एष एव भगवान् विष्णुः, योगिनां स्वामि, यदुषु अवतीर्ण इति वयं श्रुतवन्तः, तथापि मोहिता अस्माभिः तं सम्यक् न ज्ञायते। धन्याः वयं, यतो हि अस्माकं मध्ये ताः नार्यः सन्ति, यासां हृदि अच्युताय अनन्या भक्तिः प्रवर्तिता। नमोऽस्तु ते, भगवन् कृष्ण, अच्युतबुद्धे! तव मायया मोहिताः वयं कर्ममार्गे मनांसि विचारयामः। स एव आदिपुरुषः, स्वमायया विमूढचित्तानां, स्वस्वरूपम् अजानतां, अपराधान् क्षमते। एवं स्वापराधम् अनुस्मरन्त्यः, कृष्णम् उपेक्ष्य अपि, कंसस्य भीत्या न च्युताः, अच्युतदर्शनाय तदीयाभिलाषे स्थिताः। यदि ग्रहाः पुरुषस्य सुखदुःखयोः कारणम् इति मन्यते, तर्हि आत्मनः किम् तेन? बुधाः हि वदन्ति, ग्रहाः अन्यान् एव ग्रहान् बाधन्ते; कस्य, तर्हि, कोपः करणीः? यदि कर्म पुरुषस्य सुखदुःखयोः कारणम्, तर्हि आत्मनः किम् तेन? कर्म हि जडचेतनयोः प्रवर्तते। एष देहः त्वचामात्रः, पुरुषः तु साक्षी, सुपर्णः; कस्य कोपः? कर्म मूलम् नास्ति। यदि कालः पुरुषस्य सुखदुःखयोः कारणम्, तर्हि आत्मनः किम् तेन? कालः आत्मनः स्वरूपमेव। यथा अग्नेः नोष्णता, हिमस्य न शैत्यं, तथा द्वैतं परस्य नास्ति; कस्य कोपः? किञ्च, कस्यापि, कुतश्चन, कथञ्चन, परमात्मनः द्वैतं न जायते। यथा अहम्, तथा जन्ममरणचक्रं; अतः प्रबुद्धः पञ्चभूतान् न बिभेति। एवं परात्मनि परमभक्तिम्, या प्राचीनैः मुनिभिः आचरिता, आश्रित्य अहम् अतीव दुस्तरं तमः मुकुन्दपादसेवया तरिष्यामि। श्रीभगवान् उवाच—वैराग्ययुक्तः, निरुपाधिः, निरामयः, पृथिव्याम् परिव्राजकः, दुष्टैः परित्यक्तः अपि, स्वधर्मे निश्चलः सन्, मुनिः एतद् गीतम् उवाच। अन्यः कश्चन न आत्मनः सुखदुःखयोः कारणम्; मित्राणि, उदासीनाः, शत्रवः, सर्वे संसारमोहस्य कल्पिताः। तस्मात्, प्रियः, सर्वात्मना बुद्ध्या मयि स्थितया मनः संयम्य, एष एव योगस्य सारः। यः कश्चन एकचित्तः, धारयति, गायति, शृणोति वा, ब्रह्मणि स्थितस्य मुनिना गीतं, स द्वन्द्वैः न बाध्यते। शुक उवाच—भगवान् बलरामसहितः तत्र स्थित्वा, गोकुलेन्द्रयज्ञाय गोपान् संप्रेक्ष्य। स सर्वज्ञः, सर्वात्मा, सर्वदर्शी, नन्दादीन् वृद्धान् विनयेन उपगम्य पप्रच्छ। "किं तात, एष कोलाहलः कः, कस्य हेतोः, कस्यार्थम्, केन वा अयम् यज्ञः क्रियते?" इति। "तात, अहम् अतीव इच्छामि श्रोतुम्; कृपया कथय, श्रुतुकामः अस्मि। धर्मात्मानः, सर्वथा भक्ताः, स्वकर्म न गुप्यन्ति।" "यो हि मित्रे, उदासीनः, शत्रौ, समः, द्वेषरहितः, स एव सखा, आत्मवत् अन्यान् पश्यति। जनाः जानन्तः अजानन्तश्च कर्म कुर्वन्ति; पण्डितस्य कर्म फलदं, मूढस्य न तथा। तर्हि, कस्य हेतोः अयं यज्ञविधिः कृतः? किम् वा