राजसः प्रेरिताः मेघाः सर्वत्र जलं वृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि केवलं तेन पुष्णन्ति, तर्हि इन्द्रस्य किमपि कर्तव्यमस्ति? वयं नगरेषु ग्रामेषु वा गृहेषु वा न वसामः, किं तु वनेषु एव नित्यं वसामः, हे प्रिय, वनेषु गिरिषु च निवसन्तः। अतः गवां ब्राह्मणानां गिरिणः च कृते यज्ञः आरभ्यताम्, यानि इन्द्रपूजायाः द्रव्याणि संचितानि, तानि अस्मिन्नेव यज्ञे उपयुज्यन्ताम्। विविधाः पक्वान्नानि, सुप्रसिद्धानि सूपानि, पायसानि च, अपूपाः, शर्करापूपाः, क्षीरसम्भूतानि चान्ये भोज्यपदार्थाः सम्यक् संकल्यान्ताम्। वेदविद्भिः ब्राह्मणैः सम्यक् अग्निषु होमः क्रियताम्, तेषां च उत्तमं बहु भोजनं दत्तव्यम्, गवः च दानरूपेण प्रदेयाः। अन्येभ्यः, अश्वपालादिभ्यः, पतितेषु च, यथायोग्यं दानं दत्तव्यम्। ततो गवेभ्यः यवाः दत्त्वा, पर्वते अपि बलिः समर्प्यताम्। सर्वे अलंक्रियाः, सुपुष्टाः, स्नेहिता, सुशीतलवस्त्रधारिणः, गवां ब्राह्मणानां अग्नीनां पर्वतस्य च प्रदक्षिणा क्रियताम्। एष मे मतम्, यदि भवतः रोचते, तर्हि एष यज्ञः गवां ब्राह्मणानां पर्वतस्य च प्रियः, मम अपि। शुक उवाच—एवं भगवता, यः कालरूपेण इन्द्रस्य गर्वं शमयितुम् इच्छति, उक्तं वचनं श्रुत्वा, नन्दादयः तद् यथार्हं स्वीकृतवन्तः। ततः सर्वे मधुसूदनस्य वचनानुसारं सर्वं कृतवन्तः, ब्राह्मणानां स्वस्तिवाचनं श्राव्य, तैः एव द्रव्यैः पर्वताय ब्राह्मणेभ्यश्च यथोचितं समर्पितम्। सर्वाणि दानानि सम्यक् दत्त्वा, गवां यवाः आदाय, गवां गणान् पुरतः स्थाप्य, पर्वतस्य प्रदक्षिणा कृताः। सुमनोहरैः रथैः, वृषभैः युक्तैः, स्त्रियः कृष्णस्य लीलां गायन्त्यः, पुण्यश्लोकैः ब्राह्मणैः स्वस्त्यभिलषिताः। कृष्णः, गोकुलवासिनां विश्वासाय, अन्यं रूपं धारयन्, "अहं गिरिः" इति घोषयन्, महद्रूपेण बहुविधानि बलीनि स्वीकृतवान्। तस्मै सह व्रजवासिभिः कृष्णः आत्मन्यात्मानं नमस्कृत्य, "पश्यत, अयं गिरिः साकारः प्राप्तः, अस्मान् अनुगृहीतवान्" इति उक्तवान्। सः इच्छया रूपाणि धारयन्, वने वसति, येन अवज्ञातः स्यात्, तं मर्त्यं नाशयति; तस्मात्, आत्मनः गवां च रक्षार्थं तस्मै नमः कुर्मः। एवं वासुदेवस्य प्रेरणया गोपाः, कृष्णेन सह, पर्वतस्य, गवां, ब्राह्मणानां, यज्ञस्य च विधिवत् क्रियाः कृत्वा, व्रजं पुनर्ययुः। एवं चतुर्विंशोऽध्यायः दशमस्कन्धस्य प्रथमे भागे श्रीमद्भागवतमहापुराणे, परमहंससंहितायां, समाप्तः। ततः भगवान् उवाच—मां आत्मानं स्वयंज्योतिः सर्वभूतहृदयं आत्मन्यात्मना पश्यन्, त्वं दुःखभीतिः विमुक्तिं प्राप्स्यसि। मातः, अहं तव आत्मविद्यां शमसर्वकर्मिकां वक्ष्यामि, येन त्वं भीमं संसारं तरिष्यसि। मैत्रेयः उवाच—एवं