भगवान् उवाच — यः मुनिः वैराग्यं प्राप्तः, सर्ववस्तुहीनः, श्रममुक्तः, पृथिव्याम् एकाकी संचारन्, दुष्टैः त्यक्तः अपि, स्वधर्मे निश्चलः स्थितः, सः तदा इदं श्लोकं अब्रवीत्। आत्मनः एव सुखदुःखयोः कारणं नान्यः; मित्राणि, उदासीनाः, शत्रवः — इमे सर्वे संसारमोहस्य उत्पादाः। अतः, प्रियः, सर्वभावेन मनः बुद्ध्या मयि स्थिरयित्वा यत्नं कुर्याः; एष योगस्य सारः। यः मनः एकाग्र्येन धारयति, गायति, शृणोति वा, मुनिना ब्रह्मनिष्ठेन गीतं गीतं, सः संसारद्वन्द्वैः नाभिभूयते। शुक उवाच — भगवान् बलरामसहितः तत्र स्थितः, गोपानां इन्द्रयागाय यत्नं दृष्टवान्। सर्वज्ञः, सर्वात्मा, सर्वदर्शी च भगवान्, नन्दादीन् वृद्धान् विनयेन उपसंगम्य पप्रच्छ। "पितः, किम् एषः कलकलः उत्पन्नः? कस्य हेतोः, कस्यार्थं, केन वा एष यज्ञः क्रियते?" "पितः, अहं श्रुतुम् अत्युत्सुकः; कृपया कथय। धर्मिष्ठाः, सर्वथा भक्ताः, स्वकर्माणि न गुप्तयन्ति।" "यः मित्रेषु, उदासीनेषु, शत्रुषु च समानदृष्टिः, द्वेषमुक्तः, आत्मवत् अन्यान् पश्यति, सः सखा इति कथ्यते।" "जनाः कृत्स्नं वा अज्ञानं वा कर्म कुर्वन्ति; बुद्धिमन्तः कर्मणा सिद्धिम् यान्ति, न तु मूढाः।" "तत्, किम् एष यज्ञः तव चिन्तितः? वा केवलं परम्परया? यथा पृच्छामि, उत्तमं कथय।" नन्दः उवाच — "इन्द्रः वर्षस्य अधिपः; मेघाः तस्य स्वरूपम्। ते जलं वर्षयन्ति, येन सर्वे प्राणी हृष्टाः तिष्ठन्ति।" "वयं च अन्ये च तं वर्षदातारं प्रभुं हविषा, स्नेहेन, यज्ञैः पूजयामः।" "यज्ञशेषात् जनाः त्रिवर्गार्थाय जीवन्ति; मानवस्य प्रयत्नस्य फलम् इन्द्रः दाता।" "यः परम्परया प्राप्तं धर्मं कामात्, लोभात्, भयात्, द्वेषात् वा त्यजति, सः शुभम् न प्राप्नोति।" शुकः उवाच — नन्दादीनां वचनं श्रुत्वा, केशवः इन्द्रे कोपं उत्पादयन् पितरं उवाच। भगवान् उवाच — "जीवः कर्मणा जायते, कर्मणा विलीयते; सुखं, दुःखं, भयम्, अभयम् — सर्वं कर्मतः एव।" "यदि कश्चित् अधिपः परकर्मफलदाता अस्ति, सः अपि कर्तुः अधीनः; अकर्तुः प्रति तस्य शक्तिः नास्ति।" "स्वकर्मानुसारिणां जनानां इन्द्रस्य किम् आवश्यकता? तेषां स्वभावेन निश्चितं, तेन इन्द्रः किं करिष्यति?" "जनाः स्वभावानुगता एव कर्म कुर्वन्ति; सर्वे — देवाः, दानवाः, मनुष्या — स्वभावे स्थिताः।" "जीवः उच्यते, अधमं वा उत्तमं शरीरं प्राप्त्वा, कर्मणा यजति, कर्मणा