाहितवती, यः प्रपञ्चाप्रपञ्चयोः परो गुणेषु गुणातीतः, एकनिष्ठया भक्त्या साक्षात्कृतः। सा निरहंकारा निरममत्वा द्वन्द्वातिता समदर्शिनी स्वात्मदर्शिनी, अन्तःशान्ता स्थिरचित्ता च, शान्तसिन्धुवत् निर्लोलुपा। सा वासुदेवे सर्वज्ञे अन्तर्यामिणि परमभक्त्या आत्मानं साक्षात्कृतवती बन्धनात् मुक्त्वा। तम् आत्मानं सर्वभूतेषु स्थितं पश्यन्ती, सर्वाणि भूतानि च आत्मनि भगवत्यन्तर्गते दृष्टवती। रागद्वेषविनिर्मुक्ता समचित्ता भगवत्सेवया युक्ता भगवत्परायणा अभवत्। सा श्रीमच्छिरसि किरीटेन, कङ्कणहारनूपुरमेखलाभिः भूषिता, शङ्खचक्रगदापद्ममालारत्नैः शोभिता, परमतेजसा व्याप्ता। शुभग्रीवायां कौस्तुभमणिना विराजमाना, सिंहस्कन्धा, नित्यश्रियाऽन्विता, स्फटिकमणिसदृशरूपा। त्रिरेखाभिः विभूषितोदरं, श्वासप्रश्वासवेगेन चालयन्तीव विश्वं नाभिचक्रे निमज्जयन्तीव च। पीतवाससा सुवर्णमेखलया श्यामकट्यां बिभ्रती, सुन्दरजंघुः जानुशिरःसु, मनोहराङ्गी। शरच्चन्द्रकमलदलसमप्रभौ चरणौ, नखमणिप्रभया अन्तःतमो नाशयन्तौ, भगवन् स्वपादौ दर्शय, येन अज्ञानतमः पारं यान्ति साधकाः। एष रूपं आत्मविशुद्धिकामिभिः ध्यानं कर्तव्यम्। तत्र भक्त्या स्वधर्मनिष्ठानां निर्भयता लभ्यते। भगवन्, त्वं भक्तैः सुलभः, देहिनां दुर्लभः; आत्मलाभोऽपि त्वदेकभक्त्याः परमपदं न तुल्यते। त्वां भक्त्या यः आराधयति, स किमन्यत् इच्छेत्? सुलभं न हि पुण्यवतामपि त्वदङ्घ्रिसंनिकर्षः। यत्र मृत्युर्न समुपैति उदासीनानां, स एव प्रलयकाले ब्रह्माण्डं संहरन् भीषणभ्रूविलासेन अपि। स्वर्गमोक्षौ अपि न तुल्ये भगवत्सङ्गस्यार्धक्षणेन; किमुतान्यैः फलैः? तस्मात्, हे विशुद्धात्मनः, सदा भगवद्भक्तजनसङ्गः स्यात्, ये सर्वभूतहितैषिणः, येषां पुण्यं भगवद्गुणस्नानात् अन्तर्बहिः क्षालितम्—एष एव भगवतः प्रसादः। यस्यान्तरात्मा न विषयेषु प्रवर्तते, न तमसि पतति, भक्तियोगेन शुद्धचित्तः, स एव भगवतः पन्थानं पश्यति। यत्रेदं विश्वं दृश्यते, येन च प्रकाश्यते, तद् ब्रह्म परमं परमज्योतिः, व्योमवत् विस्तीर्णम्। यः स्वमायया नानारूपं विश्वमसृजत्, तदधिष्ठाय तिष्ठति, पुनः संहरति, स्वयमेवाविक्रियः; भेददृष्टिः चित्तचपलत्वात् जायते, तं त्वां स्वतन्त्रं विद्मः। श्रद्धया योगिनः त्वामेव विविधैः क्रियाभिः सिद्धये उपासते। सर्वभूतेन्द्रियमनःसु त्वं दृश्यसे, वेदतन्त्रविदः त्वामेव विदुः। त्वं आदिपुरुषः, यत्र शक्तिः सुप्तावस्था, तया सत्त्वरजस्तमांसि विभाग्यन्ते; तवात् महत् अहंकारः, आकाशः, वायुः, अग्निः, आपः, पृथिवी, देवाः, ऋषयः, सर्वाणि भूतानि उत्पन्नानि। त्वं स्वशक्त्या सृष्ट्वा चतुर्विधे शरीरे आत्मांशेन प्रविष्टः, तत्र स्थित्वा ज्ञः इव मधुपः इन्द्रियरसान् उपभुङ्क्ते। त्वं कालरथः, सर्वलोकान् अनिवर्त्यबलः आकर्षसि; भूतानि मेघपिण्डवत्, त्वं वातवत्, दुर्निवार्यः। जनाः कर्मवासनया प्रमत्ताः विषयेषु लुब्धाः, त्वं तु जाग्रद्भिः यदा कदा तान् मृत्युरिव मूषकं सर्पः गृहीत्वा हरसि। कः पण्डितः त्वदङ्घ्रिपद्मं परित्यजेत्? यत्र मानमर्यादायाः आश्रयः, यत्र चतुर्दश मनवः अपि त्रासात् त्वां नमस्यन्ति। तस्मात्, हे ब्रह्मन्, परात्मन्, त्वं प्राज्ञनां शरणम्; रुद्रभीतौ जगति त्वमेव निर्भयोऽसि। इदं तु, हे नरश्रेष्ठाः, शुचयः सन्तः स्वधर्मपालनपूर्वकं भगवति समर्प्य युष्माभिः पठनीयम्, सर्वमङ्गलं स्यात्। तमात्मानं सर्वभूतस्थितं निरन्तरं स्तुत्वा ध्यानं कुर्वन्तः हरिं पूजयध्वम्। योगोपदेशं प्राप्य, ऋषिव्रतानि पालयन्तः, एकचित्ताः, श्रद्धया एतदाचरन्तु। एवं पुरा भगवान् सृष्टिकामान् भृगुपुत्रादीन् प्रति, अस्मान् च सृष्ट्यर्थम् उपदिशत्। वयं प्रजापतयः अपि सृष्टौ प्रेरिताः नास्म; किन्तु एतेन ज्ञानप्रकाशेन अन्धकारं निहत्य विविधाः सृष्टिं कर्तुम् इच्छामः। यः सदा एतत् पठति, श्रद्धया वासुदेवे भक्तः, स शीघ्रं परमं श्रेयः प्राप्नोति। अत्रैव परं ज्ञानं, सर्वेषां श्रेयः; ज्ञाननावया दुःखसागरं सहजं तरति। यः श्रद्धया मया गीतं भगवत्स्तोत्रं पठति, स हरिं पूजयति, यं पूजितुं कठिनं अन्यथा।