मधुसूदनस्य वचनेन प्रेरिताः गोकुलवासिनः सर्वं यथाविधि कृतवन्तः। ब्राह्मणैः स्वस्तिवाचनं कृतम्, तेषां कृते च गिरिपर्वतस्य कृते च यथोचितानि द्रव्याणि समर्पितानि। ततो गवां प्रति यथाविधि यथार्हं यवदानं दत्त्वा, सर्वाणि गवां गणानि पुरस्तात् स्थाप्य, गिरिपर्वतम् प्रदक्षिणं कृतवन्तः। तत्र स्त्रियः, सुशोभितेषु रथेषु वृषभयुतेषु आरूढाः, कृष्णस्य लीलागानं गायन्त्यः, पुण्यशीलैः ब्राह्मणैः स्वस्तिवचनं प्राप्य, आनन्दमवापुः। कृष्णः तदा गोपानां विश्वासं जनयितुं अन्यं रूपं धारयन्, “अहं गिरिः” इति घोषयन्, महद्रूपधारी भूत्वा विपुलानि बलिं स्वीकृतवान्। सः स्वयम् आत्मनः आत्मनं सह व्रजवासिभिः गिरये नमस्कारं कृतवान्, “पश्यत, अयं गिरिः साकारः प्रकटितः, अस्मभ्यं प्रसादं दत्तवान्” इति वदन्। सः यथेष्टमभिव्यक्तिरूपः, वनमध्ये वसति, ये जनाः तं न अवमन्यन्ते, तान् नाशयति; अतः आत्मनः गवां च रक्षार्थं तस्मै वयं नमामः। एवं वासुदेवस्य प्रेरणया, गोकुलवासिनः कृष्णेन सह पर्वताय, गवां कृते, ब्राह्मणानां कृते, यज्ञस्य च विधिपूर्वकं कर्म कृत्वा, व्रजं प्रत्यागच्छन्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धस्य पूर्वभागे चतुर्विंशतितमोऽध्यायः समाप्तः। अनन्तरं भगवान् कपिलः उवाच—“मां स्वयमेव आत्मनि सर्वभूतहृद्गतम् आत्मानं स्वयंज्योतिषं पश्यन्, त्वं शोकभीतिभ्यां विमुक्तिं प्राप्स्यसि। मातः, अहं तुभ्यं तदात्मज्ञानं दास्यामि, यत् सर्वकर्मशमकरं, तेन त्वं भयात् तीर्त्वा यास्यसि।” मैत्रेय उवाच—एवं कपिलेन प्रजापतिना उपदिष्टा सा प्रसन्ना तम् प्रदक्षिणं कृत्वा, वनं प्राविशत्। तत्र सा मौनव्रतम् आस्थाय, केवलं आत्मनि निष्ठिता, अनासक्ता, अग्निं विना, कुटुम्बं विना, पृथिव्यां विचचार। सा मनः ब्रह्मणि, यत् व्यक्ताव्यक्तातीतं, गुणरूपेऽपि निर्गुणं, एकनिष्ठया भजनया ज्ञेयम्, तत्र समाहितवती। सा अहंकाररहितः, ममतारहितः, द्वन्द्वातीतः, समदृष्टिः, आत्मदर्शिनी, अन्तरङ्गे शान्ता, स्थिरमनाः, शान्तसमुद्रवत्। वासुदेव एव सर्वज्ञः अन्तरात्मा; तस्मिन् पराभक्त्या आत्मानं अनुभूय, बन्धनात् विमुक्ता अभवत्। सः ईश्वरं सर्वभूतेषु स्वात्मरूपेण स्थितं अपश्यत्, सर्वाणि च भूतानि तस्मिन् आत्मनि अवलोकयत्। कामद्वेषवर्जिता, समबुद्धिः, भगवद्भक्तिसंयुक्ता, सः भगवतो भक्तिमयी स्थितिम् अवाप। तदा सः तेजस्वी किरीटी, कुण्डलहारनूपुरकटकविभूषितः, शङ्खचक्रगदापद्ममालारत्नसम्युतः, परमतेजसा दीप्तमान्। कौस्तुभमणिना शोभमानकण्ठः, सिंहस्कन्धः, अक्षयश्रीयुक्तः, निर्मलचूडामणिवत् तेजस्वी। त्रिभिर्ललाटरेखाभिः शोभितो, श्वासप्रश्वासचालनसमये नाभ्यां विश्वं इव आकर्षन् विसृजन्, तस्य नाभिचक्रे महावर्तः। पीतवर्णवसनं, सुवर्णमेखलया