नन्दादयः, गोपालाः, कृष्णस्य निर्देशानुसारं अश्वपालकादीन्, पतितान्, चाण्डालान् च यथायोग्यं दानानि ददुः। गोभ्यः यवाः सम्यक् दत्त्वा, पर्वताय च अर्घ्यं समर्पयामासुः। ततः सर्वे भोज्यं भुक्त्वा, सुगन्धितैः द्रव्यैः अभ्यक्ताः, उत्तमवस्त्रैः भूषिताः, गोभिः, ब्राह्मणैः, अग्निभिः, पर्वतैः च सह प्रदक्षिणं कृतवन्तः। एष मे मतम्, प्रियः—इदं यदि तव रोचते, तदा कर्तव्यम्। एष यज्ञः गवां, ब्राह्मणानां, पर्वतस्य, मम च प्रीत्यर्थं अस्ति। श्रीशुक उवाच—एवं भगवतः वचः श्रुत्वा, यः कालरूपेण इन्द्रस्य गर्वं शिथिलयितुम् इच्छति, नन्दादयः तद् उचितं मन्वानाः स्वीकृतवन्तः। मधुसूदनस्य आज्ञया ब्राह्मणानां आशीः पाठयित्वा, तैः एव द्रव्यैः पर्वताय ब्राह्मणेभ्यः च यज्ञं कृतवन्तः। सम्यक् दानानि दत्त्वा, गोभ्यः यवाः विनयेन समर्प्य, गोसंघान् अग्रे स्थापयित्वा पर्वतस्य प्रदक्षिणं कृतवन्तः। स्त्रियः अपि सुवर्णरथैः, सुशोभितैः, वृषभैः युक्तैः आरोह्य, कृष्णलीलां गायन्त्यः, पुण्यश्लोकैः ब्राह्मणैः आशीः प्राप्तवत्यः। कृष्णः, गोपालानां विश्वासं जनयितुं, अन्यं रूपं धारयन्, 'अहं पर्वतः' इति घोषयन्, महतीं मूर्तिं प्रदर्श्य, बहुलं भोगं स्वीकृतवान्। कृष्णः व्रजवासिभिः सह तस्मै आत्मन्यात्मानं नमस्कृत्य, 'पश्यत, पर्वतः मूर्तिमान् अभवत्, अस्माकं अनुग्रहम् अकरोत्' इति उक्तवान्। सः इच्छा-मूर्तिं धारयन्, वनमध्ये वसन्, तं अवज्ञयन्तः मृत्यून् विनाशयति; अतः, अस्माकं गवां च रक्षणाय तस्मै नमः। एवं वासुदेवस्य प्रेरणया गोपाः कृष्णेन सह पर्वतस्य, गवां, ब्राह्मणानां, यज्ञस्य च विधिवत् कर्म कृत्वा, व्रजं प्रत्यागच्छन्। एवं दशमो स्कन्धस्य पूर्वार्धे चतुर्विंशतितमः अध्यायः समाप्तः—परमहंसानां संग्रहः। कृष्णः उवाच—मां आत्मानं, सर्वभूतानां हृदयस्थं, स्वप्रकाशं, स्वात्मना आत्मनि पश्यन्, दुःखभयात् विमुक्तो भविष्यसि। अम्ब, ते कर्मशान्तये अध्यात्मविद्यां वक्ष्यामि; तया त्वं भयात् पारं गच्छसि। मैत्रेय उवाच—एवं कपिलेन, प्रजापतिना, प्रसन्नः, तं दक्षिणेन प्रदक्षिणं कृत्वा, वनं गतः। सः मौनव्रतं स्वीकृत्य, केवलं आत्मन्याश्रितः, अनासक्तः, भूमौ विचरन्, अग्निहीनः, स्थिरनिवासहीनः। सः मनः ब्रह्मणि, यत् व्यक्ताव्यक्तयोः परं, गुणेषु प्रकटितं, स्वयम् निर्गुणं, एकाग्रभावेन उपन्यस्तवान्। अहंकाररहितः, ममतारहितः, द्वन्द्वातीतः, समदर्शी, स्वात्मद्रष्टा, अन्तः शान्तः, स्थिरचित्तः, निर्झरस्य शान्तसागरस्य इव। वासुदेवस्य, सर्वज्ञस्य, अन्तरात्मनः, परमभक्त्या स्वात्मानं अनुभूतवान्, बन्धनात् मुक्तः। सः सर्वेषु भूतेषु भगवन्तं आत्मरूपेण ददर्श, सर्वाणि भूतानि च भगवति आत्मनि अपि ददर्श। रागद्वेषरहितः, समचित्तः, भगवद्भक्तिसम्पन्नः, भगवत्परायणः