शृणुत, भगवतः श्रीकृष्णस्य गोपैः सह यमुना-तीरे विहरणस्य समये घटितं पुण्यकथाम्। तदा गोपाः, भगवत्-प्रेरिताः, यज्ञशालायां ब्राह्मणान् उपसृत्य, तेषां सकाशात् भोजनं याचितवन्तः। किन्तु, ब्राह्मणाः, स्वीयेषु कर्मसु निमग्नाः, बालिशा अल्पेषु कामेषु प्रवृत्ताः, वृद्धत्वेन गर्विताश्च, भगवत्-सम्बन्धिनं निवेदनं श्रुत्वापि न तद् अङ्गीकृतवन्तः। तत्रैवोक्तं—यज्ञदीक्षायाम् अपि, पशुबन्धसौत्रामण्यादौ विहितकालं विना, आहारस्य दूषणं न भवति। तथापि, तैः न श्रुतं, न च स्वीकृतं। एतेषां कर्म, देश, काल, द्रव्य, मन्त्र, विधि, ऋत्विक्, अग्नि, देवता, यजमानः, यज्ञः, धर्मश्च—सर्वमपि स भगवान् एव। स एव परं ब्रह्म, अधोक्षजः, तैः अविवेकिनः, आत्मानं मृत्युलोकं मन्यमानैः, केवलं मानुषतया दृष्टः, न तु भगवानिति ज्ञातः। न तैः उक्तं ‘यदुभ्यः दत्तव्यम्’ इति, न वा ‘न दातव्यम्’ इति; तदा गोपाः निराशाः, कृष्णरमयोः समीपं प्रत्यागच्छन्, यथावत् वृत्तान्तं निवेदितवन्तः। तदाकर्ण्य, जगन्नाथः श्रीकृष्णः सस्मितं गोपान् पुनः अवदत्—‘लोकधर्मानुसारं गच्छामः। यूयं, सङ्कर्षणेन मया च सह, ब्राह्मणपत्नीभ्यः निवेदयत। ताः मयि चित्तस्थिताः, भक्तिपरायणाः, स्नेहयुक्ताश्च, सस्नेहं भोजनं दास्यन्ति।’ ततो गोपाः, ब्राह्मणपत्नीगृहं गत्वा, ताः शोभायुक्ताः, आसने उपविष्टाः, अलङ्कृताः दृष्ट्वा, विनयपूर्वकं प्रणम्य, इदं वचनं ब्रूयुः—‘नमः भवत्यः! अस्माकं वचनं शृणुत। न दूरस्थे वयं, कृष्णस्य प्रेषणेन, गाः चरयामः। सः, गोपैः सह रामेण च, दूरं यातः, क्षुधार्तः सखा सह, तस्य कृते भक्ष्यं दातव्यम्।’ अच्युतस्य आगमनं श्रुत्वा, यः कथासु सदा मनः स्थितम्, दर्शनलालसाः, ताः सर्वाः प्रमोदेन पूर्णाः अभवन्। ताः, चतुर्विधं श्रेष्ठं भोजनं पात्रेषु आदाय, स्नेहात् प्रियं प्रति शीघ्रं ययुः, यथा नद्यः समुद्रं प्रति धावन्ति। ताः, पतिभिः भ्रातृभिः बन्धुभिः पुत्रैश्च निवार्यमाणाः अपि, कीर्तिमन्तं भगवन्तं प्रति चित्तनिवेशात्, दीर्घश्रुतशास्त्रबलात्, निवारणं न मन्यन्ते स्म। यमुनायाः सुमनोहरसुरम्ये कानने, नवपल्लवशोभिते, ताः गोप्यः कृष्णं, गोपैः अग्रजेन च परिवृतं, विचरन्तं दृष्ट्वा, विस्मयमग्नाः अभवन्। स तु, मेघश्यामलः, पीताम्बरधरः, वनमालापिञ्छिलाङ्कृतः, नटनिवेशः, पद्मश्रियं स्कन्धे निधाय, एकहस्तेन पद्मं परिभ्रमयन्, कर्णे कुमुदं, कपोलयोः अलकावलम्बितं, मुखे सस्मितं विकासयन्, दृष्टः। तासां चित्तानि, यस्य कथायाः श्रवणे रम्याणि, यस्य दर्शनं श्रवणसुखदं, तं दृष्ट्वा, नयनैः अन्तर्यामी भावेन प्रविष्टानि, अन्तरङ्गे नित्यं आलिङ्ग्य, दुःखं यथेष्टं विसर्जितवन्त्यः। सर्वा अपि, अन्यासां आशाः परित्यज्य, आत्मदर्शनार्थं आगताः। स सर्वज्ञः, तासां मनोवृत्तिं विज्ञाय, सस्मितं वाक्यम् अवदत्—‘स्वागतम्, महाभाग्यवत्यः! उपविश्यत। किं करवाणि? यूयं यथोचितं, अस्माकं दर्शनकाम्यया आगताः।’ ‘ये जनाः, आत्महितार्थिनः, मयि हेतुविहीनां सततां भक्तिं कुर्वन्ति, ते एव सच्चिन्तकाः। प्राण, बुद्धि, मनः, आत्मा, भार्या, पुत्राः, वित्तं च—सर्वं मयि संयोगात् प्रियं भवति; अतः, अन्यः कः प्रियः स्यात्? अतः, यूयं यज्ञशालां प्रतिगच्छत; पतयः स्वधर्मेण यज्ञं समापयिष्यन्ति।’ ताः ब्राह्मणपत्न्यः ऊचुः—‘मा एवं कठोरं वद, भगवन्! त्वत्पादयोः शास्त्रप्रतिज्ञां पूरय। सर्वबान्धवान् परित्यज्य, तुलसीशोभितपादरजः केशेषु स्थापयितुं त्वत्समीपं आगताः स्मः। न पतयः, न पितरः, न पुत्राः, न भ्रातरः, न मित्राणि, न अन्यः कश्चन, अस्मान् स्वीकर्तुं इच्छन्ति। अतः, त्वत्पादाश्रितानां न अन्यः शरणं अस्ति—त्वं नो रक्ष।' भगवान् प्रोवाच—‘मा खिद्यध्वम्! पतयः, पितरः, भ्रातरः, पुत्राः, अन्ये वा, रोषं मा कृत्वा; यूयं मयि संलग्नाः, युष्मासु लोका देवाः सर्वे च पूजां कुर्वन्ति। लोके जनानां देहसम्बन्धः न स्नेहहेतुः; मयि चित्तं स्थाप्य, शीघ्रं माम् एव प्राप्स्यथ।’ शुकः उवाच—एवं भगवता समादिष्टाः, ब्राह्मणपत्न्यः यज्ञमण्डपं प्रत्यगच्छन्; पतयः अपि, स्पृहाशून्याः, स्वपत्नीभिः सह यज्ञं समापयन्। तत्र एका स्त्री, पतिना निवारिता, भगवन्तं हृदि आलिङ्ग्य, श्रुतिपूर्वकं, कर्मबन्धनं शरीरं त्यक्त्वा, मोक्षं प्राप। भगवान् गोविन्दः, तेनैव अन्नेन, चतुर्विधं भोजनं गोपान् तर्पयामास, स्वयम् अपि भुङ्क्ते स्म। एवं, मानुषरूपधारी भगवान्, स्वलीलया, गाः, गोपान्, गोप्यः च, स्व-सौन्दर्य-वाक्य-कर्मभिः प्रमोदितवान्। ततः, ब्राह्मणाः, स्वपत्नीभिः भगवतः जगदीश्वरस्य याचितं स्मृत्वा, मानुषरूपिणं भगवन्तं उपहसन्तः, अपराधं चिन्तयन्तः, खिद्यन्तः अभवन्। स्वपत्नीभिः कृष्णे दृढां भक्तिं दृष्ट्वा, स्वेषु तु भक्तेः अभावं ज्ञात्वा, आत्मनः निन्दां कृत्वा, अवदन्—‘धिक् जन्म, त्रयीविद्यां, व्रतानि, महाश्रुतं, कुलं, कर्मकौशलं च, यदि भगवतः अधोक्षजस्य विमुखाः स्मः। नूनं, भगवतो माया योगिनाम् अपि मोहिनी; वयं जनानां गुरवः, स्वात्महितं न जानिमहि।' ‘पश्यत, एषां स्त्रीणां स्थितिं—याः, जगद्गुरौ कृष्णे अपि, मृत्युपाशं गृहं नाम, भित्त्वा गताः। एता, न द्विजत्वं, न गुरुकुलवासः, न तपः, न आत्मविचारः, न शौचं, न शुभकर्माणि च; अपि च, अस्माकं संस्कारादीन् गुणान् सन्त्यज्य, कृष्णे भक्तिः दृढा नास्ति।' ‘यद्यपि वयं गृहकर्मणि प्रमत्ताः, स्वात्महितं न जानिमहि, तथापि, स भगवान्, गोप्याः वचनेन धर्ममार्गं स्मारयामास। अन्यथा, अस्माकं, ईश्वरस्य आज्ञापालनस्य, मोक्षादिकं वरं किम्? सः सर्ववरदः, सर्वकामप्रदः, एषा तस्य लीला एव।' ‘या लक्ष्मीः, केवलं तस्य पादसंस्पर्शकाम्या, सर्वान् परित्यज्य, तं यदा अपि एकदा उपासते, तस्य दोषमोक्षकामना, केवलं जनानां मोहायैव।' ‘देशः, कालः, पृथक् द्रव्यं, मन्त्रः, कर्म, ऋत्विजः, अग्नयः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मश्च—सर्वमपि स एव भगवान्।’ एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे, श्रीकृष्णस्य गोप्याः ब्राह्मणपत्नीभिः सह लीला, ब्राह्मणानां च आत्मनिन्दा, भगवद्भक्तेः महिमानं च, सुन्दरया कथया प्रतिपाद्यते।