यदवशिष्टेन तु तस्मात् त्रैवर्गार्थाय जनाः जीवन्ति; तेषां मानुषाणां प्रयत्नानां फलहेतुः पर्जन्य एव। यः पुरुषः एषः परम्परया प्राप्तं धर्मं कामलोभभयद्वेषादित्यादिभिः परित्यजति, सः शुभं न प्राप्नोति। शुक उवाच—नन्दादीनां व्रजवासिनां वचनं श्रुत्वा, केशवः इन्द्रे कुपितमनाः पितरं प्रति इदं वचनं उवाच। भगवान् उवाच—जीवः कर्मणा जायते, कर्मणा एव लीयते; सुखदुःखभयक्षेमादयः सर्वे कर्मणः एव स्यात्। यदि कश्चन ईश्वरः परस्य कर्मणः फलदाता स्यात्, सः अपि कर्तरि आश्रितः; अकर्ता तु तस्य न कश्चित् वशः। स्वकर्मानुष्ठानशीलानां प्राणिनां मध्ये इन्द्रस्य किम् प्रयोजनम्? स्वभावनियमितं यदस्ति, तत्रास्य किं शक्तिः? जनाः स्वभाववशात् एव प्रवर्तन्ते; देवासुरमनुष्यादयः अपि स्वस्वभावे स्थिताः। जीवः उच्चनीचं शरीरं प्राप्य, कर्मणा एव प्रवृत्तिनिवृत्तिं करोति; मित्रशत्रुमध्यमेषु अपि कर्मैव गुरुर्भवति। तस्मात् स्वधर्मे स्थित्वा, स्वकर्मणा एव पूजनं कर्तव्यम्; येन जीवति तदेव तस्य देवता। यः एकेन मार्गेण जीवितुं समर्थः सन्, अन्यस्मिन् आश्रितः भवति, सः तस्मात् न शुभं प्राप्नोति, यथा पतिव्रता परपुरुषात् न प्राप्नोति। ब्राह्मणः ब्रह्मणि जीवेत्, क्षत्रियः भूमिपालनात्, वैश्यः वाणिज्येन, शूद्रः द्विजसेवया। कृषिवाणिज्यगोरक्ष्यं, व्यावहारिकं च गीतं च; एतेषां चतुर्णां जीविकानां मध्ये वयं सदा गोरक्ष्ये प्रवृत्ताः। सत्त्वं रजस्तमांसि रक्षणसृष्टिसंहारकारणानि; रजसः एव विश्वस्य उत्पत्तिः, विविधं जगत् अन्योन्यतः जायते। रजसा प्रेरिताः मेघाः सर्वत्र वारि वर्षन्ति; तेनैव भूतानि पुष्यन्ति—किं तर्हि इन्द्रः करोति? न हि वयं नगरग्रामगृहादिषु वसामः; वनेषु एव सदा वसामः, वनगिरिप्रदेशेषु जीवन्तः। तस्मात् गवां ब्राह्मणानां गिरये च यज्ञः क्रियताम्; इन्द्रपूजायाः द्रव्याणि अत्रैव युज्यन्ताम्। विविधानि शाकान्नपायसान्नानि च सिद्धानि भवन्तु; अपूपान् पिष्टकान् क्षीरान्नानि च संगृह्यन्ताम्। वेदवित् ब्राह्मणैः सम्यक् अग्नयः होम्यन्ताम्; तेषां चान्नं बहु श्रेष्ठं दद्यात्, गाश्च दद्यात्। अश्वपालचाण्डालपतितादिषु यथायोग्यं दानं दद्यात्; गोभ्यः यवाः दत्त्वा गिरये बलिं दद्यात्। अलङ्कृताः, भुक्त्वा, अभ्यक्ताः, सुशुभ्रवस्त्रधारिणः, गाः ब्राह्मणान् अग्नीन् गिरिं च प्रदक्षिणं कुर्वन्तु। एषा मे मतिरनघ, यदि रोचते तर्हि एतत् क्रियताम्; अयं