भगवान् श्रीकृष्णः तासां द्विजपत्नीभ्यः उवाच—“जीवनं, बुद्धिः, मनः, आत्मा, भार्याः, पुत्राः, धनं च—एते सर्वे मयि संयोगेनैव प्रियाः भवन्ति। अतः कोऽन्यः सत्यतः प्रियः स्यात्? इदानीं यज्ञवाटं गच्छत, हे द्विजपत्नीः! युष्माकं पतयः गार्हस्थ्यधर्मे स्थिताः, युष्माभिः सहिताः स्वं यज्ञं पूर्णयिष्यन्ति।” ताः पत्न्यः प्राहुः—“मा तथा कठोरं वद, भगवन्! तव पादयोः श्रुतिवचनस्य प्रतिपूर्तिं कुरु। वयं स्वबान्धवान् विहाय तव तुलसीकण्ठितपादरजः सञ्चिन्वन्त्यः केशेषु स्थापयितुम् आगताः स्मः। न पतयः, न पितरौ, न पुत्राः, न भ्रातरः, न मित्राणि, नान्यः कोऽपि अस्मान् अधुना गृह्णाति। अतः, हे रिपुसूदन! त्वदीयपादारविन्देषु पतितानां न अन्यः शरणं अस्ति—एषः वरः दत्तव्यः।” भगवान् उवाच—“मा स्म युष्माकं पतयः, पितरः, भ्रातरः, पुत्राः, अन्ये वा मन्यन्ताम्। सर्वे लोकाः, देवाः, भूतानि च, युष्मान् पूजयन्ति, यतो युष्माकं मयि संयोगः जातः। लोकेषु जनानां शरीरसंबन्धः न प्रीत्यर्थं, न स्नेहार्थं वा; युष्माभिः चेतः मयि स्थिरं कृत्वा शीघ्रं मां प्राप्स्यथ।” शुकः उवाच—एवं भगवता उक्ताः ताः द्विजपत्नीः यज्ञवाटं प्रत्युपावर्तन्त। तेषां पतयः अपि स्पर्धाशून्याः स्वपत्नीभिः सह यज्ञं सम्पादयामासुः। तत्र एका स्त्री पत्युना निवारिता अपि, भगवतः श्रवणेन हृदि समालिङ्ग्य, कर्मबन्धनं शरीरं त्यक्त्वा मुक्तिं प्राप्तवती। भगवान् गोविन्दः तैः एव भोज्यैः गोपालकान् चतुर्विधेन प्रकारेण तर्पयामास, स्वयम् अपि भुङ्क्ते स्म। एवं भगवान् मानुषरूपं कृत्वा स्वलीलया गाः, गोपालान्, गोपिकाः च रूपेण, वचोभिः, कर्मभिः च तुष्टवान्। तदा द्विजाः स्वपत्नीभिः जगन्नाथयोः कृते कृतं निवेदनं स्मृत्वा, भगवतः मानुषवेषस्य उपहासं कृत्वा कृतदोषाय खिन्नाः अभवन्। स्वपत्नीभ्यः श्रीकृष्णे दृढां भक्तिं दृष्ट्वा, स्वस्य तादृशीं भक्तिं न पश्यन्तः, आत्मानं दोषयामासुः। “धिक् जन्म, त्रैविद्यं, व्रतं, महदधीयान्, कुलं, कर्मपाटवं च—यदा भगवति अतीन्द्रिय्ये वयम् अपसृताः स्मः। नूनं भगवतो मायया योगिनाम् अपि मोहः जायते—वयं पुरुषशिक्षकाः स्वहिते मूढाः स्मः। पश्यत एतानां स्त्रीणां दृढां स्थितिम्—याः श्रीकृष्णस्य जगद्गुरोः कृते मृत्युपाशं नाम ‘गृहं’ छित्वा गताः। एतेषां न द्विजत्वं, न गुरुगेहम्, न तपः, न आत्मविचारः, न शौचं, न शुभकर्माणि च। अपि च, अस्माकं संस्कारादयः सन्ति, तथापि श्रीकृष्णे, योगेश्वराधिपतौ, न स्थिरा भक्तिः। गृहधर्मे प्रमत्ताः, स्वहिते मूढाः स्मः, स गोपिकावाक्येन धर्ममार्गं स्मारयति। अन्यथा, अस्माकं, तस्याज्ञया वर्तमानेभ्यः, मोक्षादिकं