भगवान् एवम् उक्तवान्—कर्मणैव जीवः जायते, कर्मणैव लीयते च; सुखं दुःखं भयम् अभयम् अपि कर्मणः एव परिणामः। यदि कश्चन कर्तुः कर्मफलदायकः ईश्वरः अस्ति, सः अपि कर्तरि एव आश्रितः, अकुर्वतः तु तस्य कोऽपि अधिकारः नास्ति। स्वकर्मानुसारिणां प्राणिनां मध्ये इन्द्रस्य कः प्रयोजनम्? स्वभावेन निश्चितं कर्म सः परिवर्तयितुं न शक्नोति। स्वभाववशात् एव जनाः प्रवर्तन्ते, तेनैव नियन्त्रिताः; देवाः, असुराः, मनुष्याः च सर्वे स्वस्वभावे स्थिताः भवन्ति। जीवः उच्चावचं शरीरं प्राप्य, कर्मणा एव प्रवर्तते, त्यजति च; मित्रं शत्रुं उदासीनं वा—कर्मैव शिक्षयिता चेश्वरः च। अतः स्वधर्मे स्थित्वा, स्वभावानुसारं कर्मणा एव पूजनं कर्तव्यम्; येन जीवति, तत् एव तस्य देवता वस्तुतः। यः स्वजीवनाय अन्यमार्गेण, यद्यपि साधनं अस्ति, जीवति, सः न कल्याणं प्राप्नोति—यथा पतिव्रता स्त्री परपुरुषात् न प्राप्नोति। ब्राह्मणः ब्रह्मणि जीवेत्, क्षत्रियः भूमिपालनात्, वैश्यः व्यापारात्, शूद्रः द्विजसेवया। कृषिः, व्यापारः, गोपालनं, व्याजेन धनदायनं, गीतं च—एते चत्वारः जीविकाविधानानि; अस्माकं तु गोपालनं नित्यं प्रवृत्तम्। सत्त्वं, रजः, तमः च—एव सृष्टिस्थितिलयहेतवः; रजःतः एव विश्वं, विविधं जगत्, अन्योन्यसम्भवम्। रजसा प्रेरिताः मेघाः सर्वत्र वारि सिञ्चन्ति; तेनैव भूतानि वर्धन्ते—इन्द्रस्य तत्र किम्? न हि नगरा ग्रामाः वा गृहाणि वः; वयं नित्यं वने वसामः, प्रिय, द्रुमगिरिसंनिधौ। अतः गवां, ब्राह्मणानां, गिरेः च यज्ञः प्रारभ्यताम्; इन्द्रपूजायाः द्रव्याणि अस्मिन्नेव यज्ञे उपयुज्यन्ताम्। विविधं पक्तव्यं रच्यतां—युषान्नपायसानि च; अपूपान्, पिष्टकान्, क्षीरसम्भवान् चान्यांश्च समाह्रियन्ताम्। वेदविद्भिः ब्राह्मणैः यथाविधि अग्नयः जुह्यन्ताम्; तैः उत्तमान्नं बहु दत्तव्यम्, गाः च दानाय। अश्वपालेभ्यः, चाण्डालपतितादिभ्यः यथार्हं दत्तव्यम्; गवेभ्यः यवाः दत्त्वा, गिरौ बलिः प्रदीयताम्। सुसज्जिताः, भुक्त्वा, अभ्यक्ताः, सुशुभ्रवस्त्रधारिणः, गाः, ब्राह्मणान्, अग्नीन्, गिरिम् च प्रदक्षिणं कुरुत। एष मे मतम्, प्रिय, यदि रोचते, तदा क्रियताम्; अयं यज्ञः गवेभ्यः, ब्राह्मणेभ्यः, गिरये, मम च प्रियोऽस्ति। शुक उवाच—एवं भगवता, यः कालरूपेण इन्द्रदर्पनिग्रहाय उक्तवान्, तस्य वचनानि नन्दादयः युक्तानि इति स्वीकृत्य। यथोक्तं मधुसूदनेन, सर्वं तैः कृतम्—ब्राह्मणैः स्वस्तिवाचनं