सः स्वेच्छया रूपाणि धारयन् वनान्तरे निवसति, तं अवमानयन्तः मर्त्याः यः तान् विनाशयति। अतः स्वस्य गवां च रक्षणार्थं तस्यैव वयं नमः कुर्मः। ततः वासुदेवस्य प्रेरणया गोपाः कृष्णसहिताः पर्वतस्य गवां ब्राह्मणानां यज्ञस्य च विधिवत् कर्माणि कृतवन्तः, पश्चात् वृजं प्रत्यागतः। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धस्य पूर्वभागे चतुर्विंशतितमोऽध्यायः समाप्तः। कपिलः उवाच—यः अहं आत्मा सर्वभूतहृदयं स्वयंज्योतिः, तं स्वात्मन्यात्मना अनुभूय दुःखभीतिः मुक्तिं प्राप्स्यसि। मातः, तव कर्मशान्तये अध्यात्मविद्यां वक्ष्यामि; तया भयात् समतिक्रमिष्यसि। मैत्रेयः उवाच—एवं कपिलेन प्रजापतिना उक्ता सा तुष्टा, तं प्रदक्षिणं कृत्वा वनं गतवती। तत्र सः मौनव्रतम् आस्थाय, केवलं आत्मन्याश्रितः, अनासक्तः भूमौ विचरन्, अग्निहीनः स्थिरवासरहितः अभवत्। तस्य मनः ब्रह्मणि लीनम्, यः व्यक्ताव्यक्तातीतः, गुणरूपेण प्रकटितः, गुणातीतः, एकनिष्ठभक्त्या सुलभः। अहंकाररहितः, ममत्वरहितः, द्वन्द्वातीतः, समदर्शी, आत्मदर्शी, अन्तःशान्तः, स्थिरमना, शान्तसागर इव। वासुदेवस्य सर्वज्ञस्य अन्तरात्मनः परमभक्त्या आत्मस्वरूपं ज्ञात्वा बन्धनात् मुक्तः। सः सर्वेषु जीवेषु भगवंतम् आत्मरूपेण पश्यन्, भगवतः अन्तरात्मनि सर्वान् जीवांश्च आत्मनि पश्यन्। रागद्वेषरहितः, सर्वेषु समचित्तः, भगवद्भक्तिसम्पन्नः, भगवत्परायणत्वं प्राप्तवान्। तस्य स्वरूपं—मुकुटकङ्कणहारनूपुरमेखलाभिः शोभितम्, शङ्खचक्रगदापद्ममाल्यरत्नैः परमतेजसा युक्तम्। शुभग्रीवायां कौस्तुभमणिः, सिंहस्कन्धः, अव्ययश्रीः, चिन्तामणिसदृशं दीप्तस्वरूपम्। तस्य उदरं त्रिरेखाभिः अंकितम्, श्वासप्रश्वासानुगतं, नाभिगहरेण विश्वं आकर्ष्य विसृज्य इव। पीतवर्णवस्त्रं सुवर्णमेखलया श्यामकट्यां शोभितम्, जघनूर्वङ्घ्रिपृष्ठानि सुगठितानि रम्यदर्शनानि। तस्य पादौ शरद्पद्मसदृशौ, नखानि दीप्तिमन्ति, अन्तरतमः निवारयन्ति। हे गुरो, तव पादौ दर्शय, यः अज्ञानतमसः तीर्थमार्गः। एतत् रूपं ये आत्मशुद्धिं इच्छन्ति तैः ध्यानं कर्तव्यम्; तस्य भक्त्या स्वस्य धर्मं कुर्वद्भिः निर्भयता लभ्यते। भक्तैः त्वं सुलभः, देहधारिभिः दुरलभः; आत्मसाम्राज्यं अपि भक्त्या प्राप्तपरमपदात् हीनं मन्यते। यः भगवंतं दुष्प्राप्यं पुण्यैः अप्यदुरापं भक्त्या पूजितवान्, सः तस्य पादातिरिक्तं किम् इच्छेत्? मृत्युर्नाम जीवनान्तकः, ये तस्य प्रति उदासीनाः, तेषां समीपं न आगच्छति, यद्यपि