भगवान् श्रीकृष्णः तासां ब्राह्मणपत्नीः सान्त्वयन् एवमुवाच— “न भवतु युष्माकं पतयः, पितरः, भ्रातरः, पुत्राः वा अन्ये जनाः कोऽपि मनसि द्वेषं कुर्वन्तु; यतो हि यूयं मयि संलग्नाः सन्तः सर्वे लोकाः, देवा, सर्वभूतानि च युष्मान् पूजयन्ति। अत्र लोके पुरुषाणां स्त्रीणां च संसर्गः न स्नेहार्थं न च सौहार्दार्थम्, किन्तु यदि मनः मयि स्थिरं कुरुथ, शीघ्रमेव माम् आप्स्यथ।" एवं भगवता उक्ताः ताः ब्राह्मणपत्नीः स्वगृहं यज्ञशालां प्रतिनिवृत्ताः। तेषां पतयः, ईर्ष्याशून्याः सञ्जाताः, स्वदारैः सह यज्ञकर्म पूर्णम् अकुर्वन्। तत्रापि एकया स्त्रिया, या पत्युः प्रतिबन्धनात् गोकुलं न गता, भगवतः स्वरूपं हृदि आलिङ्ग्य, यथाश्रुतं तं चिन्तयन्त्या, कर्मबन्धनं शरीरं त्यक्त्वा मोक्षं प्राप्ता। भगवान् गोविन्दः तैः एव अन्नैः गोपालकान् चतुर्विधेन भोजनेन तर्पयामास, स्वयम् अपि तदन्नं भुक्तवान्। एवं भगवान् मानुषरूपं धारयन् स्वलीलया गाः, गोपालान्, गोप्यः च स्वसौन्दर्येण, वचोभिः, कर्मभिः च तोषयामास। अनन्तरं, ब्राह्मणाः स्वपत्नीभिः सह जगन्नाथयोः याचितं स्मृत्वा, भगवतः मानुषवेषस्य उपहासं कृत्वा आत्मदोषं चिन्तयन्तः पश्चात्तापं जग्मुः। ताः स्वपत्नीः श्रीकृष्णे परमभक्तिं दर्शयन्तीः दृष्ट्वा, स्वस्य तादृशभक्तेः अभावं ज्ञात्वा, आत्मनः एव निन्दां चक्रुः— “धिक् अस्माकं जन्म, त्रैविद्यं, व्रतानि, महदधीतं, कुलं, कर्मकौशलं च, यदि अक्षरस्य भगवतः प्रत्युत्थानं न भवति। नूनं भगवतः माया योगिनामपि मोहिनी; वयं च पुरुषाचार्याः स्वहितमपि न विजानिमः। पश्यत एषां स्त्रीणां दृढां स्थितिम्—याः अपि गृहमिति मृत्युपाशं छित्वा श्रीकृष्णस्य जगद्गुरोः कृते गताः। नासाम् उपनयनं, न गुरुकुलवासः, न तपः, नात्मविचारः, न शौचं, न शुभकर्माणि च। वयं तु संस्कारादिभिः युक्ताः सन्तः अपि, अस्माकं भक्तिः श्रीकृष्णे, योगीश्वरपतौ, न स्थिरा। वस्तुतः, गृहेषु प्रमत्ताः स्वहितं न विदित्वा, स एव गवां स्त्रीणां वचोभिः धर्मपथं स्मारयामास। अन्यथा, भगवतः आदेशवशाः वयम्, तस्मात् किं मुक्त्यादिभिः वरैः? स एव सर्ववरदः, सर्वकामधुगपि, एषा केवलं तस्य लीला। श्रीः अपि तस्य पादसंस्पर्शमेकमपि प्रार्थयन्ती, सर्वान् परित्यज्य, तम् एव आराधयति; स्वपापविमोचनवाञ्छा तु केवलं लोकमोहिनी। देशः, कालः, वस्तु, मन्त्रः, क्रिया, ऋत्विजः, अग्नयः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मः—एते सर्वे तस्यैव रूपम्। स एव भगवान् विष्णुः, योगीश्वरपतिः, यदुषु अवतीर्णः इति श्रुतम्, किन्तु मोहिता वयं न तं तत्त्वतः जानिमहि। धन्या वयम्, यः