किम्? स हि सर्ववरदः, पूर्णकामः, केवलं लीलया एतत् दर्शयति। लक्ष्मीः अपि केवलं पादसंस्पर्शमिच्छन्ती, सर्वान् परित्यज्य, एकवारं तं पूजयति; तस्या अपि आत्मदोषात् मोक्षकामना केवलं जनानां मोहाय। देशः, कालः, पृथक् वस्तूनि, मन्त्राः, क्रियाः, ऋत्विजः, वह्नयः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मः—एते सर्वे तस्मात् एव सन्ति। स एव अयं भगवान् विष्णुः, योगिनां स्वामी, यदुषु अवतीर्णः—एवं श्रुत्वा अपि, मोहिता वयं तं न वेद्मः। अहो, धन्याः स्मः, यः अस्माकं मध्ये तासां स्त्रीणां हृदि अचलभक्तिः हरौ उत्पन्ना। नमः ते, श्रीकृष्ण, अच्युतबुद्धे! तव मायया मोहिताः वयं कर्मपथेषु मनांसि विचालयामः। स एव आदिपुरुषः, येषां बुद्धिः तस्य मायया मोहिता, तेषां अपराधं क्षमते। एवं स्वदोषं स्मृत्वा, कृष्णं अविज्ञाय, कंसभीता अपि, तं द्रष्टुम् इच्छां न जहुः। यदि ग्रहाः सुखदुःखयोः कारणं, आत्मनः किं तेन? ग्रहाः ग्रहान् एव बाधन्ते, न आत्मानं; अतः कोपः कस्य प्रति? यदि कर्म सुखदुःखयोः कारणम्, आत्मनः किं तेन? कर्म जडचेतनयोः, शरीरं त्वग् मात्रं, आत्मा तु साक्षी सुपर्णः; कर्म मूलं नास्ति, कस्य कोपः? यदि कालः कारणम्, आत्मनः किं तेन? कालः आत्मनः स्वरूपः; यथा अग्नेः नोष्णता, हिमस्य न शीतता, द्वैतं परस्य नास्ति, कस्य कोपः? न कस्यचित्, न क्वचित्, न केनचित्, परमार्थात्मनः द्वैतं संभवति। यथाहं तथा जन्ममृत्युव्यवस्था; अतः जागरूकः पञ्चभूताद्यैः न बिभेति। एषा परा भगवति भक्तिः, या प्राचीनैः मुनिभिः आचरिता, तया अहं दुस्तरं तमः तितीर्षामि, मुकुन्दपादसेवया। भगवान् उवाच—वैराग्ययुक्तः, निरुपाधिः, अलसः, पृथिव्याम् परिव्रजन्, दुष्टैः अपि परित्यक्तः, स्वधर्मे स्थितः, मुनिः इमां गाथां उवाच—“नात्मनः सुखदुःखयोः कारणं अन्यः अस्ति; मित्रमध्यमशत्रवः सर्वे संसारमोहात् कल्पिताः। अतः, प्रिय, सर्वात्मना बुद्ध्या मां नियच्छ; एष योगस्य सारः। यः मुनिना गीतां गीतां धारयति, पठति, शृणोति वा, स द्वन्द्वैः न बाध्यते।” शुकः उवाच—एवं भगवान् बलरामसहितः तत्र वसन्, गोपालानां इन्द्रयागायां व्यग्रता अपश्यत्। सर्वज्ञः भगवान् नन्दादीन् वृद्धान् विनीतः पप्रच्छ—“पितः, किमिदं कलकलं जातम्? कस्य हेतोः, कस्यार्थं, केन चायं यज्ञः क्रियते?” पुनः उवाच—“श्रोतुम् इच्छाम्यहं, पितः, वद; श्रवणोत्सुकः अस्मि। धर्मात्मानः सर्वत्र भक्ताः स्वकर्म न गुह्ययन्ति। यः मित्रेषु, मध्यस्थेषु, शत्रुषु उदासीनः, समदर्शी, द्वेषरहितः, स एव सखा इत्युच्यते।” एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे एकत्रिंशत्तमः अध्यायः समाप्तः।