यद्यपि वयं स्वहितं मोहिताः गृहकार्येषु च व्यस्ताः, स भगवान् गोपिकावचनैः धर्ममार्गं स्मारयामास। अन्यथा, भगवतः सर्ववरदस्य, यः स्वकामनाः पूर्णाः, वशवर्तिनां नः मोक्षादिदानस्य किम् आवश्यकम्? एषा केवलं तस्य लीलाया विवृतिरेव। लक्ष्मी अपि केवलं तदङ्घ्रिस्पर्शमिच्छन्ती, अन्यान् परित्यज्य, एकवारं तं पूजयति; तस्या दोषमोक्षयाचना लोकानां मोहायैव। देशः, कालः, वस्तुनि, मन्त्राः, विधयः, ऋत्विक्, अग्नयः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मः—एते सर्वे तस्मादेव जाताः। स एष भगवान् विष्णुः, योगिनां स्वामी, यदुषु प्रकटितः इति श्रुतम्; तथापि मोहिता वयं तं न जानिम। अहो, धन्याः वयं, यतः अस्माकं मध्ये ताः स्त्रियः सन्ति, यासां हृदि अच्युतस्मरणं दृढभक्तिरुत्पन्ना। नमो भगवते कृष्णाय, अव्यभिचारिणे, यस्य मायया मोहिता वयं कर्मपथेषु मनः विचालयामः। स आदिपुरुषः, स्वमायया मोहितानां, तत्त्वज्ञानेन अविज्ञातानां, दोषान् क्षमति। एवं, स्वदोषस्मरणाय, कृष्णं उपेक्ष्यापि, कंसभीता अपि, अच्युतदर्शनकामनाय न चचालुः। यदि ग्रहाः सुखदुःखस्य कारणम्, तर्हि अजस्य आत्मनः किम्? ग्रहाः केवलं अन्यान् ग्रहान् स्पृशन्ति इति विद्वांसः वदन्ति; अतः कस्य कोपः क्रियेत? यदि कर्म सुखदुःखस्य कारणम्, तर्हि आत्मनः किम्? कर्म जडचेतनयोः; अयं त्वचमात्रं, आत्मा चेतनः सुपर्णः; कस्य कोपः? कर्म मूलं नास्ति। यदि कालः सुखदुःखस्य कारणम्, तर्हि आत्मनः किम्? कालः आत्मनः सदृशः; यथा अग्नेः उष्णता, हिमस्य शीतता न तस्य धर्मः; अतः कस्य कोपः? द्वैतं परस्य नास्ति। कस्यापि, क्वापि, कथञ्चन, परमात्मनः द्वैतं न जायते; यथा अहं, तथा जन्ममृत्यू; अतः जागृतः पञ्चभूतैः न बिभेति। एतया परमभक्त्या, या प्राचीनैः ऋषिभिः आचिता, अहं मुकुन्दपादसेवनया दुर्गममन्धकारं तरिष्यामि। भगवान् उवाच—निरपेक्षः, निरुपाधिः, श्रान्तिहीनः, भूतले परिभ्रमन्, पापैः परित्यक्तः, स्वधर्मे स्थिरः, ऋषिः एतत् श्लोकं अभाषत्। आत्मन्येव सुखदुःखस्य कारणं नान्यः; मित्रं, मध्यस्थः, शत्रुः—एते सर्वे संसारमोहस्य कल्पिताः। अतः, प्रिय, सर्वात्मना बुद्ध्या मनः मयि संयच्छ; एष योगस्य सारः। यः ब्रह्मस्थितस्य ऋषेः गीतं धारयति, पठति, शृणोति वा, स जीवनद्वन्द्वैः न बाध्यते। शुकः उवाच—भगवान् बलरामसहितः तत्र स्थितः, गोपानां इन्द्रयज्ञाय तयारीमपश्यत्। सर्वज्ञः, सर्वात्मा, सर्वदृग्, भगवाञ् नन्दादीन् वृद्धान् विनयेन पप्रच्छ। "किम् एषा कलकलः, कस्य हेतोः, कस्यार्थम्, केनायं यज्ञः क्रियते?" इत्युक्त्वा, "पितः, इच्छामि श्रोतुम्; कृपया कथय। धर्मिष्ठाः कृत्यं न गुप्तयन्ति।" "यः मित्रमध्यस्थशत्रुषु उदासीनः, द्वेषरहितः, समदृष्टिः, स मित्रः, आत्मवत् अन्यान् पश्यति।" "जनाः जानन्तः अजानन्तः च कर्म कुर्वन्ति; विदुषां कर्म सिद्धये, अविदुषां न। अतः, किम् अस्य कर्मणः प्रयोजनम्? वा, केवलं परम्परया? यथापृच्छामि, कथय।" नन्दः उवाच—"इन्द्रः वर्षस्य स्वामी, मेघाः तस्य रूपम्; ते जलं वर्षयन्ति, सर्वाणि भूतानि आनन्दयन्ति, पोषयन्ति। वयं च अन्ये च तं वर्षस्वामीं हविर्द्रव्यैः यज्ञैः पूजयामः। तस्य अवशिष्टेन जनाः त्रिविधार्थाय जीवन्ति; मानवस्य प्रयत्नस्य फलस्य कारणम् इन्द्रः।" "यो परम्पर्यागतं धर्मं कामक्रोधलोभद्वेषात् त्यजति, स शुभं न प्राप्नोति।" शुकः उवाच—नन्दस्य वचनं श्रुत्वा, केशवः इन्द्रे कुपितः पितरं उवाच। भगवान् उवाच—"जीवः कर्मणैः जायते, कर्मणैः नश्यति; सुखदुःखभयापायः कर्मणः एव। यदि कश्चित् स्वामि अन्येषां कर्मफलदाता, स अपि कर्तृपरायणः; अकर्ता तस्य वशः नास्ति।" "येषां स्वकर्मानुसारः, तेषु इन्द्रः किं? स तेषां स्वभावस्य नियमनं कर्तुं असमर्थः। जनाः स्वभावानुसारं कुर्वन्ति; देवाः, दानवाः, मनुष्याः—सर्वे स्वभावे स्थिताः।" "जीवः, उच्चनीचं शरीरं प्राप्त्वा, कर्मणा करोति, त्यजति; मित्रः, शत्रुः, मध्यस्थः—कर्म एव गुरुश्च स्वामी च। अतः, स्वधर्मे स्थितः, कर्मणा पूजयेत्; यद् जीविकाय उपयुक्तं, तदेव देवता।" "यः एकेन जीविकाय युक्तः, अन्यस्मिन् आश्रयति, स तस्मात् लाभं न प्राप्नोति, यथा पतिव्रता परपुरुषात्। ब्राह्मणः ब्रह्मणि, क्षत्रियः भूमिरक्षणे, वैश्यः व्यापारः, शूद्रः द्विजसेवायाम्—एवं जीवनम्।" "कृषिः, वाणिज्यम्, गोपालनम्—उधारः, गीतम् अपि; चत्वारः जीविकाविधयः, यत्र वयं गोपालनं कुर्मः।" "सत्त्वं, रजः, तमः—एते पालने, सृष्टौ, लये; रजसः जगत्, विविधं विश्वं, एकात् अन्यम्।" एवं शास्त्रवचनानुसारं कथा सुसम्पूर्णा।