कपिलेन, प्रजापतिना, उपदिष्टः, तुष्टः, तम् दक्षिणतस्तः प्रदक्षिणीकृत्य, वनं गतवान्। मौनव्रतं समास्थाय, केवलम् आत्मन्यवलम्ब्य, अनासक्तः, अग्निं विना, अचलालयः, पृथिव्यां विचरन्। सः चित्तं ब्रह्मणि, यत् व्यक्ताव्यक्तयोः परम्, गुणरूपेण प्रकटितम्, गुणातीतम्, एकनिष्ठया भक्त्या अवस्थितम्, समाधत्ते। अहंभावरहितः, ममत्वरहितः, द्वन्द्वातीतः, समदर्शी, स्वात्मदर्शी, अन्तःशान्तः, स्थिरचित्तः, शान्तसिन्धुवत्। वासुदेवे सर्वज्ञे परमात्मनि परमभक्त्या आत्मानं साक्षात्कृत्य, बन्धनात् विमुक्तः अभवत्। सर्वभूतेषु भगवन्तं स्वात्मरूपेण ददर्श, सर्वाणि च भूतानि भगवति आत्मनि च। रागद्वेषविहीनः, समचित्तः, भगवद्भक्तियुक्तः, भगवत्परायणत्वम् अवाप्तवान्। तस्य रूपं किरीटवलयहारनूपुरकाञ्चनादिभिः शोभितम्, शङ्खचक्रगदापद्ममालारत्नैः विभूषितम्, परमतेजसा युक्तम्। कौस्तुभमणिना शुभग्रीवः, सिंहस्कन्धः, अमोघश्रीः, निर्मलवैडूर्यसमप्रभः। तस्य उदरं त्रिभिः रेखाभिः अंकितम्, श्वासप्रश्वासयोः गत्या, नाभिगह्वरात् चराचरं विश्वं आकृष्य विसृजति इव। पीतांबरं सुवर्णरश्मिना मेखलया श्यामकटीदेशे शोभमानम्, जङ्घाजानुनितम्बाः सम्यग्विन्यस्ताः, मनोहरदर्शनाः। तस्य पादौ शरत्पद्मदलसदृशौ, नखमणयः प्रकाशमानाः, अन्तः तमः नाशयन्ति; हे गुरो, तव पादौ प्रकाशय, येन अज्ञानतमः पारं यायामः। एष रूपं ये आत्मशुद्धिं इच्छन्ति, तैः ध्याननीयम्; तस्मिन्भक्तिः स्वधर्मनिष्ठानां निरभयत्वं ददाति। त्वं भक्तैः लभ्यः, देहिनां दुर्लभः; आत्मलाभात् अपि एकान्तभक्त्या प्राप्तं परमपदं श्रेष्ठम्। ये त्वां दुराराध्यं, पुण्यैः अपि दुष्प्राप्यं, एकान्तभक्त्या उपास्य, ते अन्यत् किं वाञ्छेयुः भगवत्पादयोः विना? यत्र मृत्युः, जीवन्तां संहारकः, तत्र अपि उदासीनानां न सम्प्राप्तः, सः विश्वं बलात् भ्रुकुटिं विक्षिप्य अपि नाशयति। स्वर्गमोक्षयोः अपि अर्धमात्रस्य भगवत्सङ्गस्य तुलनं नास्ति मर्त्येषु; अन्यदानां तु किमु वक्तव्यम्। अतः, हे निष्पाप, तव पुण्यकीर्तिस्नानेन अन्तर्य बाह्यशुचितया, सर्वभूतहितैषिणां साधूनां सङ्गः एव नः कृपया भवतु। यस्यान्तरङ्गं विषयेषु न प्रविशति, न च अज्ञानान्धकारगुहां यान्ति, भक्तियोगप्रसादेन शुद्धचित्तः, स एव तव पन्थानं पश्यति। यत्र इदं विश्वं दृश्यते, येन इदं विश्वं प्रकाशते, तत् परं ब्रह्म, परमज्योतिः, आकाशवत् विभाति। यः स्वमायया एतदनेकविचित्रं जगत् सृजति, धारयति, पुनः लयमानीय, स्वयमेव अविक्रियः तिष्ठति; भेददर्शनं मनसः अस्थिरत्वात्, हे भगवन्, त्वां स्वातन्त्र्येण वयं जानिमः। श्रद्धया योगिनः त्वां एव विविधैः क्रियाभिः सिद्ध्यर्थं उपासते; त्वं सर्वेषु भूतेषु, इन्द्रियेषु, चित्ते च दृश्यसे; एवं वेदतन्त्रकुशलैः त्वं ज्ञायसे। इति।