कृष्णः रामेण सह गोपैः गोष्ठे गाः पालयन् दूरं गतवान्। तस्माद् भूयो भूयो भगवतः सखिभिः सह क्षुधार्तस्यागमनं श्रुत्वा, तस्य भोजनार्थं प्रार्थना अभवत्। अच्युतस्य आगमनं श्रुत्वा, याः स्त्रियः तं द्रष्टुम् सदा उत्सुकाः आसन्, ताः भगवतः कथासु मनः निवेश्य, हर्षेण पूर्णाः अभवन्। ताः सर्वाः स्त्रियः चतुर्विधं उत्तमं भोजनं पात्रेषु निधाय, प्रियतमं प्रति शीघ्रं ययुः, यथा नद्यः सागरं प्रति धावन्ति। स्वपत्निभिः भ्रातृभिः बन्धुभिः पुत्रैः च निवार्यमाणाः अपि, ताः उत्तमकीर्तेः भगवतः प्रति चिरश्रुतोपदेशैः धृतचित्ताः तत्र ययुः। यमुनातटे नवपल्लवशोभिते वनान्तरे, ताः स्त्रियः गोपालैः रामेण च परिवृतं कृष्णं विचरन्तं ददृशुः। तं मेघश्यामलम् हेमाम्बरधरम्, वनमालापिञ्छाभरणम्, नर्तकवेषधरम्, कन्धरे पद्मस्थितम्, हस्तेन पद्मं वहन्तम्, कर्णे कुमुदशोभितम्, कपोलयोः केशपाशैः भूषितम्, विकासितस्मिताननं च ददृशुः। भगवतः कथास्वादप्रेम्णा श्रवणसुखेन च ताः स्त्रियः, तं नेत्रैः प्रविश्य, अन्तः चिरं परिष्वज्य, दुःखं यथेष्टं त्यक्तवन्त्यः, विवेकिन्यः अभवन्। सर्वाशां परित्यागं कृत्वा, आत्मानं द्रष्टुम् आगताः ताः, सर्वदर्शिनं तं भगवान् स्मितपूर्वकं ताः सम्बोधितवान्। "स्वागतम्, भाग्यवत्यः! उपविश्यताम्। किं करवाणि? युष्माभिः अस्मान् द्रष्टुम् आगमनं युक्तमेव। ये आत्महितं इच्छन्ति, ते मयि कारणरहितं अविच्छिन्नं भक्तिं कुर्वन्ति। जीवः, बुद्धिः, मनः, आत्मा, दाराः, सुताः, वित्तम्—एतेषां मम संस्पर्शात् प्रियता, अन्यः कः प्रियः स्यात्? युष्माभिः यज्ञशालां प्रतिगन्तव्यम्; पतयः स्वपत्नीभिः सह यज्ञं पूरयिष्यन्ति।" स्त्रियः ऊचुः—"मा एवं वद, भगवन्! तव पादयोः शास्त्रप्रतिज्ञां पूरय। वयं सर्वान् बान्धवान् परित्यज्य, तुलसीमणिपादरजः शिरसि धारयितुम् आगताः। न पतयः, न पितरः, न भ्रातरः, न सुताः, न सुहृदः, न अन्यः कोऽपि नः स्वीकरिष्यति; तव पादमूले पतितानां नः अन्यः नास्ति शरणं, तद् अनुगृहाण।" भगवान् उवाच—"पतयः, पितरः, भ्रातरः, पुत्राः, अन्ये वा न रुष्यन्तु; युष्माभिः मयि सम्बन्धः कृतः, तस्मात् सर्वे लोकाः, देवा, भूतानि च सम्मानयन्ति। लोकेषु देहानां संगः न स्नेहहेतोः; मयि चित्तं स्थिरं कृत्वा, शीघ्रं माम् अवाप्स्यथ।" शुकः उवाच—एवं भगवता उक्ताः, ब्राह्मणपत्नीः यज्ञवाटं प्रतिनिवृत्ताः; तेषां पतयः असूयारहिताः स्वपत्नीभिः यज्ञं सम्पन्नम्। तत्र एका स्त्री पत्युः