ब्राह्मणाः ये वेदविदः सन्ति, तैः यथाविधि अग्नयः सम्पूज्यन्ताम्। तेषां च उत्तमं भोज्यं बहुशः प्रदीयताम्, गाः च दानरूपेण सम्यक् दीयन्ताम्। अन्येभ्यः अश्वपालादिभ्यः पतितेषु च यथायोग्यं दानं दातव्यम्। गवां यथाक्रमं यवाः समर्प्यन्ताम्, अनन्तरं पर्वताय हविर्देयम्। सम्यक् अलङ्कृताः, सुपुष्टाः, अभ्यक्ताङ्गाः, शुभवस्त्रधारिणः सन्तः, गवां, ब्राह्मणानां, अग्नीनां, पर्वतस्य च प्रदक्षिणां कुर्वन्तु। एषा मदीया मतिः, प्रिय, यद्येतत् रोचते तव, तर्हि एवं क्रियताम्। एष यज्ञः गवां, ब्राह्मणानां, पर्वतस्य च, मम च प्रियतमा क्रिया। शुकदेवः उवाच—भगवतः, यः कालस्वरूपः सन् इन्द्रस्य गर्वं शमयितुम् इच्छति, तेन उक्तं वचनं नन्दादयः यथार्हं स्वीकृतवन्तः। तस्मात्, माधुसूदनस्य यथोक्तं सर्वं कृतवन्तः—ब्राह्मणान् मङ्गलानि पाठयित्वा, पर्वताय च ब्राह्मणेभ्यश्च तैः द्रव्यैः हविर्दत्तम्। यथाविधि सर्वदानानि दीयमानानि, गवां यवः सादरं सम्प्रदान्य च, गवां गणं पुरतः स्थाप्य, पर्वतस्य प्रदक्षिणां कृतवन्तः। सुविभूषितेषु रथेषु, वृषयुतेषु, स्त्रियः कृष्णकृत्यानि गायन्त्यः, पुण्यशीलैः ब्राह्मणैः अनुग्रहीताः अभवन्। कृष्णः अपि, गोकुलवासिनां विश्वासाय, अन्यरूपं धारयन्, 'अहं पर्वतः' इति घोषयन्, महद्रूपः सन्, विपुलं हविर्ग्रहीतवान्। तस्मै, व्रजजनैः सहितः कृष्णः, आत्मन्यात्मानं नमस्कृत्य, 'पश्यत, अयं पर्वतः साकारः प्रकटितः, अस्मभ्यं च प्रसादं दत्तवान्' इति कथयन्। सः यथेष्टमाकारधारणशक्तिमान्, कानने वसन्, येन अवज्ञातः, तान् नृन् विनाशयति; अतः अस्माकं गवां च रक्षार्थं तस्मै नमः। एवं वासुदेवप्रेरिताः गोपा, कृष्णेन सह, पर्वतस्य, गवां, ब्राह्मणानां, यज्ञस्य च यथाविधि क्रियाः कृत्वा, व्रजं प्रत्यागच्छन्। एवमेतत् दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे चतुर्विंशतितमोऽध्यायः श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायाम् समाप्तः। अथ, भगवान् उवाच—'मां सर्वभूतहृदयं स्वयंज्योतिषं चात्मनात्मनि पश्यन्, दुःखभययोः विमुक्तिं प्राप्स्यसि।' माता, अहं ते आत्मविद्यां वक्ष्यामि, या सर्वकर्मशमनी, येन त्वं भयं तरिष्यसि। मैत्रेयः उवाच—एवं कपिलेन प्रजापतिना उक्तः, सः तुष्टः, तम् दक्षिणेन प्रदक्षिणीकृत्य, वनं जगाम। तत्र सः मौनव्रतम् आश्रित्य, केवलं स्वात्मनि स्थितः, अनासक्तः, अग्निहीनः, निराश्रयः भूमौ विचचार। सः मनः ब्रह्मणि, यदव्यक्तव्यक्तरूपं, गुणात्मकमपि निर्गुणं, एकनिष्ठया भक्त्या ज्ञेयं, समाहितवान्। सः अहंकाररहितः, ममतारहितः, द्वन्द्वातीतः, समदर्शी, आत्मद्रष्टा, अन्तःशान्तः, स्थिरधीः, शान्तसिन्धुवत्। वासुदेवसर्वज्ञे