नैषा आत्मन्युदिता दुष्करं सहितुं भगवन्, प्रकृतेः प्रभावो हि महतीति मन्ये; केवलं तव धर्मनिष्ठाः शान्ताः पदसरणाः तव चरणाश्रयाः तस्मात् उन्नयन्ति। बृहस्पतिरपि ब्रह्मवादे, हरिश्च आत्मविद्यायाम्, गोब्राह्मणाचार्यभक्त्या विष्वक्सेनं समनुप्रयान्ति। त्रैलोक्ये पुरुषाः स्त्रीणां कर्णरन्ध्रैः कीर्तिगीत्याः प्रविशन्ति, यथा रामो धर्मिष्ठेषु प्रविशति। हविरन्नदानैः याज्ञिकपत्नीषु प्रीतिरुत्पद्यते। तदा गोपालकाः उचुः—"हे राम! बलिन्बल, हे कृष्ण! दुष्टनाशन, अस्मान् क्षुधा पीडयति; तस्य निवारणं कर्तव्यम्।" श्रीशुक उवाच—एवं गोपालकैः उपगृहीतः भगवान् देवकीनन्दनः भक्तायै ब्राह्मणपत्नीं प्रति सौम्यया वाचा अवदत्—"यज्ञवाटं गच्छत, यत्र ब्राह्मणाः ब्रह्मविदः स्वर्गकामाः आङ्गिरसं यज्ञं कुर्वन्ति। तत्र गत्वा, भगवत्, रामस्य च मम च नामोच्चारणेन, पक्वान्नं याच्यध्वम्।" भगवता समादिष्टाः ते गोपालकाः नम्राः भूत्वा, ब्राह्मणान् प्रणम्य, यथोक्तं पक्वान्नं याचिरे—"भवतः, वयं कृष्णस्याज्ञया आगताः; रामदूताः वयं, शुभं भवतु। धर्मविदां श्रेष्ठाः, रामः च अच्युतः च समीपे गाः पालयन्तौ, क्षुधितौ, युष्मद्भ्यः अन्नं याचन्ते; श्रद्धा चेत् अस्ति, तद् पक्वान्नं ददात। यज्ञदीक्षायाम् पशुसवौ सौत्रामणौ वा विना, आहारग्रहणेन दोषः नास्ति।" एवं प्रार्थनां श्रुत्वापि, ब्राह्मणाः, अल्पेषु कामेषु प्रवृत्ताः, बहुकर्मनिरता, बालिशा, वृद्धत्वगर्विताः, न तच्छ्रुतवन्तः। यः देशः कालः द्रव्यं मन्त्राः विधयः ऋत्विजः वह्नयः देवताः यजमानः क्रियाः धर्मश्च—सर्वं तस्मिन्नेव तिष्ठति। स परमं ब्रह्म, भगवान् अधोक्षजः, तं ते अद्विज्ञाय, मानुषं मन्यमानाः, न प्रत्यपद्यन्त। न दातव्यमिति नोदितवन्तः, न च अदातव्यम्; गोपालकाः निराशाः, कृष्णरामयोः समीपं निवेदयामासुः। तच्छ्रुत्वा भगवान् जगन्नाथः सस्मितम् अवदत्—"पुनः ब्राह्मणपत्नीभ्यः निवेदयत, यद् संकर्षणः अहं च आगतः। ताः मयि प्रेम्णा मनसा युक्ताः, हर्षेण अन्नं दास्यन्ति।" ततः गत्वा, गोपालकाः ताः ब्राह्मणपत्नीः आसनासीनाः भूषिताः दृष्ट्वा, सस्मितम् प्रणम्य, सस्नेहमूचुः—"नमो वः, ब्राह्मणपत्नीः। श्रुणुत, वयं कृष्णस्याज्ञया समीपे गाः पालयामः। स रामेण सह, गवां पालनाय दूरं गतः; तस्मै, सखिभिः सहिताय क्षुधिताय अन्नं ददात।" अच्युतस्य आगमनश्रवणात्, तस्य