अभवत्। तस्य रूपं, किरीटः, कङ्कणः, हारः, नूपुरः, मेखला, शङ्खः, चक्रः, गदा, पद्मः, माल्यं, उत्तमरत्नानि, परमतेजसा युक्तम्। कौस्तुभमणिं शुभग्रीवायाम् धारयन्, सिंहस्कन्धः, अक्षयकीर्त्या दीप्तः, वज्रस्फटिकस्य इव मूर्तिः। उदरः त्रिवलिसंयुक्तः, श्वासप्रश्वासयोर् गतिसंयुक्तः, नाभिचक्रे विश्वस्य आकर्षणविसर्जनं दर्शयन्। पीतवस्त्रं सुवर्णपट्टेन श्यामकटिपर्यन्ते धारयन्, जघनः, जानु, जङ्घा, सर्वे सुगठिताः, शोभायमानाः। चरणौ शरद्बिन्दुवद् दीप्तौ, नखाः प्रकाशमावहन्ति, आन्तरतमः नाशयन्ति; हे गुरो, तव चरणौ दर्शय, यः पन्थाः अज्ञानतमः पारगमनाय। एतत् रूपं आत्मशुद्ध्यर्थं ध्याननीयम्; तस्मिन् भक्त्या स्वधर्मानुष्ठायिनां निर्भयता लभ्यते। भक्तैः त्वं प्राप्तव्यः, देहिनां दुर्लभः; आत्मराज्यं अपि तव भक्त्याप्यायात् परमपदात् हीनं मन्यते। यः त्वां कठिनं प्राप्य, भक्त्या पूजितवान्, सः किम् अन्यत् तव पादात् वाञ्छेत्? यत्र मृत्युर्न, जीवितान्तकारी, तत्र तव पादान्यनुरक्तानां समीपं न आगच्छति, यद्यपि सः ब्रह्माण्डं विनाशयति। स्वर्गः वा मोक्षः वा, भगवत्सज्जनसङ्गस्य अर्धक्षणस्य तुलनायाम् न सन्ति—किम् अन्यैः लाभैः? अतः, हे निष्कलुषः, तव कीर्तिस्नानेन अन्तः बहिः पाविताः, सर्वभूतहितैः, शुद्धस्वभावैः, तव भक्तैः सह संगः एव अस्माकं कृपा अस्तु। यस्यान्तःकरणं बाह्यविषयेभ्यः न विक्षिप्तम्, अज्ञानगुहायाम् न प्रविष्टम्, भक्तियोगेन शुद्धम्, सः तव पथं नूनं पश्यति। यत्र इदं विश्वं दृश्यते, यया विश्वं प्रकाश्यते, सा परा ब्रह्म, परमज्योतिः, आकाशवत् व्यापकः। सः, स्वमायया, अनेकविधं जगत् सृजति, धारयति, पुनः लयं करोति, स्वयम् अविकृतः; भेददृष्टिः मनःचञ्चल्यान् उत्पाद्यते—हे भगवन्, त्वां स्वयम् अधिष्ठितं जान्मः। श्रद्धया योगिनः त्वां विविधैः कर्मभिः सिद्ध्यर्थं पूजयन्ति; त्वं सर्वेषु भूतेषु, इन्द्रियेषु, मनसि च दृश्यसे; वेदतन्त्रविदः त्वां एव जानन्ति। त्वं आदिपुरुषः, यत्र शक्तिः सुप्तवद् स्थितः; तया रजः-सत्त्व-तमः भेदः, तवात् महाहंकारः, आकाशः, वायु, अग्नि, जल, पृथिवी, देवाः, ऋषयः, सर्वाणि भूतानि उत्पन्नानि। सृष्ट्यां प्रविश्य, चतुर्विधे देहे आत्मांशेन स्थितः, तेन ज्ञायते सः पुरुषः, यो अन्तः स्थितः, इन्द्रियसारं मधुवत् भुङ्क्ते। त्वं कालरथः, सर्वलोकान् अपरिहार्यबलात् आकर्षसि; पंचभूतानि मेघगणवत्, त्वं वायुवत्, दुर्दमः। जनाः, कर्मचिन्तया मोहिताः, विषयेषु लोभात् आसक्ताः, त्वं, सदा जाग्रतः, तान् अनायासेन, नागः मूषकं लालयन् इव, मृत्युरूपेण गृहीत्वा, हसन् हरसि। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे चतुर्विंशतितमः अध्यायः समाप्तः।