भगवत्यन्तरात्मनि पराभक्त्या स्वात्मानं अनुभूय, बन्धनात् विमुक्तः अभवत्। सर्वेषु भूतेषु भगवन्तं स्वात्मरूपेण ददर्श, सर्वाणि च भूतानि भगवति आत्मनि अपश्यत्। रागद्वेषवर्जितः, समचित्तः, भगवद्भक्तिसंयुक्तः, सः भगवत्परायणतां प्राप। तस्य रूपं किरणमुकुटकङ्कणहारनूपुरमेखलादिभिः शोभितम्, शङ्खचक्रगदापद्ममालारत्नैः, परमतेजसा युक्तम्। शुभग्रीवः कौस्तुभमणिना विराजमानः, सिंहस्कन्धः, अमोघश्रीः, स्फटिकमणिसदृशदीप्तिमान्। त्रिवलिलसदुदरः, श्वासप्रश्वासवेगेन विश्वं यथा नाभ्यां प्रविष्टं निष्क्रान्तं च, तदृशं नाभिचक्रं ददर्श। पीतेनातिविशिष्टेन वस्त्रेण, सुवर्णमेखलया कृष्णश्रोणिषु, जघनोरूजानुपूर्वं सुशोभनम्। तस्य पादौ शरदम्बुजदलसदृशौ, नखमणिभिः आन्तरतमः नाशयन्तः, अस्मद्गुरो, तमःसागरतराय मार्गरूपं पादौ दर्शय। एष रूपं ये आत्मशुद्धये चिन्तयन्ति, तद्भक्त्या स्वकर्मकर्तृणां निर्भयता सम्पद्यते। त्वं भक्त्या सुलभः, सर्वदेहिनां दुर्लभः, आत्मराज्यं अपि तवैकान्तभक्तिसिद्धेः हीनम्। त्वां, यं सुदुष्प्राप्यं पुण्यैः भक्त्या सेवितवन्तः, तस्य पादाब्जात् अन्यत् किम् इच्छेत् कश्चन? यत्र मृत्युर्न समीपगच्छति, तस्य विषये, यः तस्मिन् उदासीनः, सः अपि मृत्युना भुवनं संहरता, भ्रुकुट्या च, न बाध्यते। स्वर्गमोक्षौ अपि तव भक्तसङ्गस्य अर्धक्षणेन तुलनीयौ न स्तः, अन्यदानफलं तु किम्? अतः, निष्पाप, तव कीर्तिस्नानात् अन्तर्बहिः शुद्धाः, सर्वभूतहिते रताः, तव भक्तसङ्ग एव अस्माकं कृपास्ति। यस्यान्तरङ्गं न विषयेषु विक्षिप्यते, न च अज्ञानान्धकूपे पतति, तव भक्तियोगप्रसादेण शुद्धचित्तः, स एव तव पन्थानं पश्यति। यत्रेदं विश्वं दृश्यते, येन च विश्वं प्रकाशितम्, तद्ब्रह्म परमं ज्योतिः, आकाशवत् अनन्तम्। सः, स्वमायया, एतद्विविधरूपं जगत् सृजति, तदधिष्ठाय स्थित्वा, पुनः संहरति, स्वयम् अविकारः; भेददृष्टिः चित्तचपलत्वात् जायते—हे भगवन्, त्वां स्वातन्त्र्यस्वरूपं विद्मः। श्रद्धया योगिनः सिद्ध्यर्थं नानायागैः त्वां एव पूजयन्ति; स त्वं सर्वभूतमनोन्द्रियेषु दृश्यसे, वेदतन्त्रविद्भिः ज्ञायसे। त्वमेव आदिपुरुषः, यस्य शक्तिः सुप्तवद् अन्तर्निहिता, तया रजःसत्त्वतमांसि विभाग्यन्ते; तत्तः महत्तत्त्वं, आकाशः, वायुः, अग्निः, आपः, पृथ्वी, देवाः, ऋषयः, सर्वाणि भूतानि च उत्पद्यन्ते। स्वशक्त्या सृष्ट्वा, त्वं चतुर्विधे देहे आत्मांशेन प्रविष्टः, तत्र स्थितः, इन्द्रियरसस्वादनेन मधुवद् भुङ्क्ते इति ज्ञायते। त्वं कालरथः इव, सर्वलोकान् अपि अनिवर्त्यबलः आकर्षसि; भूतानि, येषां स्वरूपं अनुमान्यते, मेघपुञ्जवत्, त्वं च वातवत्, अग्राह्यः।