एष परम्परया एव? यथाहम् पृच्छामि, तथैव, भद्रं, वद, कथय।" नन्द उवाच—"इन्द्रः वर्षेश्वरः; मेघाः तस्य रूपम्। ते एव जलं सिञ्चन्ति, येन प्राणिनः प्रमोदन्ते, तिष्ठन्ति च। वयं च अन्ये च तं वर्षेश्वरं, स्वामिनं, हविषा, सन्नहविषा, पूजयामः। तस्मात् अवशिष्टेन जनाः त्रिवर्गाय जीवन्ति; मानवस्य यत्नस्य फले वर्षेशः कारणम्। यः हि एष धर्मः, परम्परया आगतः, तं काङ्क्षया, लोभेन, भीत्या, द्वेषेण वा त्यजति, स शुभं न प्राप्नोति।" शुक उवाच—नन्दस्य वचः श्रुत्वा, वृजवासिनां च, केशवः इन्द्रे कोपम् उत्पादयन् पितरं प्रति उवाच। श्रीभगवान् उवाच—"सत्त्वं कर्मणः जननम्, कर्मणैव लयं गच्छति; सुखं, दुःखं, भीः, क्षेमः, कर्मणः एव। यदि कश्चन ईश्वरः अन्येषां कर्मफलदः, स अपि कर्तुः आश्रितः; अकुर्वतः तस्य सामर्थ्यं नास्ति। स्वकर्मानुष्ठानिनां मध्ये इन्द्रस्य किम् प्रयोजनम्? स्वभावे नियतस्य तस्य किम् उपायः? जनाः स्वभावानुगाः, तेन नियता एव; सर्वं—देवाः, दानवाः, मनुष्याः—स्वस्वभावे स्थिताः।" "जीवः, उच्चावचं शरीरम् प्राप्य, कर्मणा कुर्यात् त्यजेत् च; मित्रं, शत्रुं, उदासीनं—कर्मैव गुरुश्च स्वामी च। तस्मात् स्वभावे स्थित्वा, स्वधर्मेण, कर्मणा पूजयेत्; येन जीवति, तत् एव देवता। यः एकमार्गेण जीवितुं शक्नोति, अन्यस्मिन् आश्रितः, स न श्रेयः प्राप्नोति, यथा पत्या परित्यक्ता स्त्री परपुरुषेण। ब्राह्मणः ब्रह्मणि जीवेत्, क्षत्रियः पृथिवीपालने, वैश्यः वाणिज्येन, शूद्रः द्विजसेवया।" "कृषिः, वाणिज्यं, गोपालनं, कर्षणं, शिल्पम्, गायनं च; चतुर्विधा जीविका उक्ता, तत्र वयं नित्यं गोरक्षायाम् स्थिताः। सत्त्वं, रजः, तमः—एते रक्षणसृष्टिसंहारकारणानि; रजसः उत्पन्नम् विश्वम्, विविधम्, अन्योन्यतः। रजसा प्रेरिताः मेघाः सर्वत्र जलं सिञ्चन्ति; तेनैव प्राणिनः वर्धन्ते; तर्हि इन्द्रस्य किम्?" "न वयं पुरनगरगृहाणि यच्छामः; वने एव वसामः, वत्स, द्रुमगिरिषु। तस्मात् गवां, विप्राणां, गिरः च यज्ञः क्रियताम्; इन्द्रार्थम् उपन्यस्तं द्रव्यं तत्र विनियुज्यताम्।" विविधाः पक्वान्नानि, सूपपायसानि, अपूपान्, पिष्टकान्, क्षीरपाकान् च संनियोज्यन्ताम्। वेदविद्भिः विप्रैः यथाविधि वह्निषु हविः समर्प्यताम्; तैः च विप्रैः बहुसम्पन्नं श्रेष्ठं भोजनं दत्तव्यम्, गवश्च दानानि क्रियन्ताम्। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे उक्तानां श्लोकानां अनुक्रमेण, भगवतः लीला, भक्तानां भावः, धर्मस्य रहस्यम्, कर्मस्वभावस्य महत्त्वं, तथा गोवर्धनपूजा, एकस्मिन् सन्दर्भे, पवित्रया, सुसम्प्रयुक्तया भाषया, संक्षिप्तमिव निवेदितम्।