शोभितं, तस्य श्यामं कटिस्थलं, जघनोरूजानुजंघाः सुशोभनाः। तस्य पदद्वयं शरदम्बुजदलवत्, नखराजिः प्रभाम् वितन्वती, अन्तःकारतम् अपोहत्। भगवन्, त्वदीयं पादयुग्मं, अज्ञानतमःपारगमनमार्गं, अस्मभ्यं दर्शय। एष रूपं ये आत्मशुद्ध्यर्थं ध्यायन्ति, तेषां धर्मानुष्ठानिनां भक्तेः प्रसादात् अभयं लभ्यते। त्वं भक्तैः सुलभः, सर्वदेहिनां दुर्लभः; आत्मस्वाम्यापि तवैकान्तिकभक्तिसिद्धेः अधमत्वं गण्यते। तव दुर्लभं रूपं भक्त्या पूज्य, सुकृतिभिरपि दुष्प्राप्यं; तव पादपद्मात् अन्यत् किमपि काङ्क्षेत कः? यत्र मृत्युः, जीवन्तां संहारकः, तेषां समीपं न आगच्छति, ये तस्मिन् उदासीनाः; सः कालोऽपि क्रोधभ्रुकुट्या विश्वं दग्ध्वा, तेषां समीपे न भवति। स्वर्गमोक्षौ अपि भगवत्सङ्गस्य अर्धमात्रस्य तुलनां न याते; अन्यद् फलम् किमु वक्तव्यम्। अतः, हे निष्पाप, अस्माकं कृते तव पुण्यकीर्तिस्नानप्रभावेन अन्तर्बहिश्च शुद्धचित्तानां, सर्वभूतहितैषिणां, तव भक्तजनानां सङ्ग एव कृपा अस्तु। यस्यान्तरङ्गं विषयेषु न प्रविशति, न च अज्ञानगुहां याति, भक्तियोगप्रसादेन विशुद्धचित्तः, स एव तव पन्थानं पश्यति। यत्रेदं विश्वं दृश्यते, येन च विश्वं प्रकाश्यते, स एव परमं ब्रह्म, परमज्योतिः, व्यापकं यथा आकाशम्। यः स्वमायया नानारूपं जगत् सृजति, पालयति, पुनः संहरति, स्वयम् अविकृतः; भेददर्शनं चित्तचपलतया; सः स्वयंसिद्धः त्वं वयं विद्मः। श्रद्धया योगिनः तव सिद्ध्यर्थं नानाविधैः यज्ञैः त्वां एव यजन्ति; त्वं सर्वभूतेन्द्रियचित्तेषु दृश्यसे; वेदतन्त्रविदः त्वां एव वेदुः। त्वमेव आदिपुरुषः, यस्य शक्तिः सुप्तवत्, तया सत्त्वरजस्तमांसि विभाग्यन्ते; तव एव महत् अहंकारः, आकाशः, वायुः, अग्निः, आपः, पृथिवी, देवाः, ऋषयः, सर्वभूतानि उत्पद्यन्ते। त्वं आत्मशक्त्या सृष्ट्वा, चतुर्विधे देहे अंशरूपेण प्रविष्टः, तत्र स्थितः, इन्द्रियगुणानां मधुवद् आस्वादकः पुरुषः इति पण्डिताः विदुः। त्वं कालरथवत्, सर्वलोकान् अपि अनिवर्त्यशक्त्या आकर्षसि; तत्त्वानि, ये अनुमानगम्याः, मेघसमूहवत्, त्वं वातवत् अतिदुर्जयः। जनाः कर्मसङ्कल्पविमूढाः, विषयलोभेन मोहिताः, त्वं तु सदा जाग्रतः, तान् सहसा मृत्युरिव मूषकं सर्पः निग्रहीतेति। कः पण्डितः तव पादपद्मं, यत्र गौरवविनयो निवेशितः, परित्यजेत्? भयात् चतुर्दश मनवः अपि पतनभीत्या त्वां पूजयन्ति। अतः, हे ब्रह्मन्, परमात्मन्, त्वं पण्डितानां शरणम्; रुद्रस्य भीषणेन जगति व्याकुलायाम्, त्वमेव निर्भयाश्रयः। एतत् शृण्वन्तु, हे राजपुत्राः, शुचयः, स्वधर्मपालकाः, भगवति समर्पितसंकल्पाः; सर्वं शुभं भवतु। तम् एव आत्मस्थं, सर्वभूतस्थितं, हरिं सदा स्तुत्वा, ध्यानं च कृत्वा, पूजयध्वम्।