भगवान् श्रीकृष्णः गोपबालान् इत्युक्तवान्—"गच्छत भवन्तः, गोपाः, तत्र, चोदितं चोदनं मम नाम, रामस्य, च सुहृदां च नामानि, ब्राह्मणपत्नीभ्यः पक्तान्नं याच्यध्वम्।" ततो गोपबालाः भगवतः आज्ञया विनीताः, अञ्जलिं कृत्वा, भूमौ प्रणिपत्य, ब्राह्मणान् उपसृत्य यथोक्तं याचितवन्तः—"भूमिपालाः, शृणुत! वयं कृष्णस्य आदेशकारिणः आगताः स्मः। रामेण प्रेषिताः गोपाः स्मः। भवतां कल्याणं भूयात्। धर्मविदां श्रेष्ठाः, रामः च अच्युतः च, समीपे गवां पालनं कुर्वन्तौ, क्षुधार्तौ, भवद्भ्यः अन्नं प्रार्थयतः। यदि श्रद्धा विद्यते, तर्हि तयोः पक्तान्नं दत्तम्।" ततस्ते गोपाः पुनरूचुः—"श्रेष्ठाः, पशुबन्धस्य दीक्षायाम् अथवा सौत्रामणौ विना, दीक्षितस्यापि, अन्नं न दूष्यते।" किन्तु, भगवतः पक्षे याचितमपि श्रुत्वा, ते ब्राह्मणाः न तद् अङ्गीकृतवन्तः—अल्पाभिलाषिणः, कर्मकाण्डेषु व्यग्राः, बालिशाः, वृद्धत्वेन गर्विताः च। यः देशः, कालः, द्रव्यं, मन्त्राः, विधिः, ऋत्विजः, अग्नयः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मः—एते सर्वे तस्मिन् एव भगवति स्थिताः। स एव परं ब्रह्म, अधोक्षजः, तं विवेकरहिताः, आत्मानं मर्त्यं मन्यन्तः, न ज्ञातवन्तः, मानुषं दृष्ट्वा। न च "यदुभ्यः दत्तव्यम्" इति उक्तवन्तः, न "न दत्तव्यम्" इति, शत्रुनिग्रहः। गोपाः निराशाः, कृष्णरामयोः समीपं प्रतिनिवृत्ताः, तद्वृत्तान्तं निवेदितवन्तः। तदेतद् श्रुत्वा, जगदीश्वरः भगवान् सस्मितं गोपान् पुनः उवाच—"लोकेषु यथोचितं आचरितव्यम्। गच्छत, मम संकर्षणस्य च नाम्ना ब्राह्मणपत्नीभ्यः निवेदयत। ताः मयि चित्तं निबद्ध्य, भक्तिपरायणाः, स्नेहयुक्ताः, यथेष्टं अन्नं दास्यन्ति।" ततो गोपाः ब्राह्मणपत्नीगृहं गत्वा, ताः भूषिताः, उपविष्टाः दृष्ट्वा, सस्मितं साष्टाङ्गं प्रणम्य, विनयेन अब्रुवन्—"नमः भवत्यः, ब्राह्मणपत्नीः। वयं समीपे गवां पालनं कुर्मः, कृष्णेन प्रेषिताः। सः गोपालकैरस्माभिः सह, रामेण च, दूरात् आगतः, क्षुधार्तः, सखिभिः सहितः। तस्मै भोजनं दत्तव्यम्।" अच्युतस्य आगमनं श्रुत्वा, ताः स्त्रियः, यः कथाश्रवणेन सदा तुष्टाः, दर्शनलालसा, हृष्टाः अभवन्। ततः सर्वाः उत्तमान्नानि चतुर्विधानि पात्रेषु निधाय, प्रियतमं प्रति शीघ्रं प्रस्थिताः, यथा नद्यः समुद्रं प्रति सरन्ति। पतिभिः, भ्रातृभिः, बान्धवैः, पुत्रैः च वार्यमाणाः अपि, ताः श्रीकृष्णे मनः स्थिरं कृत्वा, दीर्घश्रुतोपदेशेन पोषिताः, निर्भयाः जग्मुः। यमुनायाः काञ्चनवनान्तरे, नूतनाशोकलताभिः शोभिते, ताः गोप्यः कृष्णं दृष्ट्वा, गोपालैः भ्रात्रा च परिवृतं, विचरन्तं पश्यन्ति। स च मेघश्यामलः, पीताम्बरधरः, वनमाल्यलसद्वपुः, शिखिपिच्छमण्डितः, नृत्यगणवद्वेषः, स्कन्धे पद्मं, करयोः