भगवतः श्रीकृष्णस्य आज्ञया, द्विजपत्नीः यज्ञशालां प्रति प्रेषिताः। स ताः उवाच—"गच्छन्तु भवन्त्यः, द्विजपत्नीः, यज्ञवाटिकां प्रति। भवन्तः पतयः गृहस्थाश्च, भवद्भिः सहिताः स्वं यज्ञं समापयिष्यन्ति।" ताः पत्न्यः प्रणम्य तमूचुः—"मा एवं कठोरं वद महाभाग! भगवतः पादयोः शास्त्रस्य प्रतिज्ञां पूरय। वयं सर्वान् बान्धवान् परित्यज्य, तव तुलसीकण्ठित-पादरजः शिरसि धारयितुम् आगताः।" पुनः ताः प्रपन्नाः प्राप्य तमूचुः—"न पतयः, न पितरौ, न पुत्राः, न भ्रातरः, न मित्राणि, नान्यः कश्चन अद्य नः गृह्णाति। तस्मात्, शत्रुनिघ्न, त्वत्पादमूले पतितानां नः अन्यः नास्ति शरणं—एतत् देहि।" श्रीभगवान् उवाच—"मा स्म भवन्तः पतयः, पितरौ, भ्रातरः, पुत्राः वा अन्ये दुःखिता भवन्तु; युष्मासु मयि संबन्धे सति, लोका देवाः प्रजाश्च अपि भवतीः पूजयन्ति।" "इह लोके जनानां शारीरसम्बन्धः न स्नेहार्थं, न प्रियत्वाय; युष्माकं चेतांसि मयि समाहितानि चेत्, शीघ्रं माम् आप्स्यथ।" इत्युक्त्वा, शुकदेवः उवाच—"एवं भगवता उक्ताः द्विजपत्नीः यज्ञशालां प्रत्युपावर्तन्त, तेषां पतयः असूयारहिताः पत्निभिः सह यज्ञं समापयन्।" तत्र एकया नारीया, पत्युः निरुद्धया, श्रीकृष्णं हृदि आलिङ्ग्य, श्रुत्वा, कर्मबन्धनं देहं परित्यज्य, मोक्षं प्राप्तवती। भगवान् गोविन्दः तेनैव अन्नेन गोपालान् चतुर्विधेन पालयामास, स एव स्वयं अपि तद् अन्नं भुङ्क्ते स्म। एवं भगवतः मानुषरूपधारणेन सः स्वलावण्य-वाक्य-लीलाभिः गाः, गोपालान्, गोप्यश्च आनंदयामास। ततः, द्विजैः स्वपत्नीभिः भगवत्प्रार्थनां स्मृत्वा, मानुषरूपे भगवतः उपहासं कृत्वा, आत्मनः अपराधे दुःखिताः अभवन्। पत्नीषु कृष्णे भक्तिं दृष्ट्वा, स्वेभ्यः तादृशं भक्त्यभावं ज्ञात्वा, त एव आत्मनः निन्दां चक्रुः—"धिक् जन्म, त्रैविद्यं, व्रतानि, विद्याम्, कुलं, कर्मपाटवं, यदि तद् अतीन्द्रियस्य भगवतः विमुखाः स्मः। नूनं भगवतः माया योगिनामपि मोहिनी; वयं मानवाचार्याः स्वहिते मूढाः स्मः।" "पश्यन्तु एता स्त्रियः, याः विश्वगुरौ कृष्णे अपि मृत्युपाशं गृहं नाम भित्त्वा स्थिताः। न द्विजत्वं, न गुरुकुलवासः, न तपः, न आत्मविचारः, न शौचं, न शुभकर्म; तथापि, अस्माकं गुणैः अपि, कृष्णे भक्तिर्न दृढा।" "वयं गृहक्लेशैः मोहिताः, स्वहिते प्रमत्ताः, स तु गवां स्त्रीणां वचोभिः धर्ममार्गं स्मारयामास। अन्यथा, भगवतः इच्छया बन्धनं वा मोक्षं वा किं प्रयोजनम्? एष लीलया एव। लक्ष्मी अपि केवलं पादसंस्पर्शं कामयमाना सर्वान् परित्यज्य