श्रीशुक उवाच—एवं गोपैः संबोधितः श्रीभगवान् देवकीसुतः भक्तायै ब्राह्मणपत्न्यै कृपया मधुरं वचनमुवाच। स सन्देशं दत्तवान्—“युवं यज्ञवाटं गच्छत, यत्र ब्राह्मणा ब्रह्मविदः स्वर्गकामाः आङ्गिरसस्य यजनं कुर्वन्ति। तत्र गत्वा, भगवतः, महात्मनः, मम च नामानि निर्दिश्य, पक्तान्नं याचध्वं। अहं रामश्च युवाभ्यां सह प्रेषितौ इति वदेत्।” भगवता एवं समादिष्टाः गोपाः तद्वदनुसारं कृताञ्जलयः, ब्राह्मणान् प्रणम्य, भूमौ साष्टाङ्गं प्रणिपत्य, याचनं कृतवन्तः। ऊचुः—“भूमिपालाः, शृणुत! वयं कृष्णाज्ञया आगताः, रामेण प्रेषिताः गोपाः स्मः; भवतः शुभं स्यात्। धर्मविदां श्रेष्ठाः, रामः च अच्युतः च, नातिदूरे गाः चरन्तौ, अन्नार्थिनौ, युष्मद्भ्यः पक्तान्नं याचेताम्। यदि श्रद्धा अस्ति, तयोः काम्यं पक्तान्नं दत्त।” ते पुनः उक्तवन्तः—“वरं ब्राह्मणाः, पशुसंस्कारसौत्रामण्यादिकाले विहाय, दीक्षितस्यापि अन्नभक्षणेन पक्तान्नं न नश्यति।” तथापि, भगवतः सन्देशं श्रुत्वापि, तैः न श्रुतम्—अल्पार्थदृष्टयः, कर्मविलोलाः, बालिशाः, वृद्धत्वेन गर्विताः। यत्र देशः, कालः, पृथक् द्रव्याणि, मन्त्राः, विधयः, ऋत्विजः, अग्नयः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मश्च—एतानि सर्वाणि तस्मात् एव सम्पद्यन्ते। स एव परमं ब्रह्म, भगवान् अधोक्षजः, तैः विवेकहीनैः, आत्मानं मर्त्यवत् मन्यध्वैः, न ज्ञातः, मानुष इव दृष्टः। ते न उक्तवन्तः—“यदुभ्यः दत्तव्यम्,” न वा—“न दत्तव्यम्,” हे रिपुसूदन। गोपाः निराशाः, कृष्णरामयोः समीपं प्रत्यागच्छन्, यथावत् वृत्तान्तं निवेदयामासुः। ततः जगन्नाथः भगवान् श्रुत्वा, सस्मितं लोकव्यवहारमुपदिश्य पुनरुवाच—“सङ्कर्षणेन सह मया च आगतान् ब्राह्मणपत्नीः विज्ञापयत। ताः मयि चित्तानुरक्ताः, भक्ताः, प्रीत्या युष्मभ्यं भोजनं दास्यन्ति।” ते च ब्राह्मणपत्नीगृहं गत्वा, ताः सुवासिनीः, उपविष्टाः, भूषिताः दृष्ट्वा, प्रणम्य, सम्मानपूर्वकं वाक्यमूचुः—“नमो वः ब्राह्मणपत्नीभ्यः, वाक्यं शृणुत। अस्माकं समीपे, कृष्णप्रेषिताः वयं, गावः चरयामः। स एव कृष्णः, रामेण सह, दीर्घमार्गं गत्वा, गोपैः सह, अत्र आगतः। स भूयिष्ठं क्षुधितः; तस्मै सखिभ्यः सह भोजनं दत्त।” अच्युतस्य आगमनं श्रुत्वा, यः कथासु निरतः, दर्शनलालसः, सर्वाः स्त्रियः हर्षपूर्णाः अभवन्। ताः चतुःप्रकारं श्रेष्ठं भोजनं पात्रेषु आदाय, प्रियं प्रति शीघ्रं जग्मुः, नद्यः इव समुद्रं प्रति। ताः पत्युपर्यादिभिः प्रतिषिद्धाः अपि, भगवति उत्तमकीर्तिमयि चित्तं निवेश्य, दीर्घश्रुतोपदेशबलात्, निर्भयाः जग्मुः। यमुनातटस्य वनान्तरे, नवपल्लवशोभिते अशोकवने, ताः तं ददृशुः—गोपैः परिवृतं, ज्येष्ठभ्रात्रा सह विचरन्तं। तं श्यामं जलदसन्निभं, पीताम्बरधरं, वनमाल्यालङ्कृतं, शिखिपिच्छधारिणं, नर्तकवेषधारिणं, एकहस्तेन