सः जगत् विनाशयति भ्रुकुट्याः विकर्षणेन। स्वर्गमोक्षौ अपि भगवत्परिषद्सङ्गस्य अर्धक्षणस्य तुल्यौ न स्तः, अन्यान् वरान् किं वदामः। अतः हे निष्पापे, तव कीर्तिस्नानेन अन्तरबाह्यं पावनाः, सर्वभूतदयालवः, शुद्धचरित्राः, तेषां संगः एव तव अनुग्रहः। यो मनः बाह्यविषयेभ्यः न विक्षिप्तम्, अज्ञानगुहायां न प्रविष्टम्, भक्तियोगेन शुद्धचित्तः, सः तव मार्गं अवश्यं पश्यति। यत्र इदं विश्वं दृश्यते, येन विश्वं प्रकाश्यते, सः ब्रह्म परमं, परमज्योतिः, आकाशवत् व्यापकः। यः स्वमायया विविधरूपं जगत् सृजति, तं धारयति, पुनः लयं यास्यति, स्वयम् अपरिवर्तितः; भेददर्शनं मनसः अस्थिरतया, हे प्रभो, त्वं स्वयम्प्रभुः। श्रद्धया योगिनः तव साधनार्थं विविधैः कर्मभिः त्वां पूजयन्ति; त्वं सर्वभूतानां, इन्द्रियाणां, मनसः च दृश्यसे; वेदतन्त्रविशारदाः त्वां एव जानन्ति। त्वं आदिपुरुषः, तव शक्तिः सुप्तरूपा; तया रजःसत्त्वतमः विभज्यन्ते; तवात् महाहंकारः, आकाशः, वायुः, अग्निः, आपः, पृथिवी, देवाः, ऋषयः, सर्वभूतानि उत्पन्नानि। स्वयम् प्रविश्य चतुर्विधशरीरे आत्मांशेन स्थितः, तत्र अन्तःस्थितः पुरुषः इन्द्रियसारं मधुरमिव उपभुङ्क्ते इति विद्वांसः जानन्ति। त्वं कालरथः, सर्वलोकान् अपरिहार्यबलात् आकर्षसि; भूतानि अनुमान्यस्वरूपाणि मेघपिण्डवत्, त्वं वातवत् असहनीयः। जनाः कर्मचिन्तया मोहिताः, विषयेषु लोभेन लीनाः, त्वं सदा जाग्रतः, तान् यथा सर्पः मूषकं ग्रसति, तथेव आकस्मात् गृह्णासि, हे मृत्यु। कः पण्डितः तव पद्मपादौ त्यजेत्, यत्र माननम्रता निवसति? भीत्या अपि चतुर्दश मनवः, आचार्याः, त्वां पूजयन्ति, पदभ्रंशभीतः। अतः हे ब्रह्मन्, परमात्मन्, त्वं विवेकिनां शरणम्; रुद्रभीतिः जगति उत्पन्ने, त्वं निर्भयाश्रयः। एतत्, हे राजपुत्राः, शुद्धाः, स्वधर्मपालनैः, भगवदर्पणेन, पाठयन्तः, सर्वमङ्गलं भवतु। स्वात्मनि स्थितं सर्वभूतगतं आत्मानं, हरिं स्तुत्वा, ध्यानं कृत्वा, पूजयेत। योगोपदेशं प्राप्य, ऋषिव्रतम् आस्थाय, एकचित्ताः, श्रद्धया एतत् आचरन्तु। पुरा प्रजापतिः प्रभुः, भृगुपुत्रादीनां सृष्ट्यर्थम्, इच्छन्तेभ्यः, एतत् उपदिष्टवान्। वयं सर्वे प्रजापतयः, सृष्ट्यां प्रेरिताः न अभवाम, किन्तु एतत् श्रुत्वा, तमो नष्टम्, विविधानि प्राणीनि सृजितुम् इच्छामः। यः सदा एतत् पाठयन्, वासुदेवभक्तः, शीघ्रं परमं श्रेयः प्राप्नोति। अत्र परमविद्या सर्वेषां परमकल्याणम्; ज्ञाननौका कठिनं दुरितसागरम् सहजं तरति।