यज्ञः गवां ब्राह्मणानां गिरये च मम च प्रियः। शुक उवाच—एवं भगवता कालरूपेण इन्द्रमदमर्दनार्थं उक्तं वचनं नन्दादयः यथावत् अनुमेनिरे। ते च सर्वं यथोक्तं मधुसूदनस्य आज्ञया चक्रुः; ब्राह्मणैः स्वस्तिवाचनं कृत्वा, तैः द्रव्यैः गिरये ब्राह्मणेभ्यश्च यज्ञं अचक्रन्। सर्वाणि दानानि सम्यक् दत्त्वा, गाः यवैः पूज्य, गोसंघान् पुरः कृत्वा गिरिं प्रदक्षिणं चक्रुः। सुशोभितरथान् गोयुक्तान् आरुह्य, स्त्रियः कृष्णलीलां गायन्त्यः, पुण्यब्राह्मणानां आशीर्वादं प्रापुः। कृष्णः गोपालानां विश्वासवृद्ध्यर्थं अन्यं रूपं धारयन्, 'अहं गिरिः' इति विज्ञाप्य, विशालरूपेण बहुबलिं स्वीकृतवान्। सः व्रजजनैः सहितः आत्मन्यात्मानं नमस्कृत्य, 'एषः गिरिः साकारः प्रकटितः, अस्माकं कृपां दत्तवान्' इति उक्त्वा, तं प्रणमन्। सः इच्छारूपधारी, वने वसन्, तं अवज्ञाय पापान् नाशयति; तस्मात् अस्माकं गवानां च रक्षार्थं तं नमस्कुर्मः। एवं वासुदेवप्रेरिताः गोपाः कृष्णेन सह गिरये गवां ब्राह्मणानां च यथाविधि पूजनं कृत्वा, व्रजं प्रत्यागच्छन्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे चतुर्विंशोऽध्यायः। मां आत्मानं सर्वभूतहृदयनिवासिनं स्वप्रकाशं आत्मना आत्मनि पश्यन्, त्वं शोकभयात् विमुक्तः भविष्यसि। मातः, अहं ते आत्मविद्यां वक्ष्यामि या सर्वकर्मशमनी; तया त्वं भयात् तरिष्यसि। मैत्रेय उवाच—एवं कपिलेन प्रजापतिना उक्तः, तं परितः प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रसन्नः स वनं जगाम। स मौनव्रतं समाश्रित्य, केवलं आत्मन्यवलम्ब्य, अनासक्तः भूमौ विचरन्, अग्निहीनः, स्थिरनिवासवर्जितः। स ब्रह्मणि, यदव्यक्तव्यक्तातीतं, गुणरूपं निर्गुणं च, एकाग्रभक्त्या अनुभूतवान्। सः अहंकारममतादिद्वन्द्वातीतः, समदर्शी, आत्मदर्शी, अन्तर्यामी, शान्तचित्तः, स्थिरधीः, शान्तसिन्धुवत्। वासुदेवस्य सर्वज्ञस्य परमात्मनः परमभक्त्या आत्मानं प्राप्य, सः बन्धनात् विमुक्तः अभवत्। सः सर्वेषु भूतेषु स्वात्मरूपेण भगवन्तं ददर्श, सर्वाणि च भूतानि आत्मनि भगवति च ददर्श। रागद्वेषविवर्जितः, समचित्तः, भगवद्भक्तिसंपन्नः, स भगवत्परायणावस्थां प्राप्नोत्। किरीटकङ्कणहारनूपुरमेखलाविभूषितः, शङ्खचक्रगदापद्ममालारत्नैः शोभितः, परमतेजसा युतः। शुभग्रीवः कौस्तुभमणिविभूषितः, सिंहस्कन्धः, अव्ययेन्द्रियतेजसा द्युतिमान्, तस्य रूपं निर्मलचूडामणिवत् विराजते।