कृष्णस्य दर्शनाय ब्राह्मणपत्नीः यज्ञस्थानात् निर्गत्यं वनं जग्मुः। तत्र तं श्रीकृष्णं मेघश्यामलं, पीतवस्त्रपरिधानं, वनमाल्यपिच्छोपशोभितं, नर्तकवेषधारिणं, कन्धरे पद्मं, हस्ते पद्मवर्तयन्तं, कर्णे कुमुदेन भूषितं, कपोलयोः केशपाशैः शोभितं, प्रसन्नवदनं सस्मितं च ददृशुः। तासां चित्तानि तस्य कथासु रममाणानि, तस्य सन्निधौ श्रवणानन्दितानि, तं नेत्रैः पश्यन्त्यः अन्तः दीर्घं समालिङ्गन्त, तं मनसा समाविशन्त, तथा ज्ञात्वा दुःखं स्वेच्छया परित्यजन्ति। सर्वान्यपि आशाः परित्यज्य, आत्मदर्शनाकाङ्क्षयाः ताः कृष्णं समुपेत्य स्थिताः। स सर्वदर्शी तासां मनोभावं ज्ञात्वा, सस्मितं वदनं कृत्वा ताः इदं उवाच— “स्वागतं भाग्यशालिन्यः! उपविशन्तु। किं अहं कर्तुं शक्नोमि? युष्माभिः अस्मद् दर्शनाय आगमनं उचितं। ये हि आत्महितैषिणः, तेषां मयि कारणरहितं, सततं भक्तिं अर्पयन्ति। जीवः, बुद्धिः, मनः, आत्मा, पत्न्यः, पुत्राः, वित्तं च, सर्वं मयि संसर्गात् प्रियं भवति; तस्मात् अन्यः कः प्रियः स्यात्?” ततः स भगवान् उवाच— “यज्ञमण्डपं गच्छन्तु द्विजपत्नीः! पतयः गृहस्थाः स्वपत्नीभिः यज्ञं पूरयिष्यन्ति।” ताः ब्राह्मणपत्नीः प्रत्युवाचुः— “माहि भगवान्! वेदवचनस्य प्रतिज्ञां पादयोः पूरय। सर्वबान्धवान् परित्यज्य, तुलसीपादधूलिं केशेषु स्थापयितुम् आगताः स्म। न पतयः, न पितरः, न पुत्राः, न भ्रातरः, न मित्राणि, न अन्यः कश्चन, अधुनैव अस्मान् गृह्णन्ति। तस्मात् शरणागतानां ते पादयोः अन्यः शरणं नास्ति— तद् अनुगृह्य।" भगवान् उवाच— “न पतयः, न पितरः, न भ्रातरः, न पुत्राः, न अन्ये दुष्टभावं कुर्वन्तु; सर्वलोकाः, देवाः, भूतानि च, युष्माकं मयि सम्बन्धात् सम्मानं कुर्वन्ति। इह संसारे जनानां शारीरसम्बन्धः न प्रीत्यर्थः; युष्माकं मनः मयि स्थिरं भवतु— शीघ्रं मां प्राप्स्यथ।" शुकः उवाच— एवं भगवतो वचनात् ब्राह्मणपत्नीः यज्ञमण्डपं प्रत्यगच्छन्। तेषां पतयः, असूयारहिताः, स्वपत्नीभिः यज्ञं पूर्णं कृतवन्तः। तत्र एका स्त्री पतिना निवारिता, मनसा कृष्णं यथाश्रुतं समालिङ्ग्य, कर्मबन्धनं देहं त्यक्त्वा मोक्षं प्राप्तवती। भगवान् गोविन्दः तेनैव अन्नेन गोपालान् चतुर्विधं तर्पयामास, स्वयम् अपि तद् अन्नं भुक्तवान्। एवं मानुषवेषं धृत्वा, कृष्णः गोभिः, गोपालैः, गोपिकाभिः, सौन्दर्येन, वचनैः, कर्मभिः च रमयामास। ततः ब्राह्मणाः स्वपत्नीभिः जगद्गुरुभिः कृतं निवेदनं स्मृत्वा, मानुषवेषं भगवान् उपहसन्तः, स्वदोषं मनसि कृत्वा, तासां