कथासु चित्तं निमग्नाः, ताः सर्वाः प्रमुदिताः। चत्वारः प्रकारान् उत्तमान्नान् पात्रेषु आदाय, सागरं प्रवहन्त्यः नद्य इव, तं प्रति शीघ्रं जग्मुः। पत्यृभ्रातृबान्धवपुत्रैः निरोध्यमानाः अपि, भगवतः श्रीपदधूल्याः स्पर्शप्राप्त्यर्थं, दीर्घश्रुतधर्मसम्बद्धाः, ताः जग्मुः। यमुनातटवने, नवपल्लवशोभिते, ताः तम् गोपालकैः भ्रात्रा च परिवृतं विचरन्तं दृष्ट्वा, तस्य श्यामं मेघसदृशं, पीताम्बरधरं, वनमाल्यलसन्तं, शिखिपिच्छमण्डितं, नटनटवेषधरं, एकहस्ते पद्मं वहन्तं, कर्णे कुमुदं, कपोलपरिसरं कुंतलैः शोभितं, प्रसन्नवदनं, अवलोक्य। तस्य कथारसास्वादेन मनसा निमग्नाः, श्रवणानन्देन तुष्टाः, नेत्रैः तं सुस्मितं पश्यन्त्यः, अन्तरात्मनि चिरकालं आलिङ्ग्य, दुःखं विसृज्य, यथेष्टं स्थिताः। सर्वाशां त्यक्त्वा, आत्मदर्शनाय आगताः सन्तः, सर्वदर्शी भगवान् सस्मितं वचः प्रोवाच—"स्वागतम्, भाग्यवत्यः! उपविश्यत, किं करवाणि? अस्माकं दर्शनाय आगमनं युक्तमस्ति।" "ये आत्मानुग्रहार्थिनः, तैः मयि कारणरहितं अनवच्छिन्नं भक्तिं दीयते। जीवः प्राणः मनः आत्मा भार्या पुत्रः धनं च—मयि स्पर्शात् प्रियत्वं यान्ति; तस्मात् अन्यः कः प्रियः स्यात्? इदानीं यज्ञवाटं गच्छत, पतयः गृहस्थाः स्वपत्नीभिः यज्ञं समापयिष्यन्ति।" पत्नीः ऊचुः—"माम् एवं कृपणं वद, भगवन्! तव पादतुलसीधूल्याः संग्रहेण वयं सर्वान् बान्धवान् परित्यज्य आगताः; त्वमेव शरणं, अन्यो नास्ति।" भगवान् अवदत्—"पतयः पितरः भ्रातरः पुत्राः वा अन्ये वा न रोचयन्तु; सर्वे लोकाः देवाः प्रजाः च युष्मान् मयि संलग्नान् पूजयन्ति। इह संसारे सङ्गः न स्नेहहेतोः, युष्माकं चित्तं मयि स्थाप्य, शीघ्रं माम् प्राप्स्यथ।" एवं भगवता उक्ताः, ब्राह्मणपत्नीः यज्ञवाटं प्रतिनिवृत्ताः; तेषां पतयः द्वेषरहिताः, स्वपत्नीभिः यज्ञं पूर्णं चक्रुः। तत्र एका स्त्री पत्युः प्रतिबन्धनात्, हृदि भगवतः स्मरणं कृत्वा, देहं त्यक्त्वा मोक्षं प्राप्तवती। भगवान् गोविन्दः तेनैव अन्नेन, गोपालकान् चतुर्विधेन भोजनप्रकारेण तर्पयामास, स्वयम् अपि तद्भोजनं कृतवान्। एवं भगवान् मानुषवेषधारी, स्वलीलया गाः गोपालान् गोप्यश्च रूपवाक्यकर्मभिः तुष्टवान्। ततः, स्वपत्नीभिः भगवतः याचितं स्मृत्वा, ब्राह्मणाः मानुषरूपिणं भगवन्तं उपेक्ष्य अपराधं मनसि कृत्वा, तदनुशयम् अगृह्णन्।