पद्मं वहन्तं, कर्णे कुमुदं, कपोलयोः केशपाशैः शोभितं, विकासितस्मितवदनं च दृष्ट्वा। ताः, यस्य कथाश्रवणे मनः सुखं लभते, यस्य दर्शनं श्रवणयोः प्रियं, तं चक्षुषा प्रविश्य, अन्तः चिरं सञ्चिन्वन्, दुःखं यथेष्टं विसृज्य, बुद्धिमत्यः, तस्मिन्नेव लीनाः। ताः सर्वाशाभ्यः परित्यज्य, आत्मदर्शनकाम्यया आगताः, स सर्वदर्शी तासां भावं विज्ञाय, सस्मितं वाक्यमुवाच—“स्वागतम्, भाग्यवत्यः! उपविशध्वं; किं करवाणि? युष्माभिः अस्मद् दर्शनकाम्यया आगमनं युक्तमेव। ये हि आत्महितकामाः, ते मयि कारणरहितां, अविच्छिन्नां भक्तिं कुर्वन्ति। प्राणो, बुद्धिः, मनः, आत्मा, भार्याः, पुत्राः, वित्तं च—एतानि मयि संसर्गात् प्रियाणि भवन्ति; तस्मात् अन्यः कः प्रियः स्यात्? अद्य यज्ञवाटं प्रतिगच्छत; पतयः स्वपत्नीभिः सह यज्ञं सम्पादयिष्यन्ति।” ब्राह्मणपत्नीः ऊचुः—“मा एवं कठोरं वद, भगवन्! शास्त्रप्रतिज्ञां पादयोः पूरय; सर्वबान्धवान् परित्यज्य, तुलसीदलैः भूषितपादरजः केशेषु स्थापयितुमागताः स्मः। न पत्युः, न पितरः, न पुत्राः, न भ्रातरः, न मित्राणि, न अन्यः कश्चन अस्मान् स्वीकर्तुम् इच्छन्ति। तस्मात्, रिपुसूदन, त्वत्पादाश्रितानां न अन्यः शरणं अस्ति; कृपया अस्मान् रक्ष। श्रीभगवान् उवाच—“मा मन्यध्वं पत्युः, पितुः, भ्रातुः, पुत्रस्य, अन्येषां वा मनसि द्वेषः स्यात्; सर्वे लोकाः, देवाः, प्रजाः च, युष्मासु मयि सम्पृक्तासु, मानयन्ति। लोके जनानां सङ्गः न स्नेहहेतोः; युष्माभिः मयि चित्तं निवेश्य, शीघ्रं माम् एव प्राप्स्यथ।” श्रीशुक उवाच—एवं भगवता उक्ताः, ब्राह्मणपत्नीः यज्ञवाटं प्रत्यपद्यन्त; तेषां पतयः, द्वेषरहिताः, स्वपत्नीभिः सह यज्ञं सम्पन्नं चक्रुः। तत्र एकैका या पत्युः निरुद्धा, सा भगवन्तं श्रुतिपूर्वकं हृदि आलिङ्ग्य, कर्मबंधनं शरीरं त्यक्त्वा, मोक्षं प्राप्तवती। भगवान् गोविन्दः तेनैव अन्नेन, चतुर्विधं भोजनं गोपान् भोजयामास; स्वयं अपि तेन भुञ्जानः। एवं भगवान् मानुषं वेषं धृत्वा, स्वलीलायै, गोविप्रबालानां, गोपीनां च, रूपवाक्यकर्मभिः हर्षं जनयामास। अनन्तरं, स्वपत्नीभिः भगवतः प्रार्थनां स्मृत्वा, ब्राह्मणाः भगवत्स्वमानुषरूपे कृतापराधं चिन्तयित्वा, मनसि शोकमकुर्वन्। पत्नीनां श्रीकृष्णे दृढां भक्तिं दृष्ट्वा, स्वेभ्यः तादृशीं भक्तिं न पश्यन्तः, आत्मनः निन्दां चक्रुः—“धिक् जन्म, त्रैविद्यं, व्रतानि, महत् शिक्षां, कुलं, कर्मनैपुण्यं च, यदि भगवति अधोक्षजे विमुखाः स्मः। नूनं भगवतो माया योगिनामपि मोहिनी; वयं जनानां गुरवः, स्वहितं न जानिमहि। पश्यत कृष्णे, जगद्गुरौ, एषां स्त्रीणां धैर्यं—याः गृहं मृत्युपाशं भग्न्वा, तस्यार्थे स्वात्यागं कृतवन्त्यः।” एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे त्रयोविंशतितमोऽध्यायस्य कथा।