पत्नीनां अद्भुतां भक्तिं दृष्ट्वा, स्वभक्त्यभावं ज्ञात्वा, आत्मनः निन्दां कृतवन्तः। “किम् अस्माकं जन्म, त्रैविद्यं, व्रतानि, विद्वत्ता, कुलं, यज्ञकौशलं च— यदा अतीन्द्रियं भगवंतं न प्राप्नुमः। भगवतो मायया योगिनामपि मोहो जायते; वयं लोकाचार्याः स्वहितं न जानिमः। पश्यत कृष्णाय विश्वगुरवे गृहबन्धनं मृत्युसंज्ञं स्त्रीभिः मोचितम्। एताः न द्विजत्वं, न गुरुकुलवासः, न तपः, न आत्मविचारः, न शौचं, न शुभकर्म च। तथापि अस्माकं संस्काराद्याः सन्ति, भक्तिः कृष्णे योगेश्वरस्य न स्थिरा। गृहकर्मनिमग्नाः स्वहितं विस्मृत्य, गोपिकावचनैः धर्ममार्गं स्मारितः। अन्यथा सर्ववरदस्य, पूर्णकामस्य, अस्माकं मोक्षाद्यर्थं वरः किम् आवश्यकः? एष भगवतो लीलाविलासः। लक्ष्मीः केवलं पादस्पर्शं कामयन्ती, अन्यान् सर्वान् त्यक्त्वा, एकवारं पूजयति; तस्या मोक्षकामना लोकानां मोहायैव। देशः, कालः, वस्तु, मन्त्रः, यज्ञः, ऋत्विक्, अग्निः, देवता, यजमानः, धर्मः— सर्वं तस्यैव रूपम्। स एव विष्णुः, योगेश्वरः, यदुषु प्रकटितः— श्रुतम्, परन्तु मोहात् न ज्ञातम्। धन्याः स्मः, यतः अस्माकं मध्ये हरौ दृढभक्तिः स्त्रीषु जाताः। नमः कृष्णाय, अच्युतबुद्धये; तव मायया वयं कर्मपथे भ्रमामः। स आदिपुरुषः, मोहिता येन, तेषां अपराधं क्षमति।" एवं स्वदोषं स्मृत्वा, कृष्णं तिरस्कृत्य अपि, अच्युतदर्शनकामना न जहुः, कंसभीत्या अपि। यदि ग्रहाः सुखदुःखस्य कारणं, तर्हि आत्मनः किम्? ग्रहाः ग्रहान् एव बाधन्ति, तस्मात् कोपः कस्य कर्तव्यः? यदि कर्म सुखदुःखस्य कारणं, तर्हि आत्मनः किम्? कर्म जडचेतनयोः, देहः त्वचः, आत्मा चेतनः— कोपः कस्य? कर्म मूलम् न। यदि कालः कारणं, तर्हि आत्मनः किम्? कालः आत्मवत्; यथा अग्नेः तापः न, हिमस्य शीतता न, द्वैतं न अन्यस्य। परमात्मनः द्वैतं कस्यापि न जायते; जन्ममृत्युसंस्कारः मम यथा, तस्मात् जागृतः भूतैः न बिभेति। अतीन्द्रियात्मभक्त्या, यां पूर्वर्षयः उपासितवन्तः, अहं अपारं तमः, मुकुन्दपादसेवया तरिष्यामि। भगवान् उवाच— वैराग्यवान्, निरुपधिः, श्रान्तिहीनः, भिक्षुर्वद् पृथिवीं भ्रमन्, दुष्टैः त्यक्तः अपि, स्वधर्मे स्थिरः, ऋषिः इदं श्लोकं उवाच— “आत्मा एव सुखदुःखस्य कारणं, मित्रः, उदासीनः, शत्रुः, सर्वं संसारमोहात् उत्पादितम्। तस्मात् प्रिय, सर्वात्मना बुद्ध्या मनः मयि नियच्छ; एष योगस्य सारः।" यः कश्चन, मनसा स्थिरः, एतद् ब्रह्मस्थितस्य गीतं धारयति, पठति, शृणोति वा, स जीवनद्वन्द्वैः न बाध्यते।