यः कश्चन एकाग्रचित्तः ब्रह्मनिष्ठेन मुनिना गीतमिदं धारयति, पठति, शृणोति वा, स जीवितस्य द्वन्द्वैर्नाभिभूयते। शुक उवाच—भगवान् श्रीकृष्णः बलरामेण सहितः तत्रैव वसन् गोपानां व्रजवासिनां चेन्द्रयागाय समारम्भं दृष्ट्वा तेषां कर्मणां हेतुम् अन्विच्छन् स्थितः। सर्वात्मा सर्वदर्शी सन् अपि, स भगवान् विनयपूर्वकं नन्दादीन् वृद्धान् उपसृत्य पप्रच्छ— "किं तात, एष कोलाहलः किमर्थं जातः? कस्य हेतोः, कस्य कृते, केन वा एष यज्ञः क्रियते? अत्यन्तं श्रोतुमिच्छामि, तत्त्वेन मे कथयस्व, श्रवणलालसः अस्मि। धर्मनिष्ठाः सर्वथा भक्ताः स्वकर्माणि न गुप्यन्ति। यो हि मित्रेषु, उदासीनेषु, शत्रुषु च समः, द्वेषरहितः, स एव सखा आत्मवत् सर्वेषु पश्यति। जनाः कृत्स्नं कर्म कुर्वन्ति, किञ्चित् अविदितं, किञ्चित् विदितं; पण्डितानां कर्म फलदं भवति, मूढानां तु न तथा। तस्मात् अस्य कर्मणः किमर्थं चिन्तितम्? उत किं केवलं परम्परया क्रियते? यथोचितं उत्तरं ब्रूहि।" नन्द उवाच—"इन्द्रः देवः वर्षेश्वरः, मेघास्तस्य रूपम्। ते जलं वृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि प्रीणन्ति, पुष्णन्ति च। वयं चान्ये च तं वर्षदं प्रभुं हविभिः सर्पिषा च पूजयामः। तस्माद् यज्ञशेषेणैव जनाः जीवित्यर्थं त्रिवर्गसाधनेन यजमानाः; वर्षदेवः कर्मणां फलेषु हेतुः। यः पुरुषः लोकेषु परम्परया प्रचलितं धर्मं, कामात्, लोभात्, भीतितः, द्वेषतः वा त्यजति, स शुभं न प्राप्नोति।" शुक उवाच—एवं नन्दादीनां वचः श्रुत्वा, श्रीकृष्णः केशवः, इन्द्रे कोपं जनयन्, पितरं प्रति वाक्यमुवाच— "भगवान् उवाच—जीवः कर्मणा जायते, कर्मणा नश्यति; सुखं, दुःखं, भीः, अभयम्—एतानि सर्वाणि कर्मणः एव। यदि कश्चित् अन्यः प्रभुः परेषां कर्मणां फलदः स्यात्, तदपि स कर्तुः आश्रितः; अकुर्वतः तस्य अधिकारः नास्ति। येषां स्वकर्मानुसारः, तेषां मध्ये इन्द्रस्य किं प्रयोजनम्? स स्वभावविहितं कर्तुं न शक्नोति। जनाः स्वभावबद्धाः स्वकर्म कुर्वन्ति; सर्वे—देवाः, दानवाः, मनुष्याः—स्वस्वभावे स्थिताः। जीवः उच्चनीचं शरीरं प्राप्य, कर्मणा एव क्रियते, त्यज्यते च; मित्रं, शत्रुं, उदासीनं वा—कर्मैव गुरुः, ईश्वरः च। तस्मात् स्वधर्मे स्थित्वा कर्मणा पूजनीयम्; येन जीवति, स एव देवता। यः एकस्मिन् मार्गे जीविकां कर्तुं समर्थः सन्, अन्यस्मिन् आश्रितः भवति, स न शुभं प्राप्नोति; यथा पतिता स्त्री परपुरुषात्। ब्राह्मणः ब्रह्मणि जीवेत्, क्षत्रियः पृथिवीपालने, वैश्यः