तमेकं यदा अपि उपास्ते; तस्याः मोक्षकामना लोकमोहायैव।" "देशः, कालः, वस्तु, मन्त्रः, क्रिया, ऋत्विजः, वह्निः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मः—सर्वं तस्यैव स्वरूपम्। सोऽयं योगेश्वरः विष्णुः यादवेषु अवतीर्णः—श्रुतमपि सन्मोहिताः न जानिमहि। धन्या वयं, यत्र एतादृशी स्त्रियः, यासां हृदि दृढा हरौ भक्तिः।" "नमः अच्युतबुद्धये कृष्णाय; तव मायया मोहिताः वयं कर्मपथेषु विचरामः। स एव आदिपुरुषः मोहितचित्तानां स्वीयमायया अपराधिनां क्षमां करोति।" एवं स्वपापस्मरणेन, कृष्णे उपेक्षिताः अपि, कंसभीताः सन्तः, अच्युतदर्शनकामनां न जहुः। "यदि ग्रहाः सुखदुःखकारणम्, आत्मनः किं तेन? ग्रहाः अन्यान् एव बाधन्ते, आत्मानं न; तस्मात् कोपः कस्य प्रति? यदि कर्म सुखदुःखहेतु, आत्मनः किम्? कर्म जडचेतनयोः, आत्मा त्वेकः साक्षी; तस्मात् कोपः व्यर्थः। यदि कालः सुखदुःखहेतु, आत्मनः किं तेन? कालः अपि आत्मस्वरूपः; द्वैतस्य परस्याभावात्, कोपः कस्य?" "न कस्यचित् क्वचित् कदापि द्वैतम् आत्मनि परमात्मनि जायते; यथा अहम्, तथा जन्ममृत्युव्यवस्था; जागरितः पञ्चभूतेभ्यः न भीतः। एतां परां आत्मभक्तिं पूर्वैः मुनिभिः आचरितां आश्रित्य, अहम् अपि अतीर्ण्य अस्य अतीव दुस्तरं तमः, मुकुन्दपादसेवनया।" श्रीभगवान् उवाच—"वैराग्ययुक्तः, निरुपाधिः, अलसः, पृथिव्याम् परिव्राजकः, दुष्टैः उपहास्यः अपि, स्वधर्मे स्थितः, मुनिः एतद् श्लोकं जगौ।" "नान्यः आत्मनः सुखदुःखयोः कारणम्; मित्रमध्यमशत्रवः सर्वे संसारमोहकृत्यः। तस्मात्, प्रिय, सर्वेन्द्रियैः मयि बुद्ध्या युक्तचित्तः भव; एष योगस्य सारः।" "यः एकचित्तः, ब्रह्मनिष्ठेन मुनिना गीतं गीतं धारयति, पठति, शृणोति वा, स जीवनद्वन्द्वैः न बाध्यते।" शुक उवाच—एवं, श्रीबलरामसहितः श्रीकृष्णः तत्र निवसन्, गोपालानां इन्द्रयागाय आयोजनं दृष्टवान्। सर्वज्ञः स भगवान्, सर्वात्मा, सर्वदृष्टा, नन्दादीन् वयोवृद्धान् विनयेन उपसंगम्य पप्रच्छ—"किं खलु एष कलकलः, कस्य हेतोः, कस्यार्थं, केन चायं यज्ञः क्रियते?" "पितः, अहम् अतीव श्रोतुम् इच्छामि; कृपया कथय, श्रवणकाङ्क्षया अहम्। धर्मज्ञाः सर्वथा भक्ताः स्वकर्म न निगृह्णन्ति।" "यो मित्रमध्यमशत्रुषु उदासीनः, समदृष्टिः, द्वेषरहितः, स एव सखा, आत्मवत् अन्यान् पश्यति।" "जनाः कर्माणि जानन्तः अजानन्तः च कुर्वन्ति; पण्डितानां कर्म सफलम्, मूढानां तु न तथा।" इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे द्वाविंशतितमः अध्यायः समाप्तः।