कृत्य, तैः एव द्रव्यैः गिरौ ब्राह्मणेभ्यश्च। सर्वाणि दानानि यथाविधि दत्त्वा, गवेभ्यः यवाः सम्यक् निवेद्य, गवां गणं पुरस्तात् कृत्वा गिरिं प्रदक्षिणं चक्रुः। सुशोभितरथैः, वृषयुतैः, स्त्रियः कृष्णलीलां गायन्त्यः, साधुना ब्राह्मणेन आशीर्वादं प्राप्य। कृष्णः, गोकुलजनानां विश्वासाय, अन्यं रूपं धारयन्—‘अहं गिरिः’ इति उक्त्वा, महद्रूपेण बहूनि बलीनि प्रतिगृह्य। व्रजजनैः सहात्मन्यात्मानं नमस्कृत्य—‘पश्यत, अयं गिरिः साक्षात् रूपेण प्रकटः, अस्माकं प्रीतिं दत्तवान्’ इति उक्तवान्। सः इच्छया रूपाणि धारयन्, वने वसन्, यः तिरस्कृतः मर्त्यैः तान् विनाशयति; तस्मात् अस्माभिः तस्मै, आत्मनां गवां च रक्षायै, नमस्कृत्यते। एवं वासुदेवप्रेरिताः गोकुलवासी कृष्णसहिताः गिरिं, गाः, ब्राह्मणान्, यज्ञं च यथाविधि कृत्वा, व्रजं प्रतिनिवृत्ताः। इत्येवमयं चतुर्विंशोऽध्यायः दशमस्कन्धस्य प्रथमे भागे श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायाम्। मां आत्मानं सर्वभूतहृदयं स्वप्रकाशं स्वेनैवात्मना पश्यन्, त्वं दुःखभयात् विमुक्तिं प्राप्स्यसि। अम्ब, अहं ते ज्ञानं ब्रह्मविद्यां वक्ष्यामि, या सर्वकर्मशमनी; तया त्वं भयात् तीरं गमिष्यसि। मैत्रेय उवाच—एवं कपिलेन प्रजापतिना उक्तः, तुष्टः, तम् दक्षिणेन प्रदक्षिणं कृत्वा वनं जगाम। मौनव्रतम् आस्थाय, केवलं आत्मन्याश्रितः, अनासक्तः भूमौ विचरन्, अनग्निः, निरालयः च। मनः ब्रह्मणि, यत् अव्यक्तव्यक्तातीतम्, गुणातीतं गुणमयं, एकभक्त्या ज्ञेयं, न्यधत्त। अहंभावरहितः, निरममः, द्वन्द्वातीतः, समदर्शी, आत्मद्रष्टा, अन्तःशान्तः, स्थिरमना, शान्तसमुद्रवत्। वासुदेव आत्मनि परमभक्त्या स्वात्मानं ज्ञात्वा, बन्धनात् विमुक्तः। सः भगवन्तं सर्वेषु आत्मरूपेण पश्यन्, सर्वाणि भूतानि च आत्मनि भगवति अपि पश्यन्। रागद्वेषविहीनः, समचित्तः, भगवद्भक्तिसंयुक्तः, भगवद्भक्तपदं प्राप। मणिमुकुटकङ्कणहारनूपुरमेखलया, शङ्खचक्रगदापद्ममाल्यरत्नैः, परमश्रियं विभ्राजमानः। कौस्तुभमणिना शुभग्रीवः, सिंहस्कन्धः, अव्ययश्रियं दीप्तिमान्, निर्मलस्फटिकसदृशेन वपुषा। त्रिरिवलिविभूषितनाभिदेशः, श्वासप्रश्वासगत्याऽपि जगत् इव नाभिचक्रे प्रवर्तयन्। पीतेनातिशोभनवस्त्रेण सुवर्णमेखलया च, श्यामश्रोणिस्थितः, जघनोरूरूजानुजङ्घाः सुशोभनाः। शरदम्बुजदलसदृशपादः, तेषां नखरैः आन्तरतमः नाश्यते; हे गुरो, अज्ञानान्धकारतरणाय तव पदं दर्शय।