पद्मवर्तुलनः, कर्णे कुमुदम्, कपोलयोः कुण्डलितकेशः, सस्मितमुखमण्डलः। ताः च, यः कथाश्रवणेन मनः निमग्नाः, साक्षात् तं नेत्रयोरन्तः प्रविश्य, अन्तः चिरं आलिङ्ग्य, दुःखं स्वेच्छया त्यक्तवन्त्यः, विवेकिन्यः अभवन्। एवं सर्वाः अन्याशां विहाय, आत्मदर्शनलालसाः, तं द्रष्टुम् आगताः। स सर्वज्ञः, तासां भावं विज्ञाय, सस्मितं वदनं कृत्वा, उवाच—"स्वागतम्, सुभगाः! उपविश्यत। किमहं कर्तुं शक्नोमि? युष्माभिः अस्मत्सकाशं गन्तुम् उचितं। ये हि स्वार्थदर्शिनः, निरुपाधिका, अनवच्छिन्ना भक्तिः मयि कुर्वन्ति। प्राणः, बुद्धिः, मनः, आत्मा, पत्न्यः, पुत्राः, वित्तं च—एते मयि संयोगेन प्रियाः भवन्ति; तस्मात् अन्यः कः प्रियः स्यात्? इदानीं यज्ञवाटं प्रतिगच्छत, द्विजपत्नीः! पतयः स्वैः सह यज्ञं सम्पादयिष्यन्ति।" ताः ब्राह्मणपत्नीः ऊचुः—"मा एवं वद, भगवन्! तव चरणयोः श्रुतिवचनस्य प्रतिपादनं कुरु। सर्वबान्धवान् परित्यज्य, तुलसीदललालितचरणरजः शिरसि धारयितुम् आगताः स्मः। न हि पतयः, न पितरः, न पुत्राः, न भ्रातरः, न सख्यः, न अन्यः कोऽपि अस्मान् गृह्णाति। तस्मात्, शरणागतानां तव पादयोः, अन्यः नास्ति शरणम्—एतत् देहि।" भगवान् उवाच—"मा खिद्यध्वं; पतयः, पितरः, भ्रातरः, पुत्राः, अन्ये वा, रुष्टाः न भवन्तु; युष्मासु मयि संलग्नासु, लोकाः, देवाः, प्रजाः सर्वे, सम्मानं कुर्वन्ति। लोकेषु जनानां सङ्गः न प्रीत्यर्थं न स्नेहाय; मयि मनः निबध्नन्त्यः, शीघ्रं माम् एव प्राप्स्यथ।" शुकः उवाच—एवं वचनं श्रुत्वा, ब्राह्मणपत्नीः यज्ञवाटं प्रतिनिवृत्ताः, पतयः अपि, ईर्ष्यारहिताः, स्वैः सह यज्ञं समापितवन्तः। तत्र एकया स्त्रिया, पतिना निरुद्धया, श्रुतपूर्वं तमेव अन्तरात्मनि आलिङ्ग्य, कर्मबन्धनं शरीरं त्यक्त्वा, मुक्ति प्राप्ता। ततः श्रीगोविन्दः तेनैव अन्नेन, गोपालान् चतुर्विधेन भोजनेन तर्पितवान्, स्वयं च अश्नात्। एवं भगवान् मानुषरूपं धृत्वा, स्वलीलया, गोष्ठे गाः, गोपालान्, गोप्यः च, स्वसौन्दर्येण, वचनेन, कर्मभिः च, प्रमोदितवान्। पश्चात्, स्वपत्नीभिः भगवतः यथायाचनं स्मृत्वा, ते ब्राह्मणाः, मानुषरूपिणं भगवन्तं उपहसन्तः, अपराधं चिन्तयित्वा, खिद्यन्तः, आत्मानं दूषयन्तः, इदम् ऊचुः—"धिक् जन्म, त्रैविद्यं, व्रतानि, विद्यान्, कुलं, कर्मकुशलतां च—यदि भगवतः अधोक्षजस्य विमुखाः स्मः। नूनं तस्य मायया योगिनामपि मोहो भवति; वयं हि लोकगुरवः, स्वहितं न जानिम। पश्यत कृष्णे स्थितिं स्त्रीणां, याः मृत्युपाशं गृहं नाम, जगद्गुरोः कृते अपि, भित्त्वा गताः। न च तासां द्विजत्वं, न गुरुकुलवासः, न तपः, न आत्मविचारः, न शौचं, न शुभकर्म। तथापि, अस्माकं सुसंस्कारादीनां, श्रीकृष्णे, योगेश्वरनाथे, दृढा भक्तिः नास्ति।