निवारणात् कृष्णं हृदि परिष्वज्य, कर्मबन्धनं देहं परित्यज्य, मोक्षं प्राप्नोत्। भगवान् गोविन्दः तैः एव भोज्यैः चतुर्विधैः गोपालान् तर्पयामास, स्वयम् अपि भुङ्क्ते स्म। एवमिव मानुषवेषं कृत्वा, भगवान् लीलया गाः गोपालान् गोपीश्च रूपवाक्यकर्मभिः तोषयामास। ततः स्वपत्नीभिः भगवतः याचितम् अनुस्मृत्य, ब्राह्मणाः भगवन्तं नरवेषधरं विगर्ह्य आत्मदोषं शुचन्तः, तेषां पत्नीनां अपूर्वभक्तिं दृष्ट्वा, स्वकीयं भक्तिहीनत्वं ज्ञात्वा, आत्मानम् उपालभन्त। "धिग्जन्म, त्रैविद्यं, व्रतानि, विद्याम्, कुलं, क्रियाशक्तिं च—यदि भगवति अप्रत्यक्षे तिष्ठेम।" "नूनं भगवतो माया योगिनामपि मोहिनी; वयं हि जनानां गुरवः स्वहितमपि न जानिम। पश्यैताः स्त्रियः, याः कृष्णाय जगद्गुरवे मृत्युपाशं गृहं चात्यजन्। एतेषां न द्विजत्वं, न गुरुकुलवासा, न तपः, न आत्मविचारः, न शौचं, न शुभक्रियाः। तथापि, अस्माकं संस्कारादिसम्पन्नानाम् अपि, श्रीकृष्णे परमयोगेश्वरे दृढा भक्तिः नास्ति।" "वयं गृहव्यवसायैः स्वहितं मोहिता, तु गोप्यः धर्म्यमार्गं स्मारयन्त्यः भगवता स्मृताः। अन्यथा, भगवत्प्रेरितानां नः, पूर्णकामस्य वरदातुः, मोक्षादिकामनां किम्? एष लीला प्रदर्श्यते।" "श्रीः अपि भगवत्पादसंस्पर्शैकलाभिनी, सर्वान् परित्यज्य, तं एकवारं पूजयति; तस्याः दोषमोक्षकामना लोकमोहिनी एव। देशः, कालः, वस्तु, मन्त्रः, क्रिया, ऋत्विक्, वह्निः, देवता, यजमानः, यज्ञः, धर्मश्च—सर्वे भगवतः एव।" "स एवायं भगवान् विष्णुः योगेश्वराधिपः, यदुषु प्रादुरासीत् इति श्रुतम्; तु मोहिता वयं न तं जानिम। धन्याः वयं, यत्र गोप्यः भगवति दृढां भक्तिम् उपजग्मुः।" "नमः ते कृष्णाय, अच्युतबुद्धये; तव मायया वयं कर्मपथे भ्रमामः। स भगवान् आदिपुरुषः, यः स्वमायया मोहितानां अपराधान् क्षमते।" एवं स्वदोषं चिन्तयन्तः, कृष्णं उपेक्षितवन्तः अपि, तं द्रष्टुम् अच्युतौ स्पृहां न जह्युः, कंसभीताः अपि। यदि ग्रहाः सुखदुःखहेतवः, आत्मनः का चिन्ता? ग्रहाः ग्रहान् एव बाधन्ते, तस्मात् कस्य कोपः? यदि कर्म सुखदुःखहेतुः, आत्मनः का चिन्ता? कर्म जडचेतनयोः, देहः त्वचामात्रः, आत्मा तु साक्षी; तस्मात् कस्य कोपः? यदि कालः सुखदुःखहेतुः, आत्मनः का चिन्ता? कालः आत्मनः स्वरूपमेव; तस्मात् द्वन्द्वं परस्य नास्ति। यस्य न क्वापि, न केनचित्, नापि कदाचन द्वैतं भवति, तस्य परमात्मनः न भयं; यथा अहम्, एवं जन्ममरणचक्रं; तस्मात् प्रबुद्धः भूतानां न भीतः भवति।