वाणिज्ये, शूद्रः द्विजसेवायाम्। कृषिः, वाणिज्यं, गोपालनं, व्याजेन वित्तदानं, गानं च; चत्वारः व्यवसायाः, तेषु वयं गोपालनम् एव कुर्वामः। सत्त्वं, रजः, तमः—एते रक्षण, सृष्टि, संहारस्य हेतवः; रजसः प्रेरणया सृष्टिः, विविधं जगत्। रजसा प्रेरिताः मेघाः सर्वत्र वर्षन्ति; तेनैव भूतानि जीवन्ति; इन्द्रस्य किं कार्यम्? न वयं नगरेषु, ग्रामेषु, गृहेषु वा वसामः; सदा वनवासिनः स्मः, द्रुमगिरिषु वसामः। अतः, गवां, ब्राह्मणानां, गिरिं प्रति यज्ञः क्रियताम्; इन्द्रपूजायाः द्रव्येणैव।" "विविधाः शाकाः, पायासाः, सूपाः, अपूपाः, सर्पिष्पाकाः, अन्ये च क्षीरान्नपाकाः समाचीयन्ताम्। वेदविद्भिः ब्राह्मणैः यथाविधि वह्निषु हविः क्रियताम्; तेषां विप्राणां महाप्रसादः, गवां च दानम्। अन्येभ्यः अश्वपालादिभ्यः, पतितेभ्यः यथायोग्यं दत्तव्यम्; गवां यवाः दत्त्वा, गिरिं प्रति बलिः क्रियताम्। अलङ्कृताः, भुक्त्वा, अभ्यक्ताः, सुशुभ्रवस्त्रधारिणः सन्तः, गवां, विप्राणां, वह्नीनां, गिरिं च प्रदक्षिणं कुर्यात। एष मे मतम्—यदि रोचते, क्रियताम्। अयं यज्ञः गवां, विप्राणां, गिरिं, मम च प्रियः।" शुक उवाच—एवं भगवतः कालरूपस्य वचः श्रुत्वा, यः इन्द्रस्य गर्वनाशाय अभ्युदितम्, नन्दादयः तदनुज्ञातवन्तः। ततः सर्वं यथोक्तं माधुसूदनेन कृतम्; विप्रैः स्वस्तिवाचनं कृत्वा, तैः द्रव्यैः गिरिं ब्राह्मणांश्च पूजितवन्तः। सर्वदानानि सम्यक् कृत्वा, गवां यवान् विधिवत् दत्त्वा, गोसंघं पुरतः स्थाप्य, गिरिं प्रदक्षिणमकुर्वन्। सुविशिष्टैः रथैः, वृषभयुक्तैः, स्त्रियः कृष्णलीलां गायन्त्यः, साधुविप्रैः स्वस्त्युक्ताः। कृष्णः स्वयम् अन्यरूपं धारयन्, गोपानां विश्वासाय, 'अहं गिरिः' इति प्रकट्य, महतीं मूर्तिं कृत्वा, बहुबलिं स्वीकृतवान्। तस्मै सह व्रजवासिभिः कृष्णः आत्मन्यात्मानं नमित्वा, 'पश्यत, गिरिरयं साक्षात् रूपेण प्रकटितः, अस्मान् अनुग्रहं कृतवान्' इति उक्तवान्। सः इच्छया रूपाणि धारयन्, वने वसन्, तान् अवज्ञाय मर्त्यान् विनाशयति; तस्मात्, अस्माकं गवानां च रक्षायै, तं नमामः। एवं वासुदेवप्रेरिताः गोपाः कृष्णसहिताः, यथाविधि गिरिं, गाः, विप्रान्, यज्ञं च कृत्वा, व्रजं प्रतिनिवृत्ताः। एवं चतुर्विंशः अध्यायः दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे समाप्तः, श्रिमद्भागवते महापुराणे, परमंहंससंहितायाम्। माम् आत्मानं सर्वभूतान्तर्यामी, आत्मप्रकाशम्, स्वात्मना आत्मनि पश्यन्, त्वं शोकभीतिः विमुक्तिं प्राप्स्यसि।