अस्माकं मध्ये तासां स्त्रीणां हृदि हरौ दृढा भक्तिः उदिता। नमस्ते भगवन् श्रीकृष्ण, अच्युतबुद्धे! तव मायया मोहिताः वयं कर्ममार्गेषु चञ्चलाः। स एव आदिपुरुषः, येषां बुद्धिः तव मायया मोहिता, तेषां अपराधं क्षमते। एवं स्वदोषं चिन्तयन्तः, श्रीकृष्णं तु उपेक्ष्यापि, कंसात् भयभीता अपि, अच्युतदर्शनकामनायां न चचालुः। यदि ग्रहाः सुखदुःखयोः कारणम्, आत्मनः किम्? ग्रहाः अन्यग्रहाणामेव कारणं, इति बुद्धिमन्तः वदन्ति; अतः कस्य कोपः? यदि कर्म सुखदुःखयोः कारणम्, आत्मनः किम्? कर्म जडचेतनयोः विषयः, शरीरं तु चर्ममात्रम्, आत्मा तु साक्षात् सुपर्णः; अतः कस्य कोपः? कर्म मूलं न भवति। यदि कालः सुखदुःखयोः कारणम्, आत्मनः किम्? कालः आत्मनः स्वरूपमेव; यथा अग्नेस् तापनं न स्वदोषः, हिमस्य शैत्यं न स्वदोषः, तथैव द्वैतं परस्य नास्ति। न कस्यापि कदापि क्वापि केनचित् द्वैतभावः परमात्मनि जायते; यथा अहम्, तथा जन्ममरणचक्रः; अतः जागरूकः पञ्चभूतान् न बिभेति। एतां परमां आत्मनि भक्तिं, या प्राचीनैः मुनिभिः आचरिता, आश्रित्य, अहं अतीव दुस्तरं तमः श्रीमुखुन्दपादसेवनया अतिक्रामिष्यामि। भगवान् उवाच— “एवं वैराग्ययुक्तः, निरुपाधिः, अलसी, पृथिव्याम् अतीन्द्रियवृत्तिः, दुष्टैः परित्यक्तोऽपि, स्वधर्मे धृतात्मा, स मुनिः इमं श्लोकं व्याहरत्। न हि अन्यः कश्चन आत्मनः सुखदुःखयोः कारणम्; मित्रमध्यस्थशत्रवः अपि लोकमोहस्यैव सृष्टयः। तस्मात् सर्वभावेन, बुद्ध्या मयि स्थित्या, मनः संयम्य, एष एव योगस्य सारः। यः कश्चित् एकचित्तः, इमां ब्रह्मनिष्ठया गीतां धारयति, पठति, शृणोति वा, स द्वन्द्वैः न बाध्यते। शुक उवाच— भगवान् बलरामेण सहितः तत्र निवसन्, गोपालकान् इन्द्रयागायै समुपक्रमतः अपश्यत्। सर्वज्ञः स भगवान्, सर्वात्मा, सर्वदर्शी, विनयेन नन्दादीन् वृद्धान् उपसृत्य पप्रच्छ— “किम् एष कोलाहलः समुत्पन्नः? किमर्थम्? कस्य कृते? केनायम् यज्ञः क्रियते?” “पितरि! अहम् एतत् श्रुतुम् इच्छामि; ब्रूहि मे, श्रुतुकामोऽस्मि। धर्मात्मानः सर्वथा भक्ताः स्वकर्म न गूणयन्ति। योऽनपेक्ष्यः मित्रमध्यस्थशत्रुषु, समदर्शी, निरवद्यः, सखाख्यः स एव। जनाः जानन्तः अजानन्तः च कर्माणि कुर्वन्ति; पण्डितानां कर्म सिद्ध्यर्थम्, मूढानां न तथा। तस्मात्, किमर्थम् अयं यज्ञकर्म विचारितम्? उत च परम्परया? ब्रूहि मे यथापृच्छामि। नन्द उवाच— इन्द्रः देवः वर्षेशः, मेघाः तस्य रूपम्; ते जलं वृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि तर्पयन्ति, पोषयन्ति च। वयं चान्ये च, तं वर्षदां पतिं, द्रव्यैः हविभिः च यज्ञैः च पूजयामः।