त्यजति; मित्रः, शत्रुः, उदासीनः — कर्म एव गुरुः, स्वामी च।" "अतः, स्वभावे स्थितः, स्वधर्मे कर्मणा पूजयेत्; येन जीवति, तदेव देवता।" "यः एकमार्गे जीवितम् सुलभं कृत्वा, अन्यमार्गे आश्रितः, तस्य कल्याणं न सिध्यति, यथा पतिता नारी उपपतिकात्।" "ब्राह्मणः ब्रह्मणा जीवेत्, क्षत्रियः भूमिपालनात्, वैश्यः वाणिज्येन, शूद्रः द्विजसेवया।" "कृषिः, वाणिज्यम्, गोपालनम् — ऋणं, गानम् अपि; चत्वारः जीविकायाः प्रकाराः — वयं गोपालनं सदा कुर्मः।" "सत्त्वं, रजः, तमः — एते स्थित्युत्पत्तिनाशस्य कारणानि; रजःप्रेरितः मेघः सर्वत्र जलं वर्षयति; तेन एव प्राणी जीवन्ति; इन्द्रः किम् करिष्यति?" "नः नगरेषु, ग्रामेषु, गृहेषु वा निवासः नास्ति; वनेषु सदा वसामः, गिरिषु, काष्ठेषु च। अतः, गोब्राह्मणगिरये यज्ञः क्रियताम्; इन्द्रपूजायाः द्रव्याणि तस्य यज्ञाय युज्यन्ताम्।" "विविधाः पक्वान्नानि, सुपेषु, पायेषु, अपूपेषु, शाकेषु, क्षीरान्नेषु च सन्निहीयन्ताम्।" "वैदिकविद् ब्राह्मणाः यथाविधि अग्नौ हविः समर्पयन्तु; उत्तमं भोजनं तेषु वितरन्तु, गोदानेन च।" "अश्वपालादीनां, पतितानां, चण्डालानां च यथायोग्यं दानं दीयताम्; गोभ्यः यवः दत्त्वा, पर्वते अपि बलिः विधीयताम्।" "सर्वे भूषिताः, भोजनं कृत्वा, स्नाताः, उत्तमवस्त्रधारिणः, गोब्राह्मणाग्निपर्वतान् प्रदक्षिणं कुर्वन्तु।" "एष मतिर् मम, प्रियः; यदि रोचते, क्रियताम्। एष यज्ञः गोब्राह्मणगिरिप्रियः, मम अपि।" शुकः उवाच — भगवान् कालरूपः इन्द्रस्य गर्वं शिथिलयितुम् इच्छन्, यथोक्तं वचनं श्रुत्वा, नन्दादयः तद् उचितं मन्यन्ते। ततः, मधुसूदनस्य आदेशेन, ब्राह्मणैः मंगलानि पठयित्वा, तैः द्रव्यैः पर्वते ब्राह्मणेषु च यज्ञः कृतः। सर्वदानानि यथाविधि दत्त्वा, गोभ्यः यवः समर्प्य, गवां गणं अग्रे स्थापयित्वा पर्वतान् प्रदक्षिणं कृतवन्तः। सुमृष्टवाहनैः रथैः आरोह्य, स्त्रियः कृष्णविलासं गायन्त्यः, पुण्यब्राह्मणानां आशीर्वादं प्राप्ताः। कृष्णः गोपानां विश्वासाय अपरं रूपं धृत्वा, "अहं पर्वतः" इति उवाच, महद्रूपेण बहुबलिं स्वीकृतवान्। कृष्णः व्रजवासिभिः सह आत्मनं आत्मनः नमस्कृत्य, "एषः पर्वतः साकारः अभवत्, अस्माकं अनुग्रहम् अकरोत्" इति उक्तवान्। सः, इच्छया रूपं धृत्वा, वने वसति, तं अवमानयन्ति ये, तान् मर्त्यान् विनाशयति; अतः, अस्माकं गोभ्यः च रक्षायै तं नमामः।